Showing posts with label Just think.... Show all posts
Showing posts with label Just think.... Show all posts

Saturday, April 14, 2018

आज जिलों...

तू जिंदा हैं तो जिन्दगी की जीत पर यकीन कर।
अगर कहीं हैं स्वर्ग तो उतार ला जमीन पर।

हमे अपने जीवन को बर्बाद करने का कोई अधिकार नहीं हैं।क्योंकि हमारे पीछे हमारी खुद की सरकार हैं।मा बाप,भाई बहन,पति पत्नी या बच्चे।उनका जीवन हमारे साथ जुड़ा हैं।
हमे न भूतकाल को देख के दुखी या सुखी होना हैं।नहीं ना ही भविष्य को देख के डरना या खुश होना हैं।अगर हम वर्तमान में जिएंगे तो हमारे भूत को भुलायेंगे ओर भविष्य को संवारेंगे।ऐसा नहीं हैं कि भूतकाल बुरा हैं तो भुलजाओ ओर अच्छा हैं तो याद रखो।नहीं ये गलत हैं।लास्ट मैच में अच्छे रन बनाने वाला खिलाड़ी दूसरी पारी में महेनत नहीं करेगा तो...दूसरी बात ये की पिछली मैच में जीरो से आउट होने वाले खिलाड़ी को अब इस मैच पे ध्यान देना हैं।सम्भव हैं वो खिलाड़ी में ऑफ द मैच बने।
वर्तमान ही हमारे भविष्य को भुलाने में समर्थ हैं।हमारा वर्तमान ही हमारे भविष्य को संवारेगा।तो चलो आज से अपने वर्तमान की हर पल को जिंदा बनाये।कल को भुलाए ओर कल को यादगार बनाये।

@#@
आज हैं वो जीवन हैं।
कल था अब वो स्मृति हैं।
कल आएगा वो भाग्य होगा।
भाग्य आयोजन से बदल सकता हैं।आयोजन आज करना हैं।आज वर्तमान हैं।

Tuesday, February 20, 2018

ભાગ્ય અને નિર્ણય

ઘડીયાળ ને એમ કે હું દુનિયા ચલાવું છું.ઘડિયાળ ને કદાચ ખબર નથી કે,દુનિયા સેલ નાખે ત્યારે જ ચાલે છે.આપણુ પણ આવું છે.ભાગ્ય આપણાં હાથમાં નથી.પણ,નિર્ણય આપણાં હાથમાં હોય છે.
ભાગ્યમાં શું લખ્યું છે એ તો લખનારને જ ખબર છે.આપણે તો માત્ર નક્કી કર્યા મુજબ જીવન જીવવાનું હોય છે.કહેવાય છે કે ભાગ્ય આપણે ન બદલી  શકે પણ આપનો કરેલો નિર્ણય આપણું ભાગ્ય ચોક્કસ બદલી શકે છે.

મેં એક નિર્ણય કર્યો છે.
એ નિર્ણય એવો છે કે એ કોઈ માની શકતું નથી.માને એવુંય નથી.છેલ્લા બે દાયકાથી કરેલું કામ છોડીએ એટલે સૌને નવાઈ લાગે જ.અહીં સવાલ એ છે કે એ કામ છોડી દીધું છે એ વાત કોઈ માનતું નથી.એમાં હું,મારું છેલ્લા 20 વર્ષનું કામ અને મારી છાપ જવાબદાર છે.નિર્ણય ભાગ્ય બદલી શકે.મારું માનવું છે કે મારો નિર્ણય મારું ભાગ્ય બદલે કે ન બદલે મારી છાપ બદલશે.આ માટે મારે જે કરવું પડે એમ હશે તે હું કરીશ અને એ મુજબ કરવાની મને આશા છે.

આશા અમર છે.
આશા રાખવી જ જોઈએ.
મે આશા રાખી ને કોઈ નિર્ણય લીધો છે.મને ભાગ્ય ન બદલાય તો વાંધો નથી,મારી છાપ બદલાય એવી આશા છે.

#हम बदलेंगे, युग बदलेगा...!

Wednesday, November 8, 2017

શીખવું અને શીખવવું



આધુનિક જમાનામાં સૌથી વધુ મહત્વ શિક્ષણને આપવામાં આવે છે.શિક્ષણ હવે આધુનિકતા સાથે આગળ ધપી રહ્યું છે.આજના સમયમાં શિક્ષકે આધુનિક થવાની જરૂર છે.આ આધુનિક સમયમાં ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ એજ આધુનિકતા નથી.આધુનિક સમય અને જરૂરિયાત સાથે શિક્ષણ કાર્ય કરવું તે આધુનિકતા છે.શિક્ષણકાર્યને શિક્ષણની વિસ્તૃત ભાષામાં અધ્યયન-અધ્યાપન કાર્ય કહેવાય છે.આજ શબ્દોને સરળ રીતે જોઈએ તો શીખવું અને શીખવવું કહી શકાય.અહીં એક મુદ્દાનું ધ્યાન રહે કે શીખવું અને શીખવવું માં એક 'વ' વધારે છે.આ વ એટલે આપણી તાલીમ,આપણો અનુભવ,આપણો વર્ગ વ્યવહાર અને આપણું જ કૌશલ્ય.

આપણે શિક્ષણ કરાવવાના આપણા ક્રમને સમજી લઈએ.આજે આટલી આધુનિકતા સાથે આપણે એજ જૂની ઢબની કેટલીક બાબતો સાથે ચાલીએ છીએ.આવી જ એક બાબત છે,દૈનિક નોંધ કે દૈનિક આયોજન.આ દૈનિક આયોજન એ વખતે શિક્ષણમાં આવ્યું જ્યારે આપણો દેશ આઝાદ થયો.તે અગાઉ આપણે મેકોલેની વ્યવસ્થા મુજબ ભણતા હતા.શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ સંશોધક શ્રી અવનીશ યાદવ કહે છે કે 'દૈનિક આયોજન શક્ય જ નથી,કારણ વર્ગખંડમાં આવનાર પરિસ્થિતિ નક્કી નથી'.સામે બેસનાર પ્રત્યેક બાળકની શીખવાની અને સમજવાની ઝડપ જુદી જુદી હોય છે.
દૈનિક આયોજન માટેની હકીકત જુદી જ છે.
આપણો દેશ આઝાદ થયો.આપણી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ વ્યવસ્થા કે નઈ તાલીમની શરૂઆત થઈ.ત્યારે શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ સૌને મન મહત્વ એ વાતનું હતું કે શિક્ષણકાર્ય થાય.આ પરિસ્થિતિમાં જ્યાં જે સગવડ કે સામગ્રી હતી તેની મદદ વડે શિક્ષણ કાર્ય કરવામાં આવતું.થોડો સમય આ રીતે ચાલ્યું.જ્યારે શાળાઓની ચકાસણી કે મૂલ્યાંકન કરવાની વાત આવી ત્યારે દરેક તબક્કે દરેક સંકુલ કે શાળાએ પિતાની રીતે શિક્ષગણ કાર્ય કર્યું હોવાનું જણાયું.ચકાસણી અને મૂલ્યાંકનમાં અવ્યવસ્થા થવા લાગી.1952 ના જાન્યુઆરી મહિનાથી શાળામાં રોજે રોજ થતા શિક્ષણ કાર્યને અગાઉથી નોંધી,મંજુર કરાવી શિક્ષણ કાર્ય થતું.ધીરે ધીરે આ વિગત એટલી ચીવટ વગર થવા લાગી કે આજે તો શિક્ષણકાર્ય અને આયોજન ને ખૂબ અંતર રહી જાય છે.જે સમયે આ નિયમ આવ્યો ત્યારે અભ્યાસક્રમ કે પાઠ્યક્રમ નિયત ન હતો.બધા પોતાની રીતે કાર્ય કરતા.આ વખતે મૂલ્યાંકન કરનારની સરળતા માટે એક વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી હતી.
આજે તો આપણી જોડે અભ્યાસક્રમ સાથે સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ફાળવણી પણ હોય છે.ફાળવણી ને આધારે આધુનિક સમયમાં દૈનિક આયોજનમાં પણ ફેરફાર થાય તે જરૂરી છે.
આ માટે આપણે શું કરી શકીએ. કેટલાક મિત્રોને થતું હશે કે મારે મારી આયોજન પોથી કાઈ રીતે સમૃદ્ધ બનાવવી.આ માટે આપણે કેટલીક બાબતો અંગે જોઈએ.શીખવા શીખવવા માટે આપણે જ્ઞાન(knowladge),સમજ(understanding),ઉપયોજન(aepplication) અને કૌશલ્ય(skill) ને આધારે ક્રમિક ક્રમમાં આગળ વધવું જોઈએ.શું આપણા દૈનિક આયોજનમાં આ બાબત સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે.આ ચાર બાબતો સાથે જોડાયેલ અન્ય ચાર વિગત એટલે પરિચય,મહાવરો,દ્રુઢીકરણ અને સુ દ્રુઢીકરણ ની પ્રક્રિયાને મહત્વ આપવું જોઈએ.આપ આપણી દૈનિક આયોજનમાં આ બાબતો ઉમેરી શકો છો.આ માટે શું કરી શકાય તે આપણા સૌની સમજ ઉપર નિર્ભર છે.
શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં આપને મૂંઝવતા પ્રશ્નો આપ અહીં મોકલી શકો છો.આપની મૂંઝવણ ના સમાધાન માટે અમે ચોક્કસ પ્રયત્ન કરીશું.

