Showing posts with label Oh no..... Show all posts
Showing posts with label Oh no..... Show all posts

Thursday, June 21, 2018

कोंन खुश


बच्ची ओर मा।
दोनो साथ चल रहे हैं।
मा कुछ सोच के साथ चल रही हैं।बच्ची जो हैं बहोत खुश हैं।सीधा दिखता हैं कि उसकी किताबे लाई गई हैं,सो वो बहोत खुश हैं।सोचिए अपने कंधे पे इतना बोझ वो लड़की कैसे उठा पाएगी।
उसकी माँ शायद इसी फिक्र में चलती हैं।
गुजरात काउंसिल ऑफ एज्युकेशन रिसर्च एंड ट्रेंनिग(GCERT) के पूर्व नियामक श्री नलिन पंडित ने मुजे ये फोटो भेजा हैं।
क्या शिक्षा इतनी भारी भी हो सकती हैं।क्या ऐसे ही पढ़ाई खत्म करके हम समृद्ध भारतका निर्माण करेंगे?क्या ऐसे ही स्किल्ड भारत का निर्माण होगा?आज की शिक्षा व्यवस्था में कई सवाल हैं।उन सवालों के सामने हम क्या कर सकते हैं? हमे क्या करने की आवश्यकता हैं,ऐसी बहोत सारी समस्याएं हैं जो आज भी नजर अंदाज की जा रही हैं।

@#@
जॉय फूल लर्निग पसंद करने वाले मातापिता आने बच्चो को लर्निग के साथ जॉय कर पाए ऐसी स्कूल में दाखिल करवाने के लिए नहीं सोचते हैं।आज तो सिर्फ परसेंटाइल की बात चलती हैं।

Saturday, June 9, 2018

ધૂમકેતુની પોસ્ટઓફિસ...

મારા મિત્ર.
રહીમ કનોજીયા.
અમરેલીના એક અદના શિક્ષક.કાયમ શિક્ષણમાં નવતર કામ કરવા તે પ્રયત્ન કરે.મોટેભાગે તે સફળ થાય છે. સફળતા માટે નહીં પણ તે કાયમ અન્યને સહાય માટે પ્રયત્ન કરે છે. કેટલીય વખત એવા ફોટો અને વિગત મોકલે કે વારંવાર વાંચવાનું મન થાય. છેલ્લા એક દાયકાથી સંભળાતો શબ્દ એટલે દિકરીતો વ્હાલનો દરિયો. દીકરી બચાવો અને દીકરી બજાનાવો. આવી વાતો આજે સાંભકિએ છીએ. અહીં તસવીર આપેલી છે. આ તસવીર  ગોંડલમાં આવેલ જૂની રાજાશાહીના સમયની છે. 

રાજાના સમયમાં એ જમાનાની પોસ્ટઓફિસનો આ ફોટો છે. વિશ્વવિખ્યાત વાર્તાકાર અને ગોંડલના પનોતા પુત્ર  એવાં ગૌવરીશંકર જોષી 'ધુમકેતુ' .તેમનો જન્મ વીરપુર ખાતે થયો હતો. ગોંડલની  સંગ્રામશિંહજી હાઇસ્કુલમાં તેઓ શિક્ષક હતા. આ વખતે તેઓ ભગવતપરા: 9 ખાતે દાળેષ્વર પ્રસાદ મકાન મા રહેતા હતા. એમણે  લખેલ ટૂંકીવાર્તા "પોસ્ટઓફિસ" જેને વિશ્વમાં ટુંકીવાર્તાનું પ્રથમ ઇનામ મળ્યું હતું. દુનિયાની નજરે આ વાર્તા હતી.ખરેખર એક અલી ડોસો અને તેની સાસરે વાળાવેલ દીકરી મરિયમ વચ્ચેના સંવેદનાની સાચી ઘટનાં હતી. ગોંડલ રાજમાં નોકરી કરતો અલી રાજ્યમાં શીકારી તરીકે ઓળખ ધરાવતો હતો. તે તેતરના બચ્ચા ને મારી નાંખતો. આ સમયે તેતર તડફડે એ જોઇ તેને  આંનદ આવતો હતો. દીકરી  બાદ અલીડોસા એ શીકાર કરવું છોડી  દીધું.

અલીડોસો તેની દીકરીને સાસરે વાળાવ્યા પછી કોઈ વાવડ ન હોવાથી ગુદાળા દરવાજાથી પોસ્ટરમાં દેખાતી આ  જુની પોસ્ટ ઓફિસે રોજ આવતો તે દીકરીની ચિઠ્ઠી આવી કે નહીં તે પૂછવા અહીં આવતો હતો. તેમના જમાઇ લશ્કરમાં પંજાબ બાજુ નોકરી કરતા હતા. ચિઠ્ઠી નથી આવી. આવું કહીં પોસ્ટમાસ્તર ના પાડે એટલે તે નિરાશ થઈ ને પાછો ફરતો. આવી રીતે લાંબો સમય તે ચિઠ્ઠી માટે આવ્યા. કેટલાક સમય પછી તે પોસ્ટઓફિસ આવતો બંધ થયો. હકીકતે તે મૃત્યુ પામ્યો હતો. તેના મરણ પછી થોડાં સમય બાદ તેની દીકરી મરિયમ ની ચિઠ્ઠી આવે છે. પોસ્ટમાસ્તર તેને રૂબરૂ આપવા જાયછે ત્યારે તેને ખબર પડેછે કે અલીડોસો મૃત્યુ પામ્યો છે. ઉપરોક્ત સાચી ઘટનાની સાક્ષી એવી નીચેની તસવીર છે.આજે પણ રાત્રિની નીરવ શાંતિમાં પોસ્ટઓફિસની આજુબાજુના કચરામાં અલીડોસો તેની દીકરીની ચિઠ્ઠી ગોતતો હોઈ તેવો કેટલાયને ભાસ થાય છે.પોસ્ટરમાં જર્જરીત થઈ ગયેલ પોસ્ટઓફિસે બિલ્ડીંગ ની છે.

@#@
દીકરી ને શું ખબર કે બાપ ને શું લાય છે.એને મન પપ્પા એટલે જાને એની દુનિયા. ક્યારેક જોયેલું કે સાંભળેલું ખોટું હોય. બાપ ક્યારેય દીકરી માટે ખોટો તો ન જ હોય.

Saturday, May 5, 2018

अब कोई रोयेगा नहीं...



जो होता हैं,वो रोता हैं।
जो जिंदा हैं वो कभी तो रोया होगा।आज कल देखा जाए तो रोने वाले को पूछो की क्यो रो रहे हैं तो उसे कोई न कोई कारण रोने को मिल ही जाता हैं।

कोई गरीबी से रोता हैं,
कोई अमीरी में रोता हैं।
कोई अकेले में रोता हैं,
कोई साम ने ही रोता हैं।
कोई पीछे से रो लेता हैं।

बस,
रोने के लिए जिगर चाहिए।आप कहेंगे रोने के लिए हिम्मत?!जी एक दम सही पकड़े हैं।वो व्यक्ति ही रोयेगा जो सच्चा होगा।

पड़ोस में किसी के देहांत से हमे इतना रोना नहीं आता जितना हमे अपनो के मरने पर आता हैं।में कुछ ऐसे लोगोंको जनता हु जो अपने आप रोने के कारण खोज लेते हैं।

अपने आप रोने के कारण खोजने वाले लोग हर वख्त अपनी बात को सही मानते हैं।ऐसे लोग जो किसी की बात का स्वीकार नहीं कर सकते हैं।ऐसे लोग या तो अकेले होते हैं,या अकेले पड़ जाते हैं।

में ज्यादातर हंसने ओर हंसाने में यकीन रखता हूँ।कभी कभी में रो लेता हूँ।ऐसा नहीं हैं कि में सभी के सामने रोता हूँ।मगर ऐसा जरूर होता हैं कि में अपना समझता हूं उनके सामने रोता हूँ।में जब कुछ नहीं समझ पाता या कर पाता तब में रोता हूँ।

मुजे ऐसा लगता हैं कि मुजे क्यो रोना पड़ता हैं।मगर तब मुजे मालूम होता हैं कि मैने जिनसे ख्वाहिश रखी होगी वो शायद गलत होगी।अपने आप को सही बताने वाले बहोत सारे लोग मेने ऐसे देखे हैं,जो किसी की बात को समझ ने से इनकार भी नहीं करते
हैं और नाहीं वो अपनी बात किसी ओर को समजाएँगे।अपने आप गुटन महसूस करके मरने से अच्छा हैं,अपनी मौत मरा जाए।

कोई अगर किसीका होता,हर कहि सुनी बात सही नहीं होती। लंका से वापस आने के बाद मर्यादा पुरुषोत्तम श्री राम सीता माता को न छोड़ते।उन्हें किसी की बात पे भरोसा किया।और रामजी के नाम से ये एक बात जुड़ी हैं।

सच तो वो धोबी भी नहीं था।और गलत तो सीता माता या रावण ने भी नहीं किया था।फिरभी रामजी ने सीता जी को तिरस्कृत किया।कहिए कि उन्हें अपमानित होना पड़ा।जनक नगरी की राज कुमारी ओर रघु कुल की महारानी को जंगल में अपने बच्चों को जन्म देना पड़ता? ऐसा हुआ क्योकी रामजी गलत थे,मगर अपनी बात को छोड़ नहीं पाए थे।

रोये तो राम भी थे ओर सीता जी खुश नहीं थी। जी,राम जी का निर्णय गलत था। मगर आज भी सीता जी को कोई गुनहगार नहीं मानता।ओर कोई राम जी को इस बात के लिए  सही नहीं ठहराता।

जो भी हैं,
रोये तो राम भी थे।
में भी ओर आप भी रोये होंगे।
जिनका हुकुम चलता हैं,वो डांट ते हैं तो थोड़ा गुस्सा आता हैं।मगर जब हुकुम निभाने के लिए अपने जीवन को बर्बाद करने तक को तैयार किसी को हुकुम ऐसे ही जलील करता हैं।वो रो लेता हैं।
जब हम गाड़ी में बैठे होते हैं,ट्रैफिक सिग्नल पे भीख मांगने वाले रोते हैं,बिलखते हैं।हम उन्हें कुछ देखे शांत करते हैं,सहकार देते हैं।मगर, उस व्यक्ति को भीख नहीं,स्वमान से काम चाहिए कि जिससे वो अपने परिवार की सरकार को चला पाए।ऐसा न होने पर क्या होगा...!कोई अपना जीवन बर्बाद करेगा या अपना जीवन समाप्त करेगा।तब जाके रुलाने वालो को मालूम होगा कि आए मरने वाले बाबू गलत नहीं थे।मगर तब वो सारे साथ बैठ के रोयेंगे मगर न रोयेगा वो जो मर चुका हैं।

@#@
सिर्फ शरीर को खत्म करने से कोई मरता नहीं हैं।मरने के लिए रोज भी थोड़ा थोड़ा मर के जी सकते हैं।जिससे सामने वाले समजीए कि ये रोया भी नहीं ओर जिंदा भी नहीं।

Friday, October 13, 2017

विकास की समझ

कुछ चीजें जो समज नहीं आती।ऐसी चीजों के लिए हमे ये चित्र उपयोगमें आएगा।पानी की एक टँकी से दो व्यक्ति को पानी मिलना हैं।दोनों व्यक्ति के नल के कनेक्शन अलग अलग जगह से लिये गए हैं।हो सकता हैं पानी इस्तमाल करने वाला व्यक्ति कोई राज नेता हो।ये भी हो सकता हैं।मगर कायदे से प्रोसेस करके लंबी पाइप करवाके नल का कनेक्शन लेने वाली व्यक्ति को पानी नहीं मिल रहा हैं।
हर बार सही रास्ता ही लेना चाहिए।लोकशाही होने के बावजूद जो सरकार में होते हैं वो कोईभी तरीके से लाभ लेता हैं।मेरा कहनेका मतलब ये नहीं हैं कि काम करने निकलवाने के लिए कुछ भी गलत करना चाहिए।मगर ऐसी कोई चीज ध्यानमें आये तो उसके सामने आवाज उठानी चाहिए।
जो भी पाना चाहते हैं।वो हमें दो तरीको से प्राप्त होगा।हमे ये तय करना हैं कि हम राह देखेंगे या जुगाड़ करेंगे।में किसीभी महत्वपूर्ण काम के लिए राह देखने की सलाह दूंगा।
#इन्तजार

Sunday, September 24, 2017

शिक्षा और वृद्धाश्रम....

आज कल शिक्षामें कई नबचार हमे मिलते हैं।आजकल हमारे देशमें नई शिक्षा नीति की चर्चा हैं।इस चर्चामें हम जुड़ेंगे।सबसे पहले तीन सवाल हैं।
1.क्या शिक्षा से सुधार होगा?
2.शिक्षा की पॉलिसी से असर होगा।
3.क्या शिक्षा नीति से देश बदल सकता हैं?

ये तीन सवाल ऐसे हैं जिसे कोईभी हा कहके बात खत्म करेगा।इस वख्त हा कहने वाले मिलेंगे एमजीआर उसका परिणाम क्या ओर किसे मिला वो कहने को कोई जवाब नहीं हैं।
मेरी एक दोस्त के साथ इस विषय पर बातचीत हुई थी।मेरा सवाल था 'शिक्षामें पॉलिसी का असर होता हैं?'मेरे इस सवाल के जवाब में उन्होंने मयजे एक जानकारी और फोटो भेजी हैं।
बात ये हैं कि  इंडोनेशियामें एक भी वृद्धाश्रम नहीं हैं।क्योंकि इसकी शिक्षा पॉलिसी ही ऐसी हैं।यहां स्कूलमें सप्ताह में एक बार पेरेंट्स को बुलाकर उनके बच्चों से उनके पेर धुलवाते हैं।जिनका मानना हैं कि इसी बजह से हमारे देशमें वृद्धाश्रम नहीं हैं।

Friday, October 10, 2014

બોલો...શું થઇ શકે?

ક્યાંક થાય દિવાળીના દીવા,એ દીવે થાય ક્યાંક હોળી.ચાલો શીખવવાનું સાચું લઈએ સૌ ખોળી.


આજકાલ શિક્ષણ સો ટકા નફો કરતો વ્યવસાય છે.શિક્ષણની દરેકને જરૂર છે.જીવનમાં શિક્ષણનું ખૂબ મહત્વ છે.કોઈ એક વિચારકે લખ્યું છે,‘કે જો આપને આજનું શિક્ષણ મોઘું લાગે છે તો નિરક્ષરતા અપનાવી જુઓ.એક વખતમાં વાંચવાથી ગમી જાય તેવી આ વાત છે.સૌને લાગે કે જમાના સાથે ચાલવા માટે આ ખૂબ જરૂરી છે.આવક વધી છે.બજાર વૈશ્વિક થયા છે.ચીન કે જાપાનના રમકડાં ભારતના ગામે ગામ છે.હવે તો ખર્ચ કરવો જ  પડે.ભણતર વગર કેમ ચાલે?
શિક્ષણમાં ભારત પછાત.અહીં મેકોલેનો પ્રભાવ.શિક્ષણમાં એક ધારી પ્રક્રિયા.યાદ રાખવાની અને ગોખવાની હરીફાઈ. માત્ર કારકુન તૈયાર કરવાની શિક્ષણ પ્રણાલી.એકધાર્યું અને એક સરખું શીખનાર અને શીખવનારનું માળખું.એકસરખો અભ્યાસક્રમ અને પાઠ્યક્રમ.અહીં શીખનાર અને શીખવનાર વચ્ચે ‘વ’ જાણે વધારાનો છે.આ વચ્ચેના ‘વ’ની સાચી ઓળખ થઇ.નવી શિક્ષણ નીતિથી તેની સાચી ઓળખ થવી શરું થઇ.યશપાલ સમિતિની ભલામણોથી ‘ભાર વગરનું  ભણતર’ અમલી બન્યું.ગુજરાતે એક દસકા પહેલાં શરૂઆત કરી.આખા દેશમાં ગુજરાતે ‘ભાર વગરનું  ભણતર’ ને પ્રથમ અમલી બનાવવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત કર્યું.આ સમયે અપર એજ્યુકેશનમાં ‘પ્રોજેક્ટ બેઇઝ લર્નિગ’નો વિચાર આવ્યો.અમલ થયો. આજે ‘રાઇટ ટૂ એજ્યુકેશન:૨૦૧૦’ને આધારે બંધારણમાં ભણવાના અધિકારનું સ્થાન છે.આઝાદીના આટલા વર્ષો પછી  પણ બંધારણમાં સુધારો કરી કશુંક નવું કર્યાનો સરકારે આનંદ લીધો. ભાર વગરનું  ભણતર’ અને ‘રાઇટ ટૂ એજ્યુકેશન:૨૦૧૦’નું મિશ્રણ એટલે જાણે ગુજરાતનું શૈક્ષણિક માળખું.સેમેસ્ટર પધ્ધતિ.આજે આ પદ્ધતિ અને તેની સાથે શીખવું અને શીખાવાવુંની વાત કરશું.પહેલાં એક પ્રસંગ જોઈએ.
પ્રસંગ:અ 
એક છોકરોને શિક્ષક ભણાવે છે.છોકરો સાતમું ધોરણ પાસ થાય છે.તેએટલે જ ને સાતમાં ધોરણમાં પાસ કરી માર્કશીટ આપનાર ગુરૂજી પણ સાતમું ધોરણ પાસ થઇ ને શિક્ષક બન્યા હતાં.તે વખતે પણ ત્રણ અને બે નો સરવાળો પાંચ થતો હતો. NACL એટલે  મીઠું જ હતું.આજે પણ છે.તે પછી શિક્ષક બનવા માટે દસ પાસ હોવું જરૂરી હતું.તે પછી દસમું ધોરણ પાસ થઇ બે વર્ષ પીટીસી પાસ કરી શિક્ષક બની શકાતું હતું.તે પછી બારમું પાસ થઇ પીટીસી થનાર શિક્ષક બની શકતા હતાં.આજે ખાસ પ્રકારની પરીક્ષા પાસ કરનાર પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષક બની શકે છે.ભણાવવાનું તો એ જ છે. ત્રણ અને બે નો સરવાળો પાંચ થાય છે. NACL એટલે  મીઠું જ છે.આજે પણ પાઠ્યક્રમ એ જ છે.જો આવું જ હોય તો શિક્ષક બનવાની લાયકાત કેમ બદલાવી પડે છે?