ડૉ. ભાવેશ પંડ્યા
એજ્યુકેશન કન્સલ્ટન્ટ,
સપ્તરંગી ફાઉન્ડેશન,ગુજરાત

Monday, October 16, 2017

नवतर...

आजकल शिक्षा में कुछ नए शब्द सुनने को मिल रहे हैं।जिसमें इनोवेशन एक नया शब्द भी बारबार सुनने को मिलता हैं।भारतीय प्रबंधन संस्था ने पिछले दो दशक से शिक्षामें नवाचार को खोजनेका काम हो रहा हैं।वर्ष 2014 में गुजरात सरकार ने वाइब्रैंट समिट के दौरान आईआईएम से एमओयू किये थे।इसके बाद गुजरात में स्टेट लेवल की दो कॉन्फ्रेंस के आयोजन हुआ।
वर्ष 2017 से जीसीइआरटी गांधीनगर ओर एस्सार ऑइल के बीच एमओयू हुआ।इस के बाद गुजरात में GCERT के माध्यमसे प्रोजेक्ट मैनेजमेंट यूनिट क्रियान्वित किया गया हैं।GCERT द्वारा पहली बार कएस्सार ऑइल के साथ जुड़के गुजरात के शिक्षा से जुड़े नवाचार को खोजके उसे फैलाने ओर प्रस्थापित करने का काम शुरू हो गया हैं।अब हम इस कार्य के लिए समय समय पर मिलते रहेंगे।
#Bnoवेशन

Tuesday, August 22, 2017

गलती master...

कुछ लोह अच्छी बातें याद रखते हैं।कुछ है जो सिर्फ बुराई करते हैं।मुजे बुराई करने वाले पसंद हैं।अगर कोई बुराई नहीं करेगा तो हम सुधारने लायक कुछ नहीं कर पाएंगे।कुछ आजभी हमारी बात को स्वीकार नहीं कर पाते हैं।
अपनी गलती कहाँ हैं वो हमें मालूम करना हैं।एक गलती सुधारने तक ही याद रखनी चाहिए।एक बार सुधार ने के बाद अब वो न दोहराई जाय वो अच्छा हैं।हम पुराने दिन वापस मांगते हैं।उस के लिए हमे नया कुछ करना पड़ेगा।क्या ओर कैसे वो हमें ही तय करना हैं।क्या आपअच्छी  बाते छोड़ छोटी छोटी दुखद चीजो को याद नहीं रखना चाहिए।
एक दोस्त हैं।
NGO से जुड़ के शिक्षा में कार्य करते हैं।ऐसे एक दोस्त ने साथमें किये एक प्रकल्प के बारे में कुछ पूछा।मेने उन्हें विस्तृत उत्तर दिया।उन्होंने ज्यादा जानकारी के लिए तारीख,महीना और साल पूछा।मेने कहा 'साल क्या,मुजे तो कुछ याद नहीं हैं।'उन्होंने कहा इतना याद हैं तो साल तो याद होगा।मेने कहा जी नहीं...में जब सीखता हु तो सिखा हुआ याद रखता हूँ।अगर तारीख याद रखने से मेरा जीवन कुछ धन्यता प्राप्त करता तो में याद रखता।हा... गतिविधि मुजे याद हैं।क्योंकि मेने उससे सीखा हैं।
मेने जो गलतियों से सीखा हैं, उसे कभी नहीं दोहराया हैं।न दोहराऊंगा...।
#गलती master...

Monday, August 21, 2017

औरत...

रंगमंच से जुड़े लोगों के लिएये नाम नया नहीं होगा।नाहीं होना चाहिए।एक नाटक हैं।औरत, मेने उसका मंचन देखा हैं।दिल्हिमें मेने इस नाटक को दो बार देखा था।एक औरत की पैदा होने के पहले से मरने तक कि यात्रा दिखाई जाती हैं।
ऐसा ही खूबसूरत एक चित्र मेरे किसी दोस्तने भेजा था।आज के दिनोंमें कुछ न कहेपाना ओर सिर्फ चित्र से कहना संभव नहीं हैं।ऐसा चित्र भेजने वाले से लेके बनाने वाले सभी का शुक्रिया।
एक दूसरे से जुड़े होने के लिए जीवन के साथ चलता हैं,अहसास।अहसास ही काफी हैं हमे जीवन देनेवाले का।उसकी कोई कीमत नहीं।जीवन सिर्फ जीवन नहीं,कुदरतका करिश्मा हैं।इस करिश्मे में अहसास ओर विश्वास ही अपनी जीवन नैया को आगे कर सकता हैं।मां जीवन देती हैं,जीवन के निखारने वाले सहयोगी ओर साथी को कैसे भूलेंगे।
ऐसे अन्य चित्र हैं,जिसमें कुछ कहना नहीं हैं।अगर हैं तो मुजे भेजे।
#DrBN

 

Sunday, April 16, 2017

प्रॉब्लम....थिंक....सोल्यूशन...

वर्तमान समय में शिक्षा पूर्णतया निःशुल्क एवं बालकेन्द्रित है। हमारी सरकार के द्वारा विद्यालय को सभी भौतिक सुविधायें उपलब्ध करायी जा चुकी हैं, जैसे -विद्यालय भवन, विद्युत व्यवस्था, पाठ्यपुस्तकें, स्कूल यूनीफार्म, मध्यान्ह भोजन, छात्रवृत्ति, शिक्षण अधिगम सामग्री के लिए धनराशि आदि।
यह सत्य है इन सभी सुविधाओं से विद्यालयों में छात्र नामांकन संख्या में अति वृद्धि हुई है। परन्तु गुणवत्तापरक शिक्षा में अभी भी आशानुरूप सफलता नहीं मिली है। जहॉं संख्यात्मक वृद्धि (quantity)होती है, वहां गुणात्मक वृद्धि (quality) में कमी आ जाती है। इस कमी को दूर करने के लिए आवश्यक है कि कक्षा में रूचिपूर्ण शिक्षण पद्धति अपनाई जाये जैसे- भ्रमण विधि, खेल विधि, कहानी विधि, प्रदर्शन विधि, करके सीखना, प्रोजेक्ट विधि, केस स्टडी विधि तथा विभिन्न  प्रकार की अन्य शैक्षिक गतिविधियांॅ आदि।

इस सीरीज  के माध्यम से प्रोजेक्ट विधि एवं केस स्टडी विधि पर विस्तृत रूप से प्रकाश डाला जाएगा। इन नवाचारी शिक्षण पद्धतियों से शिक्षण कार्य करने में  अध्यापक एवं बच्चों दोनो के लिए ही शिक्षण अधिगम एक रूचिपूर्ण प्रक्रिया बन सकेगी। इन पद्धतियों में शिक्षक एक सलाहकार / सुगमकर्ता के रूप में कार्य करेगा तथा छात्र को कार्य करके सीखने का अवसर प्रदान करेगा। इस प्रकार राष्ट्रीय पाठ्यचर्या की रूपरेखा 2005 के प्रमुख उद्देश्य हैं, कि बच्चों के पुस्तकीय ज्ञान को उनके बाहरी जीवन से जोड़ा जाये, यह उद्देश्य भी इन पद्धतियों से प्राप्त हो सकेगा। भयमुक्त वातावरण में छात्र स्वतंत्र होकर अपना कार्य सुगमता से कर सकता है। जिससे उनमें  अभिव्यक्ति, अन्वेषण, निर्णय लेने, स्व मूल्यांकन करने की क्षमता तथा सृजनात्मक, रचनात्मक, आत्मविश्वास आदि कौशलों का विकास हो सकेगा।

प्रोजेक्ट विधि: 


प्रोजेक्ट (योजना) विधि शिक्षण की नवीन विधि मानी जाती है। इसका विकास शिक्षा में सामाजिक प्रवृत्ति के फलस्वरूप हुआ। शिक्षा इस प्रकार दी जानी चाहिए जो जीवन को समर्थ बना सके। इसके प्रवर्तक जान ड्यूबी के शिष्य डब्ल्यू0एच0 किलपैट्रिक थे। यह विधि अनुभव केन्द्रित होती है। यह बालकों के समाजीकरण पर विशेष बल देती है।

योजना विधि में छात्रों के जीवन से संबंधित समस्याओं को वास्तविक रूप में प्रस्तुत किया जाता है। छात्र समस्या की अनुभूति करते हैं। समस्या समाधान की योजना तैयार की जाती है। इसके लिए अनेक सूचनाओं को एकत्रित किया जाता है। शिक्षक केवल निर्देशक / सुगमकर्ता का कार्य करता है। छात्र स्वंय विषय वस्तु सामग्री का अध्ययन करके समस्या का समाधान करते है।

विद्यार्थियों को क्रियात्मक रूप से विभिन्न विषयों का ज्ञान प्राप्त करने की दिशा में योजना पद्धति (प्रोजेक्ट मेथेड) का बहुत महत्व है। इस पद्धति की विशेषताओं को जानने से पहले हमें इसकी आवश्यकताओं तथा योजना शब्द के अर्थ से परिचित होना आवश्यक है।

केस स्टडी विधि :

शिक्षा तकनीकि के आर्विभाव तथा विकास के साथ शिक्षा की प्रक्रिया में अनेक परिवर्तन हुए तथा नये आयामों का विकास हुआ। पिछले 25 वर्षो के अन्तराल में कक्षा शिक्षा में महत्वपूर्ण परिवर्तन हुए है। छात्रों की उपलब्धियों में स्थान, कक्षा-शिक्षण के स्वरूप, प्रक्रिया, अनुदेशन प्रक्रिया को प्राथमिकता दी गयी है क्योंकि छात्रों की उपलब्धियों इन्हीं पर आश्रित होती है। शिक्षक छात्रों की व्यक्तिगत भिन्नता को शिक्षण में महत्व देते है। व्यक्तिगत भिन्नता को जानते हुए व्यक्तिगत अध्ययन की आवश्यकता होती है।

बालक की भिन्नताओं के होते हुए भी प्रकृति तथा स्वभाव संबंधी सामान्य विशेषताए होती है। बालक के द्वारा अनुभव किये जाने योग्य अमूर्त वस्तुओं के अध्ययन के लिए कतिपय प्रविधियां विकसित की गयी है। इनमें से केस स्टडी प्रमुख है।





संक्षेप में कहा जा सकता है कि नवाचार शिक्षण पद्धतियों के माध्यम से बच्चों का सर्वांगीण विकास तो होगा ही साथ ही उनका सतत् एवं व्यापक मूल्यांकन भी हो सकेगा।


Tuesday, March 14, 2017

World 3.14 Day


મિત્રો...
તારીખ ને પણ પોતાની ઓળખ હોય છે.મારા કેટલાય વાંચકો ૧૪ તારીખે જન્મ્યા હશે.થોડા દિવસ પહેલાં વેલેન્ટાઈન ડે ની ઉજવણી થઇ.આખા વિશ્વમાં એની નોધ લેવાઈ.આજે ૧૪ માર્ચ છે.કોઈ વિશ કરતુ નથી.આજે વિશ્વ પાઈ દિવસ છે.આ કોઈ રોગ નથી.ગણિતમાં વપરાતા ચિન્હ સાથે આ વાત જોડાયેલ છે.મને આ લેખ માટે રાકેશ પટેલ.રાધા યાદવ અને અન્ય મિત્રોએ સહયોગ કર્યો છે.એક લેખતો કોઈએ મોકલ્યો તે જ  આખો મૂકી દીધો છે.ાલેખના અંતમાં લખાયેલ વિગત સીધી જોડી છે.અંગ્રેજી માં લખેલ વિગતો માટે હું વેણુ અમ્મા અને કેતન િઠાકરનો આભાર માનું છું.


તો હવે... આ દિવસને ગણિત ના રસિયા માટે ખાસ મનાવવા માં આવે છે. આ માટે કેટલીક બાબતોની આપણે વિસ્તારથી ચર્ચા કરીશું. જુઓ...આપણે  ત્યાં તારીખો લખવા માં દિવસ પહેલા અને પછી મહિનો લખવા માં આવે છે.જેમ કે આજ ની તારીખ 14/03.આજ રીતે અંગ્રેજીમાં લખાતું નથી.ગુજરાતી કરતા અંગ્રેજી કેલેન્ડરમાં એટલે કે વિદેશીમાં મહિનો પહેલા અને દિવસ પછી લખાય છે.
જેમકે આજ ની તારીખ ને 03.14 લખાય.

હવે તમે આ વિગતે પાઇ ની કિંમત ને સરખાવો.

જુઓ...
3.14 આજ ની તારીખ પણ 3.14 છે.આ માટે કેટલીક બાબતો નો અભ્યાસ કરીએ.
જુઓ...હેપી  ‘પાઇ’ ડે. 

Albert Einstein's Birthday 14th March 1879 is celebrated as Pi Day 

માર્ચ ૧૪ -૧૫ is special !—(૩.૧૪–૧૫) !


03.1415 Did u get it?  That's value of Pi !  A mathematical Constant and Irrational Number ( though expressed as  a rational approximate value = 22/7 ).