જેમ શીખવું અને શીખવવું ની વચ્ચે એક છે. આજ રીતે  શિક્ષણ - પ્રશિક્ષણ માં એક પ્રવધારે છે.જેમ જેટલું મહત્વ શીખવું શીખાવાવુંમાં નું છે એટલું જ મહત્વ  શિક્ષણ પ્રશિક્ષણ માં પ્રનું છે.આજે આરટીઈ અંતર્ગત શિક્ષણ અને પ્રશિક્ષણ ને ખૂબ જ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.ગુજરાતમાં ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ(જીસીઈઆરટી)સર્વ શિક્ષા અભિયાન મિશન અને અન્ય સંસ્થાઓ પોતાના કાર્યક્ષેત્રમાં રહી શિક્ષણ પ્રશિક્ષણ ના યોગ્ય આયોજન અને અમલી કરણ માટે પ્રયત્ન કરે છે.જો પ્રશિક્ષક ઉત્તમ હશે તો શિક્ષણ યોગ્ય રીતે થશે જ થશે.આ માટે અનેક શિક્ષણ વિભાગ ધ્વારા આયોજન થાય છે.
શિક્ષણ પ્રશિક્ષણની વાત કરીએ તો ગુજરાતમાં અનેક એવી નોધપાત્ર બાબતો છે.આ બાબતો અન્ય રાજ્યો માટે માર્ગદર્શન આપી શકે.ગુજરાતમાં  છેલ્લા એક દાયકામાં  જોવા જઈએ તો પ્રાથમિક શિક્ષણમાં ભૌતિક રીતે શાળાઓ સમૃદ્ધ છે.ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટીટયુટ ઓફ ટીચર્સ એજ્યુકેશન કે ટીચર્સ યુનિવર્સીટીની સ્થાપના કરી.આનું પરિણામ થોડાક વર્ષોમાં શિક્ષણ પ્રશિક્ષણમાં ચોક્કસ જોવા મળશે.ચિલ્ડ્રન યુનીવર્સીટી પણ એક વૈશ્વિક સંસ્થા બનશે.હા,વાર્તાસ્પર્ધા જેવી એકાદ બે સ્પર્ધા અને નાનાં જૂથમાં શિક્ષક તાલીમ સાથે ટીચર્સ યુનિવર્સીટી જેવું મોટું કામ ચિલ્ડ્રન યુનીવર્સીટીમાં કઈ જોવા મળ્યું નથી.ગુજરાતના સ્વપ્ન દ્રષ્ટા શ્રી નરેન્દ્ર મોદી હવે વડાપ્રધાન છે. એટલે જ ચિલ્ડ્રન યુનિવર્સીટી વૈશ્વિક બનશે તે ચોક્કસ છે.તે પછી તૈયાર થયેલ શિક્ષકો કે પ્રશિક્ષકો આપણને નોખા,આગવા કે અનોખા લાગશે.
ગુજરાતમાં શિક્ષણ પ્રશિક્ષણ માટે અન્ય જે નવતર કામ થયું છે.છેલ્લા બે વખતથી ગુજરાત રાજ્યમાં પ્રાથમિક શાળાઓના બાળકો માટેનો અભ્યાસક્રમ શિક્ષકો જ લખે છે.પાઠ્યપુસ્તકના લેખકો જ પ્રશિક્ષકો અને શિક્ષકોની તાલીમમાં ટોપ ટૂ બોટમ જોડાય છે.
સર્વ શિક્ષા અભીયાન માં પણ શિક્ષકો અને પ્રશિક્ષકોની તાલીમ માટે ટીચર્સ ટ્રેનીંગનો આખો વિભાગ છે.ગુજરાતના પ્રાથમિક શિક્ષણની ક્વોલીટી માટે સર્વ શિક્ષા અભિયાનમાં ક્વોલીટી સેલ કાર્યરત છેએક અનોખા અને વૈશ્વિક અભિગમ એવા પ્રવૃત્તિ ધ્વારા જ્ઞાન એટલે કે પ્રજ્ઞા’.દરેક બાળક પોતાની ઝડપે શીખે.વિશ્વના શિક્ષણમાં જેની માંગ છે તેવાં એક્સીલેટર લર્નિંગઅને સહપાઠી શિક્ષણને યોગ્ય રીતે નિભાવતો એક અભિગમ અને તેના કન્વીનર શ્રી દિનેશ દેસાઈ શિક્ષણ શાસ્ત્રને આધારે વિશ્વની હરોળમાં ઊભું રહી શકાય તેવો અભિગમ અસરકારક રીતે ચલાવી રહ્યા છે.
પ્રવેશોત્સવ અને ગુણોત્સવ જેવા મહત્વના કાર્યક્રમો ધ્વારા સરકારે છેલ્લા દાયકામાં જાગૃતિ ફેલાવવાનું કામ કર્યું છે.અહીં પ્રશ્ન છે.પ્રશિક્ષણ આપનાર અને લેનાર.અરે !શિક્ષણમાં જોડાએલ સૌની વાત કરીએ તો શિક્ષણ પ્રશિક્ષણ ને મજબુત કરવા માટે ચોક્કસ પાંચ વર્ષીય આયોજન સાથે ટીચર્સ યુનિવર્સીટી કે એવી અન્ય સંસ્થા ને ગોળ નિયત કરી જવાબદારી આપવી પડે.
ગુજરાતનો શિક્ષક કાઈ નબળો નથી.રાજ્ય,રાષ્ટ્ર અને દેશ કક્ષાએ એક અનોખી ઓળખ અપાવીં છે.ગુજરાતના શિક્ષણ પ્રશિક્ષણમાં ખાસ અને નવતર કામકરતા શિક્ષકોને શોધવાનું કામ આએ.આએ.એમ અમદાવાદ કરે છે.શ્રી અનીલ ગુપ્તા અને શ્રી વિજયા શેરીચંદ ખૂબ મોટું અભિયાન ચલાવે છે.વાઇબ્રન્ટ ગુજરાતમાં આઈ.આઈ.એમ અમદાવાદ,ગુજરાત ઇનોવેશન કમિશન અને જીસીઇઆરટી વચ્ચે એ.ઓ.યુ.થયા.છેલ્લે વિવિધ અને વિશ્વની હરોળમાં ઊભા રહી શકે તેવાં નવતર પ્રયોગોને શિક્ષક પ્રશિક્ષણમાં કઈ રીતે જોડી શકાય તેનું કામ પણ ચાલે છે.
અહીં એ વાત કરીશ કે શિક્ષણ શાસ્ત્ર કહે છે કે શીખ્યું હોય તે જ રીતે શીખવવું.શીખવ્યું હોય તે જ રીતે મૂલ્યાંકન કરવું.બસ આટલી સાડી વાતમાં આ બધું જ આવી જાય છે.પ્રશ્ન છે તાલીમમાં શીખેલું કેવું હતું?શિક્ષક ને આદર્શ પ્રશિક્ષક થવા માટે આ તાલીમ ખૂબ જ મહત્વની છે.શિક્ષકની ચાર દિવસની તાલીમ માટે બે મહિના કરતાં વધારે સમયથી રાજ્યમાં આયોજન થાય છે.અને શિક્ષક તાલીમ તો લે છે પણ ક્યાંક તે સીધી વર્ગખંડ સુધી પહોંચતી નથી.
આ માટે જ શિક્ષણ અને પ્રશિક્ષણ ને મહત્વ આપવું એ પ્રાથમિક શિક્ષણ ને સદ્ધર બનાવવા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી થઇ પડે છે.આજે ભારત દેશમાં ઉપરોક્ય અનેક બાબતો સાથે ગુજરાતે પોતાની શિક્ષણ અને પ્રશિક્ષણની વ્યવસ્થામાં અનેક નવતર કામ વિચાર્ય છે.અમલ કર્યો છે.પરિણામ પણ મેળવ્યા છે.હવે સમય છે જ્યાં ડ્રો બેક છે ત્યાં સુધારો કરવાની.તે તરફ કામ શરું થયું છે.જોઈશું કે થોડા વર્ષોમાં કેવું ઉત્તમ પરિણામ મળે છે.


Tuesday, February 25, 2014

કલા જીવી કલાકારનું નિધન...

ક્યારેક બધાની હાજરી વચ્ચે પણ એકલવાયા હોવાની લાગણી જન્મે ?પિતા બન્યા હોવા છતાં બાળકની જેમ રડવાનું મન થાય ?
ક્યારેક બાળકની જેમ, કદી ન મેળવી શકાય એવી વસ્તુ મેળવવાની જિદ કરવાની ઈચ્છા થાય ?
ક્યારેક એમ થાય કે વીતેલો સમય પાછો આવે અને આપણે બાળક બની જઈએ?

બનેબને. મારા મિત્ર અને ચિત્રકાર સાથે આમ જ બન્યું છે...
જેમની આંગળી પકડીને તે ચાલતાં શીખ્યાં,જેમની આંખે તે પોતે દુનિયા નિહાળતાં શીખ્યાં,જેમણે હાથમાં ચૉક પકડાવીને તેમણે ચીતરતાં શીખવ્યું,જેમના અસ્તિત્વ થકી જેમને ઓળખ મળી.



ફરીદભાઈ.મારા મિત્ર અને એક અચ્છા ચિત્રકાર.પાઠ્યપુસ્તક મંડળના મુખપત્ર ‘બાળસૃષ્ટિ’માં અનેક વખત ચિત્રો અને મુખપૃષ્ઠ બનાવનાર ચિત્રકાર ફરીદભાઈના  પિતાજી એફ.એ.શેખ.જેમણે ફરીદભાઈ ને આંગળી પકડી ચીતરતા શીખવ્યું.તેઓ ફરીદભાઈની  આંગળી તરછોડીને પરવરદિગારને ત્યાં ચાલ્યા ગયા છે.

1930
માં અમદાવાદમાં જન્મેલા ફખરુદ્દીન શેખ ('એફ. એ. શેખ આર્ટીસ્ટ') નું 18 ફેબ્રુ. મંગળવારના રોજ ૮૩ વર્ષની વયે નિધન થયું છે. 5 પુત્રો અને 4 પુત્રીઓનો બહોળો પરિવાર ધરાવતા પિતાજી શેખસાહેબતરીકે જાણીતા હતા. કલામાં તેમને બાળપણથી રસ હતો. શરૂઆતમાં તે લોખંડની પેટીઓ (ટ્રન્‍ક) બનાવનાર કારીગર હતા. પછી તે ભીંતો પર જાહેરખબર ચીતરતા. કાળક્રમે તે થીએટરના હોર્ડિંગ પર કલાકારોના નામ લખનાર પેઈન્ટર, ટેક્સટાઇલ ડિઝાઈનર તથા વીઝીટીંગ કાર્ડ, બોક્સ, લોગો અને બ્રોશરની ડિઝાઈન બનાવનાર કમર્શીયલ આર્ટીસ્ટ બની રહ્યા. છેલ્લા શ્વાસ સુધી તે સક્રિય હતા. કલા તેમના લોહીમાં વહેતી હતી, જેનો વારસો તેમણે તેમના સંતાનોને પણ આપ્યો. તેમનું મૃત્યુ ભલે થયું, પણ તેઓ કલા થકી,કલાના માધ્યમથી જીવંત રહેવાના .

(ફરીદભાઈ એ કરેલ મેલની વિગતોને આધારે થોડા ફેરફાર સાથે.)

Saturday, February 9, 2013

नानजीभाई जंजानी

आज सुबह जब मेने अपना इ-मेल खोला तो एक बहोत ही दुःख-दायी और दिल को देहला देने वाले समाचार आई.आई.एम  और श्रीमती प्रेरणा मेहताजी  की और से मिले । 


हमारी टीम के एक अभिन्न सदस्य और बहोत ही कर्मनिष्ठ, कर्मशील एवं स्वयं-प्रेरित शिक्षक ऐसे श्री नानजीभाई जंजानी हमारे बिच नहीं रहे । गत ७ फरवरी, को अचानक ही दिल का दौरा पड़ने से उनका निधन हो गया । हमसब का अनुभव रहा है की वो एक ऐसे शिक्षक थे जो हंमेशा ही अपने विद्यार्थियो के प्रति  समर्पित रहे और ऐसे बहोत से नवाचार उन्होंने स्वयं किये जिससे कठिन चीजो को आसानी से पढाया जा सके । बहोत सारे शिक्षको को भी उन्होंने ऐसे नवाचार करने के लिए प्रेरित एवं उत्साहित किया । 

हमारी समग्र टीम की और से, में इश्वर से प्रार्थना करता हु की वो उनकी सदगत आत्मा को चिर शांति प्रदान करे एवं उनके परिवारजनों को इस दुःख और आघात को सहन करने की शक्ति और हिम्मत दे ।


Sunday, September 9, 2012

અમૂલ અને વર્ગીઝ કુરિયન



કેરલ રાજ્યના કોઝિકોડ ખાતે ૨૬ મી નવેમ્બર ૧૯૨૧ના રોજ એક છોકરાનો જન્મ થયો.આ છોકરાનું નામ વર્ગીઝ રાખવામાં આવ્યું.તેમના કુટુંબમાં કુરિયન અટક ચાલતી હતી.બસ આ છોકરાનું નામ થયું વર્ગીઝ કુરિયન.વર્ગીઝ એટલે સાથોસાથ વધનાર.અને હા આ છોકરો વધ્યો પણ ખરો.તેઓ ગુજરાત આવ્યા.અહીં આવી તેમણે પશુપાલકોને એકઠા કરી એક નાની દૂધ મંડળી બનાવી.આ મંડળીના સભાસદોને આર્થિક સદ્ધર કરી શકાય તેવા સતત પ્રયત્નો કર્યા.
કામ નાનુંકે મોટું નથી.આવું કાયમ માનનાર અને સ્વામી વિવેકાનંદ અને ગાંધીજીને પોતાના આદર્શ માનનાર કુરિયન.ધીરેધીરે આ માળખામાં ધીરે ધીરે લોકો  અને દૂધ મંડળીઓ જોડાઈ.સચોટ વહીવટ અને ઈમાનદારી સાથે જીવનાર આ માણસે AMUL નામના એક માળખાને યોગ્ય રીતે  વિકસાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
સખત પરિશ્રમ અને નેક્દીલથી કરેલ કામનો કોઈ વિકલ્પ નથી.ધીરે ધીરે અમૂલ બ્રાન્ડ તરીકે વિશ્વમાં પ્રસિધ્ધી પામી.મારા અત્યાર સુધીમાં આ લેખના આટલા શબ્દોથી તેમને ઓળખાવવા શક્ય નથી.હા.હું તેમને એક બે વખત મળ્યો છું.
૨૬મી  નવેમ્બર ૧૯૨૧ ના રોજ જન્મનાર શ્વેત ક્રાંતિના પ્રણેતા વરગીસ કુરિયનનું ગઈ કાલે નિધન થયું.નડિયાદ ખાતે તેમણે સારવાર આપવા માટે ઇ જવામાં આવ્યા.અહીં  જ તેમનું અવસાન થયું.
GCMMF ના સ્થાપક,એમ.ડી અને પ્રથમ ચેરમેન ડૉ.વરગીસ કુરિયનનું ૯૧ વર્ષે અવસાન થયું.