૧૪માર્ચે ૯ વાગીને૨૬ મિ.અને૫૩સે =૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩=Value of to 9 decimals. Please Watch all the videos to know  more  about  to Mr ‘પાઇ’


Don't mistake, it's  definitely NOT about movie 'Life of Pi'




અહીં જોયા પછી આપ આ વિગતો ને સમજવા પ્રયત્ન કરો.૧૪મી માર્ચ ગણિતના રસિયાઓ માટે ખાસ દિવસ છે. માર્ચ ૧૪, ૧૮૭૯ આલ્બર્ટઆઇન્સ્ટાઇનનો જન્મ દિવસ છે. એટલે દુનિયામાં આજનો દિવસ ‘પાઇ દિન’ તરીકે ઊજવાય છે.

અમેરિકાવાસી મિત્ર દિલીપ વ્યાસનું સૂચન હતું કે આ વિષય પર લેખ લખવો જોઈએ. તે પછી આ લેખનું પ્રાથમિક સ્વરૂપ તો તૈયાર કર્યું; પણ ગણિતમાં વારસાગત ઠોઠ હોવાથી, ગણિતશાસ્ત્રમાં અનુસ્નાતક અને શિક્ષક સુસ્મિતા વૈષ્ણવની મદદ લીધી. ભાભા પરમાણુ સંશોધન કેન્દ્ર (BARC)ના નિવૃત્ત વૈજ્ઞાનિક ડૉ. પરેશ વૈદ્યનાં સૂચનો પણ મળ્યાં. મારા વેગુના સાથી અશોક વૈષ્ણવ પણ સુધારાવધારા કહો ને કે ખાસ તો ‘વધારા’ કરવામાં જોડાયા.ગણિતમાં રસ હોય કે ન હોય આ તો વાંચવું જ.

આમ તો. ‘પાઇ’(π) એટલે વર્તુળના પરિઘ કે પરિધિ અથવા ઘેરાવાના માપ અને વ્યાસનો ગુણોત્તર. ઘેરાવો ભાગ્યા વ્યાસ. π એ ગ્રીક બારાખડીનો ૧૬મો અક્ષર છે, જે અંગ્રેજી બારાખડીના P (Perimeter)ની સમકક્ષ છે.


તમે ગમે તેટલું મોટું વર્તુળ બનાવો, આ મૂલ્ય બદલાતું નથી. ‘પાઇ’ પર વર્તુળની સાઇઝની કશી અસર પડતી નથી. એ તમારી નોટબુકમાં બનાવ્યું હોય કે આખું ક્રિકેટનું મેદાન સમાઈ જાય એવડું હોય. ઘેરાવા અને વ્યાસનો ગુણોત્તર એ જ રહેવાનો. એનું મૂલ્ય આશરે ૩.૧૪ છે. હવે સમજાશે કે માર્ચ મહિનો એટલે ત્રીજો મહિનો. આમ આપણે અમેરિકન પદ્ધતિથી મહિનો અને તારીખ લખીએ તો ૩/૧૪ લખાય જે પાઇ’નું મૂલ્ય છે! ગણિતમાં ‘પાઇ’ શબ્દનું ચિહ્ન આવું હોય છેઃ π.

૨૦૧૫ના વર્ષની ખૂબી એ છે કે ધારો કે આપણે મહિનો અને તારીખ (૩.૧૪) લખ્યા પછી વર્ષનો આંકડો (૧૫) પણ લખવા માગીએ છીએ. તો હવે લખાશે ૩/૧૪/૧૫. મઝાની વાત એ છે કે પાઇનું ચાર દશાંશ સ્થાનો સુધીનું મૂલ્ય પણ ૩.૧૪૧૫ છે! તેમાં પણ ૧૪મી માર્ચે સવારે ૯ વાગીને ૨૬ મિનિટ અને ૫૩ સેકંડનું પણ મહત્ત્વ છે. આપણે આમ લખીએ – ૩/૧૪/૧૫ ૯:૨૬: ૫3. હવે જોવાનું એ છે કે પાઇના મૂલ્યની ખોજમાં આપણે દશાંશચિહ્ન પછીનાં ૧૦ સ્થાનો સુધી જઈશું તો આ આંકડા જોવા મળશેઃ ૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩ ! હજી આગળ વધીએ અને એમાં સેકંડના પણ ૬૦ ભાગ કરીએ. જ્યારે સેકંડના ૫૮મા ભાગ સુધી પહોંચશું ત્યારે પાઇના મૂલ્યના જ બે આંકડા ઉમેરાશે અને નવી સંખ્યા બનશે ૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩૫૮ !

આ દિવસની ઊજવણીના ભાગ રૂપે દર વર્ષે માર્ચ મહિનાની ૧૪મી તારીખે ૯.૨૬.૫૩ વાગ્યે MIT (Massachusetts Institute of Technology)માં પ્રવેશની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવે છે. આ વર્ષ માટે તેઓએ આ વીડિયો ક્લિપ બનાવી છે.

એટલે કે તમારી મહેચ્છાઓનું લક્ષ્ય છે, આકાશ. πનું એવું છે કે એમાં દશાંશચિહ્ન પછી આંકડાઓ ઉમેરતા જશો તો પણ એ રકમ નિઃશેષ નથી બનવાની. આથી દશાંશ ચિહ્ન પછી કેટલા આંકડા ઉમેરી શકાય છે તે શોધવામાં ગણિતશાસ્ત્રીઓને બહુ રસ પડે છે, કારણ કે એ મનનો વ્યાયામ છે. આમ અત્યાર સુધી દશાંશચિહ્ન પછી તેર હજાર અબજ આંકડા ઉમેરાઈ ગયા છે, પણ હજી શેષ વધે જ છે અને આંકડા-યાત્રા ચાલુ રહે છે. બીજી વાત એ છે કે આંકડાઓની આખી વણઝારમાં એક વાર પણ એકસરખા આંકડાની શ્રેણી નથી આવતી.

ગણિતની અદભૂત વાતો અહી એક સાથે જોવા મળે છે.આવી અનેક બબતો સાથે જોડાયેલ આ વિગતો પાછી રસપ્રદ છે.ભૂમિતિમાં ખૂણાના માપ માટે અંશ સિવાય બીજો એકમ રેડિયન વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. કોઇ પણ r ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર તમે r જેટલી લંબાઈની જ ચાપ લો તો એ ચાપ વર્તુળના કેન્દ્ર પાસે જે ખૂણો બનાવે તેનું માપ ૧ રેડિયન કહેવાય. વર્તુળનો પરિઘ 2πr છે, તેથી પરિઘ પર આવી લંબાઈની 2π જેટલી ચાપ મળે. આમ એક પૂર્ણ વર્તુળ ફરતાં કુલ ખૂણાનું માપ 2π રેડિયન =૩૬૦0 થાય, જે આપણને અંશ અને રેડિયન એમ બે માપ વચ્ચેનો સંબંધ પ્રસ્થાપિત કરી આપે છે. (૧ રેડિયન = ૫૭.૨૯૬ ડિગ્રી).નું એક બીજું પણ મહત્ત્વ છે. ભૂમિતિમાં ૩૬૦૦ ને ૨π તરીકે દર્શાવાય છે. આમ અહીં બતાવેલ ઘડિયાળ જોઇશું તો ઘડિયાળનો કાંટો પૂરું વર્તુળ ફરી જાય ત્યારે તેણે ૩૬૦૦નો ખૂણો (૨π) બનાવ્યો કહેવાય. ઘડિયાળમાં બતાવેલો દરેક આંકડો કાંટાના ભ્રમણ દરમ્યાન ખૂણાના માપમાં ૩૦૦ (૩૬૦ ÷ ૧૨) એટલે કે π/૬ (૨ π ÷ ૧૨)નો ક્રમશઃ વધારો બતાવે છે.