જીના ઉસીકા નામ હૈ નામના એક ખાનગી ટીવી ચેનલમાં એક કાર્યક્રમમાં તે પરિવાર સાથે આવ્યા હતા.હાલની પરિસ્થિતિ માટે સવાલ કરતાં તેમણે સરસ વાત કરી  હતી.સવાલનો જવાબ આપતા તેમણે કહ્યું હતુંત્યારે અમે ખેડૂતોને આર્થિક પગભર કરવા આ પ્રોજેક્ટ કર્યો હતો.પણ...તે બોલી ન શક્યા.કલાકાર અને આ કાર્યક્રમના ઉદગોશક સુરેશ ઓબેરોય કહે:’ કેમ બંધ થયા.બોલો...બોલો...ત્યારે આંખમાં આંસુ સાથે તે કહે આજે:નેતાઓ રાજનીતિ કરવા આ અને માત્ર મતને માટે જ કામ કરે છે.અમૂલના વિકાસને બદલે સ્વ વિકાસની અનેક ફરિયાદો આવે છે...આટલું બોલતાં તેમનો અવાજ બહાર આવી શકતો ન હતો.બસ,અહીં કાર્યક્રમમાં બ્રેક પડ્યો.
મેગ્સેસ એવોર્ડ અને ૧૯૮૯મ ખાદ્ય પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કરનાર અને દુનિયામાં શ્વેત ક્રાંતિના પ્રણેતાને ચેરમેન તરીકે દૂર કરાયા  અને કરપ્શન અને લાગવગમાં માહિર એવા બેઠેલા લુખા નેતાઓ આજે આ વિશ્વ પ્રસિદ્ધ માળખાનું સંચાલન કરે છે.
દુનિયામાં અનોખું નામ ધરાવતી બ્રાન્ડ.આ બ્રાન્ડ કઈ આમજ ઊભી નથી થઇ.સ્વ.શ્રી કુરિયને તેમાં વિશ્વાસ અને પરસેવો રેડ્યો હતો.૯૧ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું.કેરાલાના હોવા છતાં ગુજરાતને વતન બનાવી રહેનાર સ્વ.શ્રી કુરીયનને મારા અને મારા વાચકો તરફથી શ્રદ્ધાંજલિ.

કૌભાંડથી અબજો કમાનાર હવેના સંચાલકો આ બ્રાન્ડને વિકસાવે નહીતો ચલે પણ તેણે બરબાદ ન કરે નેવું નમ્ર સૂચન.
છતાં જોઈએ શું થાય છે.ત્યાં સુધી...
ઓમ શાંતિ.. ઓમ શાંતિ.. ઓમ શાંતિ..
(૮ સપ્ટેબર ૨૦૧૨)

Sunday, September 2, 2012

પપ્પા હવે કદાચ ક્યારેય ચંપલ નહિ પહેરી શકો..



એક છોકરો.તેનું નામ નરેશ.ભણવામાં હોશિયાર.ગમેતેમ કરીને સાયન્સ સાથે બારમું ધોરણ પાસ થયો.એમ.બી.બી.એસ.પુરૂં કર્યું.છોકરો સર્જનનું ભણતો હતો.કોઈક કારણથી તેની કોલેજની ફી ડબલ થઇ ગઈ.નરેશના પિતાજી સુરેન્દ્રનગરમા મજૂરી કરે.તેમણે એવું  નક્કી કર્યું હતું કે નરેશ સર્જન ન થાય ત્યાં સુધી પગમાં ચંપલ ન પહેરવા.આવું છેલ્લા કેટલાય વર્ષથી ચાલ્યું.
ફી વધારો અને ગરીબી બન્નેની વચ્ચે આ નરેશને કશું જ ન સુજ્યું.તેણે તેના પપ્પાને જણાવ્યું કે હવે તમે ક્યારેય ચંપલ નહિ પહેરી શકો.

ત્રણ વર્ષની ફી હતી તેમાં વધારો કરીને બાર લાખ કરનાર  સત્તાવાળાઓએ કદાચ નરેશનો ભોગ લીધો.
નરેશે ગઈ કાલે ધાબા પરથી છલાંગ લગાવી.નરેશે તેનું જીવન ટુંકાવ્યું.ચંપલનો આજીવન ખર્ચ બચાવી તેના પિતાને મર્યા પછી પણ ઘર ખર્ચમાં મદદનું લાંબુ આયોજન વિચાર્યું.


 

Friday, July 6, 2012

બેન મારી મારે છે...


મા મને  નવી નિશાળ દે ગોતી,બેન મારી મારે છે ચમ ચમતી સોટી.
પાલનપુરની વાત છે.અહીં એક શાળામાં અમે બેઠા હતા.બેન પર્યાવરણનો તાસ લેતાં હતાં.વનસ્પતિના અંગો વિશે તેમણે સરસ વાત કરી.ખૂબ જ જીવનપયોગી ઉદાહરણો તેમણે આપ્યા.મને કેટલાક ઉદાહરણમાં સમજ ન પડી.છોકરાંનું છોકરાં જાણે.મૂળ માટે બેન કહેતાં હતાં કે,આપણે માથે વાળ ઉગે...ઝાડને પગમાં ઉગે તે મૂળ.બેન બોલી ગયાં.અને હવે છોકરાએ યાદ રાખવાનું.

બેન ભણાવતાં હતાં.બારીમાંથી લીમડાનું ઝાડ દેખાતું હતું.બસ,બેનને એક ટી.એલ.એમ.મળી ગયું.બેને તેનું પાન તોડીને છોકરાંને પૂછ્યું:'આ સજીવ કે...???છોકરાં એક બીજાની સામે  જોતાં હતાં.લીમડો સજીવ....તેનું  તોડેલું પાન ???

Tuesday, June 26, 2012

બાપ રે બાપ....



આપણો દેશ લોકશાહી ધરાવે છે.દુનિયાની સૌથી મોટી લોકશાહી ધરાવતો આ દેશ.જયારે આપણો દેશ આઝાદ થયો ત્યારે ખૂબ પરશો હતા.આજે પણ તે જ પ્રશ્નો છે.કદાચ તેનું સ્વરૂપ બદલાયું છે.ગોરાઓની ગુલામીમાંથી આપણે સૌ છૂટ્યા.તે વખતે કહેવાતું  કે ભરત દેશ આજાદ થયો.આઝાદ દેશનું મહત્વ તે સમયે એટલા માટે હતું કે દુનિયાની તે સમયની કુલ વસ્તીનો છઠો ભાગ સંયુક્ત ભારતમાં હતો.સંયુક્ત ભારત વિષે આખો ગ્રંથ લખાયા છે.અહીં વાત કરવી છે.લોકશાહીના રાજાઓની.
આયોજન પંચ.ભારતના વિકાસ માટેનું આ કેન્દ્ર.સરકારની નાની મોટી તમામ વ્યવસ્થા અને યોજનાઓ પાછળ આયોજન પંચ હોય છે.આ પંચના અધ્યક્ષ વડાપ્રધાન હોય છે. અધ્યક્ષ તરીકે વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહ છે.ઉપાધ્યક્ષ તરીકે મોન્ટેકસિંહ આહલુવાલિયા છે. બંધારણમાં તેની જોગવાઈ છે.અત્યારના આયોજન પંચના અધ્યક્ષ અને ઉપાધ્યક્ષ બંને અર્થશાસ્ત્રી છે.બંને ભારતની અને દુનિયાની અર્થ વ્યવસ્થાના જાણકાર,અભ્યાસુ,ચિંતક અને વિચારક છે.બંને માથે પાઘડી ધરાવે છે. આયોજન પંચે ગરીબની વ્યાખ્યા નક્કી કરી હતી. માત્ર સત્તાવીસ રૂપિયામાં એક દિવસ જીવી શકાય.તે કરતાં વધારે દૈનિક આવક મેળવનાર ગરીબ ન કહેવાય. આ વાતે ખૂબ જ ચર્ચા ચાલી.બે દિવસ સુધી ટી.વી. મા આ જ સમાચાર બન્યા.આ ગરીબની આવક નક્કી કરવાની વાતમાં એક સમાચાર કોઈને ધ્યાને ન આવ્યા.

હમણાં મોંન્ટોકસિંહ આહુવાલિયા સાથે જોડાયેલા એક સમાચાર હતા.આ મહામાનવ દુનિયાના મોટા અર્થશાસ્ત્રી પૈકીના એક છે. તેમને કેબીનેટ કક્ષાના મંત્રીનો દરજ્જો મળે છે.આ કઈ સમાચાર નથી.સમાચાર છે તેમની ઓફિસનું શૌચાલય રીપેરીંગના. શૌચાલય રીપેરીંગ સમાચાર ન હોય.ગાંધીજી રેલ વે ની મુસાફરીમા હતા.તેમને શૌચ ક્રિયા માટે જવાનું થયું.શૌચાલય ખરાબ અને ગંદુ હતું.બાપુ એ ત્યાં  છાપનો કાગળ અને પાણી લઇ જાતે રેલ વે નું શૌચાલય સાફ કર્યું હતું.ત્યારે પણ તે સમાચાર બન્યા ન હતા.મોન્ટેકસિંહ કેમ સમાચારમાં છે?તે કઈ જાતે શૌચાલય સાફ કરી પ્રેસમાં ફોટા સાથે ન હતા.વાત જાણે એમ બની કે માત્ર ૩૫ લાખ રૂપિયા ખર્ચ થયો.આયોજન પંચની કચેરીમાં શૌચાલયની મરામતનો.
ગુજરાતને નિર્મળ ગુજરાત કહેવાનું સરકારે શરૂ કરાવ્યું છે.તેની સારી અસરો પણ વર્તાય છે.નગરપાલિકાનો સાયરન વગાડતો ડબ્બો કચરો લેવા આવે.નિર્મળ ગુજરાતની વાત ત્યારે યાદ આવે છે.ગુજરાતની શાળાઓમાં પણ છોકરાં માટે વ્યવસ્થા કરવામા આવી છે.મોટે ભાગે શાળાઓમાં સંડાસ અને બાથરૂમની વ્યવસ્થા છે. ગુજરાતમાં પણ પેપર ઉપર દરેક ઘરે સંડાસ હશે.આ પેપર વર્ક કરનાર કેમ ભૂલી જાય છે કે તે લોકોના પૈસાનો ઉપયોગ કરે છે.?ગરીબને દિવસભર જીવવા માટે સત્તાવીસ રૂપિયા નક્કી કરનાર આયોજન પંચ શૌચાલય રીપેર કરાવવા માટે પાંત્રીસ લાખ રૂપિયા ખર્ચે છે.
.ગરીબ કલ્યાણ મેળા.સરકારનો અનોખો પ્રયોગ.સરકાર આવે આંગણે.ગરીબની અરજીને આધારે તેને લોન મળે.સરકારની કોઈ સહાય એક તબ્બકે ન ચુકવાય.એક કરતાં વધારે તબ્બકે સહાય  ચુકવવાની હોય. પ્રથમ તબક્કો મંત્રી શ્રીને હાથે ચુકવાય.ભવ્ય કાર્યક્રમ થાય.બાકીની સહાય  ઓફિસમાંથી મળે.??? હા,આ ગરીબ કલ્યાણ મેળામાં સૌને આકર્ષણ રહેતું નાટકનું. ગરીબ કલ્યાણ મેળામાં એક નાટક જોવા મળતું હતું.’મારે ગરીબ નથી રહેવું આ નાટકમાં એક સંવાદ હતો.’ઘેર ઘેર જાજરૂ,ઘરની આબરુ.’ભારતના આયોજન પંચે શૌચાલય બનાવવા જે સહાય આપવાની જોગવાઈ કરી છે.કોઈ મંત્રાલય આ ગ્રાન્ટ આપતું હશે.આ નિયત કરેલી રકમ પાંત્રીસો રૂપિયાની આસપાસ છે.ગરીબ માણસ જે એક દિવસના સત્તાવીસ રૂપિયામાં જીવી શકે તેને શૌચાલય પણ ૩૫૦૦ રૂપિયામાં બની જાય.જેઓ રોજના મારા તમારા રૂપિયા સત્તાવીસ હાજર ???માં  જીવતા હોય તેમના શૌચાલયનું રીપેરીંગ પણ ૩૫.૦૦.૦૦૦માં જ થાય.  

Monday, April 9, 2012

નથી ચોર્યા...નથી ચોર્યા...



એક નાની છોકરી.તેનું નામ ચેતના.તેણે નાનો ભાઈ.નાના ભાઈનું નામ રોનક.તેઓ શહેરની એક સરકારી શાળામાં ભણે.ચેતના સાતમાં ધોરણમાં અને રોનક પાંચમાં ધોરણમાં ભણે.સરકારી શાળા હોય એટલે બધું જ સરકારી.સરકાર આરોગ્ય ચકાસણી કરાવે.(સરકારી...)મધ્યાહન યોજનાનો લાભ મળે. (સરકારી....)આ બધું જ સરકારી હતું.આ બે ભાઈ બહેનનું નસીબ પણ જાણે સરકારી હતું.તેના બાપાએ ખેતીમાં ભાગ રાખ્યો હતો.ભાગ પૂરો થયો.તેના બાપને વતનમાં જવાનું થયું.
આ છોકરાંનું ભણવાનું અટક્યું.તે તેની માસીના ઘરે રહ્યાં.મા અને બાપ થરાદના એક અંતરિયાળ ગામમાં રહે.થરાદ એટલે માત્ર બનાસકાંઠા જ નહિ ગુજરાતમાં પણ ખૂબ જ અંતરિયાળ કહેવાય તેવું નાનું ગામ.તાલુકો.છોકરાં માસી જોડે રહીને ભણે.ભણવા માટે માસીના ઘરે રહે.થોડો સમય થયો.માસીને કોઈક વાતની ચૂક આવી.હવે તેણે તેનાં ભાણિયો ખમતા ન હતાં.ચેતના અને રોનકનો બાપ તેના ખાવા અને રહેવાનો ખર્ચ તેમની માસીને આપતો હતો.ગરીબ માણસ.તે બીજું કરે પણ શું?
હવે છોકરાંની માસી આ છોકરાંને પરેશાન કરવા લાગી.તેમને ખાવા પણ આપતી ન હતી.ચેતનાની મા છેલ્લે  આવી ત્યારે તેણે સો સો  રૂપિયા આપ્યા હતા.આ છોકરાં બે મહિનાથી હોટલનો  નાસ્તો કરી રહેતાં હતાં.ભાઈ અને બહેનના કુલ બસો રૂપિયા નાસ્તામાં વપરાઇ ગયા.
આ નાનાં ભાઈ બહેને જમવાનું ક્યાં મળે છે તે જાણી લીધું હતું.જીવવા માટે ખાવું તો પડે...!તેમણે માસીના ઘરમાંથી પૈસા લઇ ખાવાનું કર્યું.તે હવે જીવવા માટે ખાતાં હતાં.ખાવા માટે ચોરી કરતાં હતાં.માત્ર ચારસો રૂપિયાની તેમણે ચોરી કરી.થોડાક દિવસોમાં ચોરી પકડાઈ.

આ છોકરાં ઉપર સાત હજાર રૂપિયાની ચોરીનો કેસ થયો.પોલીસે ભાઈ અને બહેનની ધરપકડ કરી. છોકરાના બાપને પોલીસે આ વાતની જાણ કરી.આજે આ ભાઈ અને બહેન બાળ સંરક્ષણ ગૃહમાં છે.તેમને  હું મળ્યો.છોકરી કહે:‘શાળા માં સડેલું અને ગંદકીવાળું આનાજ આવે. માસી ખાવાનું ન આપે.મારા બાપા મજુરી કરી અમને પૈસા આપે.અમને પૈસા પહોચાડે.માસીને ત્યાં રહેવાના પૈસા આપે.અમારાં જમવાના પણ પૈસા આપે..’રોનક કહે:મારા બાપાએ માસીને પૈસા આપ્યા હતા.આ પૈસામાંથી મે જમવા માટે ચોરી કરી.મે સાત હજાર રૂપિયા નથી ચોર્યા... નથી ચોર્યા...અહીં એક જ શબ્દ સંભાળતો હતો. નથી ચોર્યા... નથી ચોર્યા...નથી ચોર્યા...