ગણિતશાસ્ત્રમાં પાઇને અસંમેય સંખ્યા(Irrational number) માનવામાં આવે છે કારણ કે બે પૂર્ણાંકો (Integers)નો ચોક્સાઈપૂર્વક ગુણોત્તર એના દ્વારા મળતો નથી. આપણે ચોક્કસ ગુણોત્તરની નજીક જઈ શકીએ પણ એના પર પહોંચી ન શકીએ. આને કારણે અનંત શ્રેણી બનતી હોય છે.


ભારતમાં કેરળમાં પ્રાચીન કાળથી જ ગણિત અને ખગોળશાસ્ત્રના અભ્યાસની એક પરંપરા રહી. ચૌદમી સદીના અંતમાં કેરળમાં માધવ નામના ગણિતજ્ઞ થઈ ગયા. એમણે અનંત શ્રેણીઓ વિશે કામ કર્યું. એમણે લખેલા એક પુસ્તકમાં પાઇનું લગભગ સચોટ મૂલ્ય દર્શાવ્યું હોવાનું જણાય છે. પરંતુ આપણે ત્યાં ઇતિહાસ તરફ એવી બેદરકારી સેવાતી રહી છે કે એ પુસ્તક એમનું જ છે કે કેમ, અથવા શુદ્ધ રૂપે રહ્યું છે કે કેમ તે પણ નક્કી થઈ શકતું નથી. જો કે માધવને આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળી છે. એમની એક અનંત શ્રેણી આજે ‘માધવ-લાઇબનિત્સ’ શ્રેણી તરીકે ઓળખાય છે. બીજી બાજુ, એટલું તો નક્કી થઈ શક્યું છે કે બેબિલોનમાં પાઇ વિશે માહિતી હતી અને ઈજિપ્તમાં પણ હતી. ત્યાંના રાજવી ‘ફેરાઓ’નાં સિંહાસનોમાં પુરાતત્ત્વશાસ્ત્રીઓને અમુક ગાણિતિક પૅટર્ન જોવા મળી છે.

ની ખૂબીઓથી (કદાચ)આકર્ષાઇને કેનેડીયન લેખક યાન માર્ટેલે (Yann Martel) ૨૦૦૧માં લખેલી પોતાની નવલકથા Life of Piના નાયકનું નામ પાઇસાયન મૉલિટૉર ‘પાઇ‘ પટેલ (Piscine Molitor ″Pi″ Patel) રાખ્યું. આ વાર્તામાં નાયક, પુદુચ્ચરિ (જૂનું નામ પોંડીચેરી)નો ‘પાઇ‘ પટેલ, દરિયામાં જીવતાં પ્રાણીઓ સાથે ૨૨૭ દિવસ એક નાવમાં ગાળે છે. ૨૦૧૨માં નિર્દેશક ઍંગ લી (Ang Lee)એ આ નવલથા પરથી Life of Pi નામની જ ફિલ્મ પણ બનાવી છે.

તો ભાઈ, પાઇની કિંમત આપણા માટે પાઈ જેટલી પણ ન હોય, દુનિયા તો ૧૪મી તારીખની આતુરતાથી રાહ જોતી હોય છે !આ વિષય વિષે કેટલીક રસપ્રદ વેબસાઇટ્સ http://www.joyofpi.com/
http://teachpi.org/ અને માહિતીપ્રદ વીડિયોઃઆ લેખ માટેની માહિતી અનેક મિત્રો પાસેથી મળી.આ લેખ માટે સૌથી વધારે માહિતી મને 8000729672 ઉપરથી વસીમ નામના મિત્ર મારફત આ માહિતી નો વધુ ઉપયોગ કરી અહી સરસ લેખ તૈયાર કર્યો છે.



Attachments area
Preview YouTube video Pi Day Song- Pi Limerick
Preview YouTube video History of Pi

Friday, February 3, 2017

क्या खेले...कैसे खेले...

हम जब छोटे थे तब ऐसा नहीं था!जब हम छोटे थे तब वैसा था!आज कल हमारे ज़माने जैसे लोग नहीं हैं!हम जब खेलते थे तब पुरे महोल्लेमे मालूम पड़ता था!

इन बतोको आज के डोर में लिखते हैं!

आज के बच्चे जब छोटे ही हैं तो....

ऐसा नहीं था!
आज भी वैसा हैं!
आज कल्भी लोग वैसे ही हैं!
आज जब बच्चे टेलीविजन देखते हैं तो पूरा महोल्ला उसके बारेमें जनता हैं!आज बच्चे खेलते नहीं इस लिए टेलीविजन देखते हैं या टेलीविजन देखते हैं इस लिए नहीं खेलते हैं?ये एक चर्चा का विषय हैं!मगर में ऐ कहूँगा की ऐसे खेल खेलने तो सबको पसंद हैं!सवाल ये बनता हैं की कोई ऐसी गेम खेलने वालोको इकठ्ठा नहीं कर सकता!अगर उसे दुसरे तरीके से कहा जाएतो ऐ बात सही हैं की ऐसे गेम जो बच्चो की रूचि बाधा सके ऐसी गेम कोण जनता हैं!पहलेके समय में मनोरंजन के ऐसे साधन नहीं थे!आज अगर हम अच्छे गेम खिलने के बारेमे नहीं जानते तो बच्चे क्यों रूचि रखें?

बस इसी बजहसे हमने एक काम शुरू किया हैं!आप कोईभी गेम खेलते हो!उसके बारेमे जानते हो तो हमें इसका विवरण भेजे!आप हमें मेल कर सकते हैं!आप हमें वोट्स एप भी कर सकते हैं!अच्छा ऐ रहेगा की आप हमें हस्त लिखित देने के बजाय,किसीभी तरीके से और भाषामें टाइप करके भेजें!आशा रखता हूँ आप को ऐ विचार [असंद आया होगा!आप भी इसमें सहयोग देंगें!

आजसे इतना करेंगे...

બે મિત્રો...પતિ પત્ની...વ્યવસાઈ કે પ્રેમી.દરેક ને આ એક સરખું લાગુ પડે છે.કેટલાક મિત્રોએ સાથે મળી આ વિગત તૈયાર કરી છે.આશા રાખીએ કે જે આ વાંચે તે તો અમલ કરે જ.અહીં કેટલીક વસ્તુઓ આપ ફેરફાર કરો કે ન કરો.સરખી જ લાગું પડશે.


જુઓ...થોડો ફેરફાર કરવાનો અને આપ જે વ્યક્તિના સંદર્ભમાં આ વિચારતા હોય તેનું નામ લખી આ વિગત તે વ્યક્તિને મોકલી આપવી.તે સમયે એવું લખવું કે આપણા બંને માટે આ વિગતો છે.અને એ વિગતો આપણે ચોક્કસ રીતે અમલિયા બનાવાશું.

આ વિગત અહીં રજૂ કરતાં પહેલા અનેક મિત્રો સાથે શેર કરી છે.કેટલાકે એવો અભિપ્રાય આપ્યો કે આ વિગત મને જ સીધી લાગુ પડે છે.આ મારા માટે જ છે.અને છતાંય હું આ વિગત અન્યને નામે આપી શકું કે કહી શકું છું.એ લખવા અંગે કે રજૂઆતની શૈલી હોઈ શકે.મનેતો એટલી જ ખબર છે કે અમે આ વિગતો તૈયાર કરી છે.આપ એને સુધારી શકો.અહી કોઈ કોપી રાઈટ નથી.'ગાય એનું ગીત' બસ એવું જ કશુક આ વિગત માટે છે.અમલ કરે તેની વિગત.અમલ કે તેને માટેનું લખાણ.અહીં કોઈ ક્રમ લખેલ નથી.કારણ કે કોઈને કશું ઉમેરવું હોય કે રદ કરવું હોય તો એડિટ કરતાં ખાસ મથામણ કરવી ન પડે.આશા રાખું છું.આપે અહી ક્લિક કર્યું જ છે તો આપ અવશ્ય વાંચશો.અને આપણે અનુકુળ હોય તેવા મુદ્દા પસંદ કરી આપના જીવનમાં અમલી બનાવશો.અહી આપ વાંચવાનું શરુ કરતા પહેલા અહી  પંક્તિ લખવા માંગુ છું.આ બંને પંક્તિ અમલ થાય કે ન થાય.હા...વાંચવાની મજા પડે એમ છે....

तू जिन्दा हैं तो जिंदगी की जित पर यकीं कर,अगर कहीं हैं स्वर्ग तो उतर ला जमीं पर!



ગુસ્સો ન કરીએ.

રોજ નવું કશુંક પણ વાંચીએ.

દરેક નિર્ણય શાંતિથી જ લઈએ.

જાહેરમાં ક્યારેય ગાળ ન બોલીએ.

ક્યારેય કોઈ કામ પેન્ડીગ ન રાખીએ.

એવું ન જ બોલીએ જે લખીને નીચે સહી ન કરીએ.

નક્કી કરેલ કામ ને વળગી રહીએ અને પૂર્ણ કરીએ.

માતા પિતાનું સન્માન કરીએ અને સન્માનનો આગ્રહ જાળવીએ.

પોતાના કામથી ક્યારેય સંતોષ ન માનીએ અને કામથી ન થાકીએ.

નવા વિચારો લાવીએ અને તે ઉપર ગંભીરતાથી કામ કરીએ.કામ લઈએ.

દિવસમાં એક વખત હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં કોઈ પણ વ્યક્તિ સાથે વાત કરીએ.

શક્ય એટલી વધુ કરકસર કરી આ બચત જરૂરિયાત હોય તેને મદદ માટે વાપરીએ. 

એવું વર્તન ન કરીએ જેથી સાથે જોડાયેલ વ્યક્તિ કે વ્યક્તિઓને ક્યાંય સાંભળવું પડે.

ગમતી વ્યક્તિને ચોક્કસ સમય ફાળવીએ અને મળવા માટે સમયનું આયોજન કરીએ.

દરરોજ કોઈ એક વ્યક્તિને મદદ કરીએ અને રાત્રે સૂતી વખતે તે વ્યક્તિને યાદ કરીએ.

કોઈ એક વખતે આપણાં દ્વારા બોલાએલ વિગતે આપણાં જીવન સાથે જોડેલું રાખીએ.

બીજા ને ગમે તેવું કરીએ. હા,સામેની વ્યક્તિને ગમાડવા આપણી સ્વતંત્રતા ન જોખમીએ.

લાચાર થવાને બદલે લાચારીને હંફાવીએ અને તેને પણ આપણા હોવાનો અહેસાસ કરાવીએ.

કોઈ પણ વ્યક્તિને કોઈ પણ પ્રકારની મદદ કરી હોય તે અંગે  જાહેરમાં ક્યારેય ન બોલીએ.

બીજા માટે રોજ ખાસ કશું ક કરીએ જે એ દિવસ માટે જ હોય સાથે એ કામ અંગે જાણ કરીએ.

જેની સાથે કોઈ પણ રીતે આપણે જોડાયા છીએ તેની  સાથેની  વાત અને પરિસ્થિતિ ને સમજીએ.

વાત કે સ્થળ છોડતાં ક્યારેય બાય ન બોલીએ.ફરી મળીશું કહી વાત અટકાવીએ કે સ્થળ છોડીએ.

કેટકીલ વાતો ને જીવનમાંથી ભૂલી જઈએ અને તે અંગે નજીકની વ્યક્તિને સતત જણાવતાં રહીએ.

ઘર અને પરિવારના સભ્યો સાથે કોઈ એક રમત રમીએ.આ રમત અંગે શક્ય હોય તો નોંધ રાખીએ.

જો કોઈ વ્યક્તિ આપણને સમય,સન્માન,પ્રેમ કે લાગણી આપે ત્યારે તેની દરેક વાત ને આદર આપીએ.


નિયમિત છાપું વાંચીએ અને સારા લેખો પરસ્પર શેર કરીએ.રોજ હિન્દી અને અંગ્રેજી સમાચાર સાંભળીએ.

રોજ કોઈ એક વ્યક્તિ ને કોલ કરી તેના ખબર લઈએ અને તેમની સાથે શાંતિથી વાત કરવા સમય ફાળવીએ.

કામ માટે કાનને અને આદેશ માટે આંખના નિર્ણયને જ મહત્વ આપીએ.દરેક પાસેથી શીખવાનો આગ્રહ રાખીએ.

જીવનમાં એક વખત આવેલ વ્યક્તિને કાયમ માટે યાદ રાખીએ અને તેને કાયમી શુભકામના વીશ કરતાં રહીએ.

વાતચીત દરમિયાન ગમતી કે આદર પાત્ર વ્યક્તિને I Love U કે ડાર્લીંગ જેવા શબ્દોથી વાતમાં જાળવી રાખીએ.

વ્યક્તિગત જીવન અને જાહેર જીવનનો ભેદ સમજી જીવનને યોગ્ય હોય અને જીવંત કરી શકે તેવા  નિર્ણય કરીએ.

કોઈ પણ પવિત્ર સ્થળ,ઘટના કે પરિસ્થિતિને સતત વાગોળીએ અને ભગવાન પ્રત્યે શ્રદ્ધા જાળવીએ અને વિશ્વાસ જગાવીએ.

વિરલ વ્યક્તિત્વ હોવાનું દેખાય એ જીવનનો હિસ્સો છે. વ્યવસ્થાને જાળવીને જ જીવનમાં હિંમત લાવી નિર્ણય લઈએ અને આ નિર્ણયને ટકાવીએ.



Saturday, December 17, 2016

एक सवाल...

एक सवाल हैं!एक जवाब हैं!ऐसे कईसारे सवाल और जवाब हैं! जिसके लिए हम सोचते नहीं हैं! कई बार ऐसा होता हैं की हम सिर्फ जानकारी को ज्ञान समज लेते हैं! विश्वके चिन्तक टॉम कोलो कहते थे की जरूरियात के समय काम आए वो ज्ञान हैं! इसे दूसरे तरीके से देखा जाए तो इसका मतलब होता हैं की जो  हमारे काम को आसन करे वो ज्ञान हैं!
क्या हम शिक्षा के दौरान ऐसी व्यवस्था कर सकते है की जिसे हम कह सके की मेने ज्ञान का सर्जन किया हैं! राईट टू एज्युकेशन मेभी ज्ञान के सर्जन को  हमने प्राथमिकता दी हैं! क्या हम सही  माय्नोमे ज्ञान का सर्जन कर सकते हैं?
क्या ज्ञान का सर्जन हम कर सकते हैं! अगर एक सलीके से देखा जाए तो  हम ऐ बात समज सकते है?इसी के जवाब में और टॉम कोलो को  देखा जाए तो हमें मालुम पडेगा की ज्ञान का सर्जन हम कर ही नहीं पा रहे हैं! हम सिर्फ ज्ञान को  बांटने के लिए अध्ययन या अध्यापनका काम कर सकते हैं! करते आ रहे हैं!
इस बात को समज ने के लिए हम कोई भी बात को एक उदाहरन के तोर पे देखना चाहेंगे!ज्ञान के सर्जन के लिए हम कुछ नहीं करते हैं या कुछ नहीं कर पाते हैं! अगर  हम कुछ नहीं  कर पाते हैं तो हम शिक्षा के अधिकार के लिए कुछ नहीं करते हैं! अगर 3 को समजा जाए तो हमें मालुम पड़ेगा की वो सिम्बोल हैं! संख्या हैं! 4 से छोटी और 2 से बड़ी संख्या हैं! यहाँ सवाल ऐ नहीं  हैं की 3 क्या हैं! 3 को तो समूचे विश्व ने 3 ही समजा हैं! उसे 2 से बड़ा 3 और 4 से छोटा ही माना गया हैं! सोचिए अगर 4 को हम 3 कहते तो आज हमारी गिनती में कुछ इस तरीके से होता!1...2...4...3...5...!
यह सिर्फ समजने के लिए हैं! अब आप कहोगे की यह ज्ञानका सर्जन केसे हो सकता हैं!इसमें सर्जन के लिए क्या हुआ!यहाँ अगर कहा जाए तो ऐ तय हैं की 3 नहीं...मगर 3 केसे केसे ?और अगर तिन तिन के बजाय चार होता तो क्या क्या हो पाता?ऐ संभावनाए समजं के लिए अगर उन्हें काम दिया जाय तो उस काम के लिए बच्चो के द्वारा किया हुआ काम ज्ञानका सर्जन हैं! ज्ञान के सर्जन के लिए कुछ किया हैं ऐसा कह सकते हैं!
ऐसा तो हम प्रत्येक विषयमे कर सकते हैं! तो  फिर से सोचेंगे की हम क्या कर सकते हैं! अद्ययन और अध्यापन प्रक्रियामे हम क्या क्या नया जोड़ सकते हैं!और ऐसा सोचने के बाद हमें जो प्राप्त होगा वोही हमारे लिए ज्ञान का सर्जन होगा!पहले हम सर्जन कर पाए तब जाके हम ज्ञान का सर्जन करवा पाएंगे!