Friday, March 9, 2012

રવીન્દ્રનાથ ટાગોરને કોઈ વારસ નથી....




ભરતરાજાના નામ થી ભારત.દુનિયામાં દરેક તબ્બકે મહત્વનું સ્થાન ધરાવતો દેશ ભારત.વિશ્વમાં અનેક લોકોએ આપણું ગૌરવ વધાર્યું.અનેક મહાનુભાવોમાં એક વિષે આજે આપણે વાત કરીશું.દેશ અને દુનિયામાં પોતાના નામની અનોખી ઓળખ આપનાર રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની આપણે વાત કરીશું.વાત કૈક ખાસ એટલા માટે છે કે આ મહા માનવાની ૧૫૦ મી જન્મ જયંતી આપણે હમણા જ ઉજવાઈ ગઈ.આવી જ એક અનોખી ઓળખ એટલે સ્વામી વિવેકાનંદ.વિશ્વમાં એક અનોખી ભારતીય ઓળખ.તેમની આપણે આ વર્ષે ૧૫૦ મી જન્મ જયંતી ઉજવી રહ્યા છીએ.તેમનું બાળપણનું નામ નરેન્દ્ર.દુનિયા તેમને સ્વામી વિવેકાનંદ તરીકે ઓળખે છે. આ બે મહાનુભાવો અને તેમનું વ્યક્તિત્વ એ અલગ ચર્ચાનો વિષય છે.હું તે ચર્ચા કરવા સમર્થ નથી. હા,૧૮૬૧ મા ૭મી મેં ના રોજ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનો જન્મ થયો હતો.આ ઉજવણી થઇ છે.ભારતમાં તેની ક્યાંક વિશેષ  ઉજવણી થઈ હતી અને થશે. આવા મહાનુભાવોને અભાવે જ આજ કાલ બધે જ નિરાશા જોવા મળે છે.રવીન્દ્રનાથ ટાગોર એક અનોખું ગૌરવ ધરાવે છે.તેમને બે દેશનું રાષ્ટ્રીય ગીત લખવાનું ગૌરવ મળ્યું છે.જન ગણ મન ને યુનોએ વિશ્વની ઉત્તમ સંગીત ધૂન તરીકે પસંદ કરી છે.બાંગલાદેશનું ‘આમાર સોનાર બાંગલા...આ બે ગીત પણ તેમણે વિશ્વ કવિ  બનાવે છે.વિશ્વ કવિ તરીકે તેમની અનોખી ઓળખ છે.
સાહિત્ય માટેનું નોબલ સાહિત્ય પ્રાપ્ત કરનાર આ વિશ્વકવિ સાહિત્યમાં અમર છે.અનેકો આ સાહિત્યને આધારે જીવન જીવે છે.એક અનોખી વિચાર ધારાને અર્પણ થઇ જીવે છે.તેમનું સાહિત્ય અને સર્જન પણ અજોડ અને અમર છે.પણ તેમનો હાલ કોઈ વારસ નથી. રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનો કોઈ વંશ વારસ આજે હયાત નથી.રવીન્દ્રનાથ ટાગોર એટલે ગુરૂજી.તેમને પાંચ સંતાન હતાં. માધુરીલતા, રથીન્દ્ર્નાથ, રેણુકા,મીરાં અને શચીન્દ્રનાથ. રથીન્દ્રનાથને સંતાન ન હતું.આવુંજ રેણુકા માટે થયું. માધુરીલતા પણ નિ:સંતાન રહ્યાં.ત્રણ ભાઈ બહેન નિસંતાન રહ્યાં. આ ત્રણ ભાઈ બહેનને સંતાન ન હતાં.શચીન્દ્રનાથ અપરણિત રહ્યા.ગુરુજીની  પુત્રી મીરાને સંતાન હતું.પણ એક અકસ્માતમાં  તેનું મૃત્યું થયું.યુવાન વયે તેમનું આ મૃત્યું પરિવારને હરાવી ગયું.એક પછી એક પરિજનોનાં મૃત્યું થયાં..૧૯૬૮મા ગુરૂજીનો પરિવાર નામશેષ થયો.રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના સાહિત્યે અનેક વિચારો અને વિચારકો પેદા કર્યા છે.હા તેમનો એક પણ ડીએનએ ધરાવતો વારસ આજે હયાત નથી.
આવું જ સ્વામી વિવેકાનંદ માટે કહી શકાય.તેમના જીવને અનેક યુવાનોને પ્રેરણા આપી.આજે દુનિયામાં અલખ જગાવવા અનેક યુવાનો જોયા છે.સાંભળ્યા છે.સ્વામી વિવેકાનંદની ૧૫૦મી જન્મ જયંતી ઉજવાય તે માટે અનેકો સક્રિય છે.આપણા રાજ્યમાં આ ઉજવણી માટેની વ્યવસ્થામાં સહ પ્રાંત પ્રમુખ તરીકે ડૉ.કમલેશભાઈ ઉપાધ્યાય છે.તેમને નિભાવનારને હું નજીક થી ઓળખું છું.તેમના વક્તવ્ય પછી વાત કરતાં તેમણે જણાવ્યું કે આ વર્ષની ઉઅજાવાની માત્ર વિવેકાનંદને યાદ કરવા માટે નથી.આ ઉજવણીથી અનેક વિવેકાનંદ ઉભારીશાકે તેવો સૌએ પ્રયત્ન કરવો રહ્યો.
આખા રાજ્યમાં અને દેશમાં આયોજન અને તેના માટેની પૂર્વ તૈયારીમાં વ્યસ્ત સૌ એક સાથે  લાગી ગયા.આખા ભારતમાં એક સાથે નિયત કાર્યક્રમોએ યુવાનોને ફરીથી એક આદર્શ તરફ જવાની . તે બાજુ વિચારવાની તક આપી.સામૂહિક સૂર્ય નમસ્કાર હોય કે દરેક શહેરમાં રથયાત્રા.વાહ...વાહ...ગુજરાત અને દેશમાં આવા અનોખા કાર્યક્રમ વિચારનાર અને અમલ કરવા તત્પરમાનવ શક્તિને આ તબ્બકે બિરદાવવા જરૂરી છે.વધુમાં વધુ લોકો સુધી તેમના વિચારો પહોંચે તે માટેનું આયોજન થયું.ખૂબ જ નજીવી કિમતના પુસ્તકો તૈયાર થયા.સેવકો કે જવાબદાર ધ્વારા ઘરે ઘરે પહોચાડવા માટે જવાબદારી સોપી.કેટલાકે લીધી.થોડાકે લેવી પડી.ખાસાએ તો ના પાડી.કેટલાકે ભેટમાં આવેલી મોટી,આ ચોપડી કરતાં વધારે જાડી  ચોપડી  બતાવી.તેનું નામ વાંચવા માટે ચોપડી પર ફુંક મારવી પડી...!!!હા,કેટલાકે એવું પણ કહ્યું કે હા ભાઈ...લેવી છે.આવો અને આ પુસ્તક આપો.આવું કહેનાર બે કે ત્રણ હશે.પણ છતાં ઉજવણીને નામે ખૂબ જ સારું કામ થયું.કેટલીક સંસ્થાઓએ વિવિધ રીતે ઉજવણી કરી.પેપરોમાં ભરી ભરીને લેખો છપાયા.પેપરમાં આવેલું સૌ એ વાંચ્યું હશે તેવું લખનાર અને છાપનાર હમેશા માને જ છે.
અહીં એક સવાલ એ થાય છે.દેશને સારા વારસોની જરૂર છે.કેટલાક નેતાઓ ઇલેક્ટ્રિક ચેરમાં ખૂબ જાડા ચશ્માંથી વાંચીને પોતાનો અંતરાત્માનો આવાજ દર્શાવે છે.તેમાનો વિરોધ દર્શાવે છે.કેટલાક નેતાઓ તેમના જીવનના છેલ્લામા છેલ્લા છેલ્લા ભાષણમાં ખુરશીમાં બેઠાં બેઠાં કહે છે:’મને સાચવ્યો તેમ મારા દીકરા અને તેના દીકરાને સાચવજો.આવા નેતાઓ છે.તેમના વારસો પણ છે.ક્યા છે ઇન્દુચાચાના પરિવારના સભ્યો?કોણ છે રવિ શંકર મહારાજના સગા ???સબંધી???વિવેકાનંદે તેમનું કોઈ ન હતું છતાં દુનિયાને પોતાની કરી.અહીં સાત સંસદસભ્યો ધરાવનાર પક્ષના ત્રણ નેતા મંત્રીબને છે.તેમના મોટા નેતાને વાંકુ પડે.આ વખતે બે રાજી થઈને રાજીનામું આપે.એક ને માફક ન આવે એટલે પોતાના અંતર આત્માના અવાજને અનુસરી  મંત્રી પદ ચાલુ રાખે.એક નેતાજીના ઘર સામે બે પોલીસ વાળા ઓછા ડ્યુટી ભરતા હતા.નેતાજીએ આ જોયું.સરકારને આપેલો ટેકો ખેચી લીધો.આમ થતા સરકાર પડી ગઈ.આવા નેતાઓ અને આવા માર્ગ દર્શકો આજે છે.જેમના વિચારોની જરૂર છે તે હયાત નથી.તેમનો ડી.એન.એ. ધરાવનાર સગો પણ શોધ્યો જડતો નથી.અને ઉપર મુજબના તેમના અંતર આત્માને સંભાળીને દેશ ચલાવે છે. (૭ માર્ચ ૨૦૧૨)
(૧૫૦ મી જન્મ જયંતીએ થોડુંક...)