Monday, November 14, 2016

विश्व युवा केंद्र:दिल्ही

BHAVESH PANDYA TEACHER RECORD IIM AMADAVAAD INNOVATION BHAVESH RECORD IGNIT ABDUL KALAAM KALAAM ANIL GUPTA
आज हमारा वर्कशॉप ख़तम होने वाला था!बच्चे आ चुके थे!हमने काम शुरू किया!कहानी क्या हैं!इसे केसे लिखते हैं!हमारी कहानी दुसरो को केसे पसंद आती हैं!हमें केसे सोचना चाहिए!सोचने के और क्या क्या तरी  के हैं!ऐसी बाते समजानी हो वो सरल नहीं हैं!यहाँ तो सामने छोटे बच्चे थे!
इस बात को आगे बढ़ने के लिए हमने एक गेम का आयोजन किया!डॉ ग्रुप में हमने सभी बच्चो को बांटा!अब वो बच्चे ग्रुप में कहानी लिखवाने वाले थे!इस टास्क में यह भी सूचना थी की ग्रुप में से कोण कहानी को आगे बढ़ाएगा वो हम तय करते थे!
समजिए...

ग्रुप:1 एक गाव था!
ग्रुप:2 गाव में एक पेड़ था!
ग्रुप:1 पेड़ के पास एक खेत था!
ग्रुप: खेत में एक ओरत काम कराती थी!
ऐसे कहानी आगे बढाती हैं!एक दो साथी इस कहानी को साथ में लिखते रहते हैं!समय चलता गया!कहानी बढ़ती गई!कहानी में क्या होगा,क्या नया आएगा...आगे की सोच का सवाल ही नहीं!जैसी बोल वेसी बेटिंग!मगर कहानि रोचक बनी!
हमने इस टास्क को तुरंत निर्णय शक्ति के विकास के लिए रखा था!निर्णय शक्ति के साथ आगे व्यवस्था भी बनी रहे ऐसे निर्णय भी आवश्यक हैं!मेरे जाने के बाद अगर कोई मेरा काम संभाले तो उसे आसानी होनी चाहिए!यही एक मेनेजमेंट का दस्तूर हैं!इसे बच्चो के साथ निभाना आसन न था फिरभी मजा लेते हुए इसे किया गया!कहानी जो बनी हैं उसको फिर कभी यहाँ शेर करेंगे!
काम और रिफ्रेशमेंट..
बच्चे फ्रेश होक वापस आए!एक बछि ने मुझसे फिर से 100 बोलने वाले गेम को खेलने की मांग की!हम पुराने वाली गेम फिर से खेलने लगे!फिर से में 100 बोल सका!कई दुसरे साथी भी सो नहीं बोल पाए!वो प्यारी बछि ने चिद के मुझे बोला ‘सर...एक बार तो आप हार जाओ...’पूरा होल तालियो से भर गया!मेने इस बच्ची को प्यार से उठाया और उसे विजेता करार दिया!

बूजो तो जाने...


पहेचान कोन...में कौन हूँ!किसीभी तरीके से इस खेल को हम खेल सकते हैं!गुजरात के हमारे साथीभी यहाँ पे उपस्थित थे!बच्चो के खेलोमे नए इनोवेशन करनेमें अपनी पहेचान रखने वाली नीपाजी ने बच्चो  के साथ एक नया गेम खेला!
एक बच्चा खड़ा होता हैं!
वो बहार जायेगा!उसे बहार जाके हम कुछ टास्क देंगे! ‘जेसे की हाथी...’ अब अन्दर बेठे बच्चे सिर्फ पांच सवाल करके ही जान सकते हैं की वो कोन हैं!इस गेम में कम सवाल में ज्यादा जानकारी प्राप्त करने के कौशल्य प्राप्त हो ऐसा उदेश्य होता हैं! वैचारिक विकास के लिये ऐसे खेल महत्व पूर्ण हैं! हमें खुशी ऐ हुई की सभी बछो ने कई ऐसे टास्क थे जिन्हें पहचान लिया!ऐसे ही बच्चे राष्ट्रपति भवन तक आते हैं! दोपहर तक बछो के साथ काम किया!उनको सन्मानित किया  गया! सन्मान पत्र और किट के माध्यमसे उन्हें पुरसकृत किया गया!
डॉ अनिल गुप्ता ने सभी से बातचीत की!उनके विचारो को सन्मानित किया!उनसे जानकारी ली!ऐसे कई दुसरे नवाचार के बारे में जानकारी दी!सन्मान पात्र वितरण समारोह भी अच्छा रहा!

जय हो...सर्व की विजय हो...

Monday, September 19, 2016

હવે ટૂંક સમયમાં :આંગળી વગરના પગ અને કેળા વગરનો ઉપવાસ.



આજકાલ દુનિયામાં એવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં છે કે તેની આપણને આજે અસરકારકતા દેખાતી નથી.હાલનું શું છે.અત્યારે શું જરૂર છે.આ જરૂર ઝડપથી કઈ રીતે પૂરી થઇ શકે તે માટે જ આપણે એક સાથેઅનેક બાજુ  કામ કરીએ છીએ.થોડા દિવસ પહેલાં એક સરસ મજાની પ્રાર્થના આવી.એક ભક્ત ભગવાનને કહે છે. ‘હે ભગવાન,મારે કશું નથી જોઈતું.મને માત્ર ધીરજ આપો.પણ આજે જ.’આવી ધીરજ માંગનાર પણ અનેક છે.
આજે જો કોઈ એમ કહે કે આપણા પૂર્વજોને પૂંછડી હતી.બધા જેમ એ વાતને સહજ રીતે લે છે.બસ આવું જ કશુક બીજું આવશે.થોડા વર્ષો પછી આપણે જોઈશું કે વ્યક્તિના પગના પંજામાંથી ટચલી આંગળી નહિ હોય.આ માટે થોડો સમય એટલે એકાદ બે વર્ષ નહિ.ઉત્ક્રાંતિ વાળ સાથે અને તે રીતે જોવા જઈએ તો આ માટે એકાદ હજાર વર્ષ થશે.આ લખનાર,છાપનાર કે વાંચનાર કોઈ એ વખતે નહિ હોય.જેમ પૂંછડીની જરૂર ન હતી અને તેનો લોપ થયો.બસ,એવું જ કશુંક પગની ટચલી આંગળી માટે થશે.આ થઇ વર્ષો પછીની વાત.હવે એક વાત એવી કે જેની થોડા સમય પછીની એક બીજી વાત.
કેલીફોર્નીયા યુનીવર્સીટીના સંશોધકોએ એક ચોકાવનારો અહેવાલ આપ્યો છે.થોડા સમય પછી કહેવાય છે કે કેળા મળવાના નથી.કેળામાં એવા રોગ ઊભો થયો છે કે તેના લીધે થોડા દિવસોમાં એટલેકે એક અંદાજ મુજબ ૩૬૫૦ દિવસ પછી કેળાનું ઉત્પાદન થશે નહિ.દુનિયાના સો કરતાં વધારે દેશોમાં કેળાં નિયમિત ખવાય છે.સરળતાથી ઉપલબ્ધ આ ફળ એક ચેપી રોગના લીધે લુપ્ત થશે.સંશોધક આયોનીસ સ્ટેર્જીયોપોલોસના માટે વર્ષમાં ૧૦ કરોડ ટન કરતાં વધારે કેળાનું ઉત્પાદન થાય છે.કેળાનું ઉત્પાદન વધારવાના પ્રયોગો દરમિયાન તેના આ રોગ અંગે જાણવા મળ્યું છે.
આવી કુલ ત્રણ બીમારીઓ શોધી શકાઈ છે.આ કારણે નિયમિત રીતે ઉત્પાદન ઘટે છે તે માટેના પ્રયોગો  હાથ ધર્યા છે. સંશોધક આયોનીસ સ્ટેર્જીયોપોલોસના જણાવ્યા મુજબ ‘ત્રણ પૈકી બે બીમારીઓ વાયરલ થઇ ચુકી છે.તેની સામે શું કરી શકાય તે જોવાનું રહે છે.’આજે પ્રશ્નએ છે કે તેને કઈ રીતે બચાવી શકાય.આ માટે શું કરવું જોઈએ.આ અને આવા અનેક સવાલ વછે આજે અહી લખવાનું પૂરું કરતાં પહેલાં સૌને એક સવાલ એ કે ૨૦૨૬ના શ્રાવણ મહિનામાં કેળાં નહિ મળેતો શું થશે?



Monday, September 5, 2016

કરલો દુનિયા ...


આજે સૌને એક વાતની રાહત છે.આ રાહતનું નામ છે મોબાઈલ.મોબાઈલ પહેલાં લેન્ડ લાઈન.એ પહેલાં ટ્રંક કોલ.એનીય પહેલાં તાર.તારની પહેલાં ટપાલ.એ પહેલાં કબૂતર જા...જા... જા સંદેશા વ્યવહારને ઝડપી બનાવવામાં ટેલીફોન એક અદભૂત શોધ કહી શકાય.આ શોધના પાયામાં જેનું નામ છે તે માણસ બહેરો હતો.તેનું નામ ગ્રેહામ બેલ.અરે! એની ઘરવાળી પણ બહેરી હતી.કઈ રીતે એણે એવાં સાધનની શોધ કરી કે જેને લીધે આજે અનેક વર્ષ પછી કેટલાય લોકો બહેરા બને છે.
એક મેસેજ એવો ચાલે છે કે આજથી પંદર વર્ષ પહેલાં જ્યારે ઇન્કામીગનો ચાર્જ લગાતો હતો.આ  જમાનામાં તેમણે ઇનકમિંગનો ચાર્જ ફ્રી કર્યો હતો. તે સમયે ધીરુભાઈ અંબાણીએ સૂત્ર આપ્યું. ‘કરલો દુનિયા મુઠ્ઠી મેં...’આજે એ વાત સાકાર થતી હોય તેવું જણાય છે.આજે પંદર વર્ષ પછી ધીરુભૈના છોકરાએ ઇનકમીગ,આઉટ ગોઇંગ અને નેટ બધું જ ફ્રી કરી આપ્યું.શું એને માટે એમ કહી શકાય કે ‘કરલી દુનિયા મુઠ્ઠીમે...!’એક જમાનામાં લેન્ડ લાઈન ફોન ઉપર ગીત ગવાતાં ‘મેરે પિયા ગયે રંગુન, વહાં સે કિયા હૈ ટેલિફૂન...તુમ્હારી યાદ સતાતી હૈ...!’આજે મોબાઈલનો ઉપયોગ ફિલ્મી ગીતોમાં અને લોકલ કલાકારો ધ્વારા બનતાં દેશી આલબમ્બમાંય જોવા કે સંભાળવા મળે છે.
લેખની શરૂઆતમાં મોબાઈલ માટે લખ્યું છે સૌની રાહત.આજે એ રાહત માટે શોધાયેલ વસ્તુ સૌને માટે ‘અનિવાર્ય અનિષ્ઠ’બન્યું છે. વિજ્ઞાનની કોઈ જ શોધ નકામી હોતી નથી. શોધ કરતી વખતે જે વિચારો હોય છે તે કેટલાક વર્ષો પછી બદલાય છે.આજે નેટ હાથ વગુ છે.સસ્તું નથી તોય સહજ ઉપલબ્ધ એવાં આ વિશ્વને જોડતા માળખામાં મોબાઈલ આજે સૌનો સાથી બનીને ઊભો છે.
આજે ફોર જીનો જમાનો છે.વિડીયો કલીપને અડો એટલે જાણે ટી.વી.ચાલુ થાય.ક્યાય ગોળ...ગોળ...ચકરડી ભમતી નથી.જે વિગત જોવી હોય,સંભળાવી હોય કે વાંચવી હોય.આ વિગત તુરંત હાજર છે.પણ આપણે નેટનો ઉપયોગ શા માટે કરીએ છીએ? હૃદય બંધ પાડી દે તેવા અને તેટલાં લાંબા મેસેજ.બાપ રે બાપ.બધું જ જ્ઞાન સવારે ફેલાવવા માટે તૈયાર મિત્રો એડમીન બને.પોતાને અનુકૂળ હોય તેવા જ નિયમો બનાવે.થોડા દિવસ નિયમો બરાબર ચાલે.પછી.બસ એક ગ્રુપ વધ્યું.આજે આવું કોઈ વિચારતું નથી.વિચારવાનું હવે કોઈને ગમતું નથી.
કેટલાક યોગ્ય ઉપયોગ કરે છે.ખરીદેલ ઉપકરણનો ઉપયોગ પોતાની સુવિધા માટે જ કરનાર અનેક લોકો છે.સાંજે ફોન બંધ કરી દેનાર કે ચોક્કસ સમય પછી ફોન ન ઉપાડનાર આધુનિક સમયમાં ‘દીર્ગદ્રષ્ટા’ કહી શકાય.હા,લેખના અંતમાં એ પણ લખું કે ‘કરલો દુનિયા મુઠ્ઠીમે’માત્ર વાંચવાથી ન થાય.આજે જેના વગર જીવન અશક્ય લાગે છે તેવો મોબાઈલ.પણ,આ ઉપકરણની શરૂઆતનો શોધક એટલે ટેલીફોનનો શોધક.ટેલીફોનની શોધ કરનાર ગ્રેહામ બેલ બહેરો હતો.આપણે તો એવું કશું નથી છતાં નહાતી વખતે રૂમાલ શોધી શકતા નથી.