Monday, January 16, 2012

એમ પ્રેરણા ન લેવાય...



લગભગ આઠ એક દાયકા પહેલાની આ વાત છે.એક મોટું શહેર.અહીં એક યુવાન.તે નદીના વિશાળ કિનારા પાસે ઊભો હતો.તેના મનમાં અનેક વિચારો ચાલતા હતા.તેણે ભગવાનને છેલ્લે પ્રાર્થના કરી.’હે ભગવાન,તે મને આ દુનિયામાં મોકલ્યો.હવે હું તારી પાસે આવું છું.આત્મહત્યાએ મોટું પાપ છે.આ પાપ કરવા હું જઈ રહ્યો છું.’ આટલું બોલી તે નદીમાં કુદવા જતો હતો.પાછળથી કોઈએ તેને એકદમ પકડી લીધો.પૂરી તાકાતથી કુદકો લગાવવા છતાં તે ત્યાં જ ઊભો હતો.



તેણે એ તરફ જોયું.એક થોડો વધારે ભણેલો માણસ તેણે પકડીને ઊભો હતો.તેણે પકડ મજબુત રાખી હતી.આત્મહત્યા કરવા આવેલ યુવાન એકદમ ગુસ્સે થઇ ગયો.તે કહે:’તમે કેમ મને બચાવી લીધો?’નદીકિનારે બચાવનાર તે માણસ કહે:’ભલા માણસ તુ યુવાન છે.તને આત્મહત્યા કરતાં મેં રોક્યો.કારણ કે ’તુ તારા જીવનનું ઘડતર કરી શકે છે.આટલું બોલી આ ભણેલા માણસે કહ્યું:’તુ એક કામ કર...એક યુવાન લેખકનું પુસ્તક લાવ..તુ વાંચ...તારા મનમાંથી આત્મહત્યાનો વિચાર દૂર થશે.આત્મહત્યા કરવા આવનાર કહે:’તમે કઈ રીતે ખાતરી આપી શકો?’ આ બચાવનાર કહે:’હું પણ આત્મહત્યા કરવાનું વિચારતો હતો...મને આ પુસ્તક મળ્યું..મેં વાંચ્યું....આજે મારો કરોડોનો કારોબાર છે.’આ વાત સાંભળી તે યુવાન કહે:’આવું કયું પુસ્તક છે જેના લીધે તમારું જીવન પરિવર્તન થયું?’બચાવનાર કહે:’ Adventures of Huckleberry Finn and The Adventures of Tom Sawyer આ બે પુસ્તકના નામ સાંભળી યુવાને હતું તે બધું જ જોર કર્યું.તે હાથ છોડાવી સીધો નદીમાં કૂદી ગયો.તેના છેલ્લા શબ્દો હતા.આ પુસ્તકનો લેખક માર્ક ટ્વીન  હું જ છું.



અનેક આવા પુસ્તકો આપને લઈએ છીએ.લખનારની તો આ વ્યવસ્થા છે.ખરીદનાર ખરીદે છે અને વિકાસ લેખક અને પ્રકાશકનો થાય છે.(૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨)


(ચાણક્ય ગુરુએ ભૂલ તરફ ધ્યાન દોરતાં તેનો સુધારો કરી ફરી લખું છું.બે પુસ્તકના અને તેના લેખકનું નામ યાદ કરાવવા બદલ ચાણક્ય ગુરુનો આભાર. પુન:આભાર)

Sunday, January 15, 2012

કેમેરાની આંખ કરમાઈ...



ભારત જેવો વિશાળ દેશ.આ દેશમાં અનેક વ્યક્તિઓ એવી છે જે ખરેખર દુનિયામાં ભારતની ઓળખ છે.ભારતના આવા પહેલાં મહિલા ફોટો ગ્રાફર એટલે હોમાઈ વ્યારાવાલા.આજે તેમનો જીવનદીપ બુજાયો.આવાં મહિલા.તેમનું આજે નિધન થયું.આ ફોટોગ્રાફરે ભારતના અનેક વ્યક્તિ વિશેષના ફોટા પડ્યા.અરે...તેમની રીલ ઉતારી પણ કહી શકાય.આ મહિલા ફોટોગ્રાફરના  ફોટામાં એક અનોખું વિઝન હતું.
પ્રથમ મહિલા ફોટો ગ્રાફર.અનેક ફોટા તેમના નામે આજે પણ અમરકથા સમાન છે.ભારત અને વિશ્વની અનેક હસ્તીઓના ફોટા તે ખેચી શકયા હતા.જયારે છોકરીઓ અને શિક્ષણનું અંતર હજારો ગાઉનું હતું. જમાનામાં તેમણે ક્ષેત્રમાં નામના હાંસલ કરી હતી.ભારતના પ્રથમ મહિલા પ્રેસ ફોટોગ્રાફરનું બિરુદ  પણ તેમના નામે હતુ.જયારે એક ફોટો પાડી તેને  જોવા માટે કલાકોની મહેનત થતી તે જમાનામાં તેમના ચિત્રો વિશ્વમાં ખ્યાતી પ્રાપ્ત કરતા હતા.આજે પણ તેમનો પાડેલો ફોટો આપણા ઘરમાં હોય તો તે સ્ટેટસની વાત ગણાય.આવા પ્રસિદ્ધ અને પ્રથમ મહિલા ફોટોગ્રાફર એટલે હોમાઈ વ્યારાવાલા.પદ્મશ્રી હોમાઈ વ્યારાવાલા.ભારત સરકારે તેમનું પદ્મ સન્માન આપીને ૨૦૧૦ માં સન્માન કર્યું હતું.ફોટો ખીચના ના હૈ...આવું લખ્યું હોય ત્યાં જવાહરલાલ નહેરુનો ફોટો પડવાની હિમ્મત તેમણે કરેલી.જવાહરલાલ નહેરુના  મોઢામાં સિગરેટ છે,તે એડવીન નામની મહિલાની સિગરેટ સળગાવે છે.આવા અનેક ફોટા તેમના નામે છે.યુદ્ધ વખતે બોર્ડર પર પણ તેમણે આ ફોટા પડવાનું કામ કરેલું.મીસીસ કેનેડીના વાળાની લટ બનાવી આપતા પંડિતજી તેમના ફોટામાં દેખાય છે.તેમણે બ્લેક એન્ડ વાઈટના જમાનામાં વિવિધ શહેરના રંગ દર્શાવતા.જીવન મૂલ્યના પણ અનેક ફોટા આપ્યા છે,તેમણે વિચાર પ્રેરક ફોટા પણ આપ્યા છે.ગાંધીજી.જવાહરલાલ,મધર ટેરેસા,ઇન્દીરા ગાંધી અને દેશ વિદેશના અનેક નેતાઓ,મોટી વ્યક્તીઓંને તેમણે અજુગતી રીતે કેદ કર્યા છે.કેમેરાની તેમની કરામત પણ એવી કે કશું જ બોલ્યા વગર તે બધું જ કહી જાય. (૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧)