Showing posts with label Just think.... Show all posts
Showing posts with label Just think.... Show all posts

Thursday, July 19, 2018

પોતાનામાં વિશ્વાસ


એક દીકરીએ આજે આખા દેશને ગૌરવ અપાવ્યું.એવી આ દીકરી એટલે હિમા દાસ.છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી એનું નામ આપને સાંભળી રહ્યા છીએ. હિમા દાસ આસામના ઢીંગ ગામમાં રહે છે. તેના પિતાનું નામ રોનજીત. તે ખેત મજુરીનું કામ કરે છે. હીમાદાસનો જન્મ 9 જાન્યુઆરી 2000 ના રોજ થયો હતો. તેઓ પાંચ ભાઈ બહેન છે જેમાં હિમાં દાસ સૌથી નાની  છે. હિમા પોતાની શાળામાં છોકરાઓ સાથે મળીને ફૂટબોલ રમતી. તેનાથી જ તેનું શરીર ખેલ માટે સશક્ત બની ગયું. 2017માં હિમાની મુલાકાત તેના કોચ નિપુણ દાસ સાથે થઈ. કોચે તેને સલાહ આપી હતી કે તે દોડ માં આગળ વધે.કોચની આ વાત માની હિમાએ નિપુણ દાસ પાસે તાલીમ લીધી.માત્ર એક જ વર્ષમાં તેણે  પોતાની તાકાત  દેશને બતાવી દીધી.
         હિમા દાસ IAAF વર્લ્ડ અંડર-20 ચેમ્પીયન બની છે. 400 મીટર દોડ  માત્ર 51.46 સેકન્ડમાં દોડીને જીતનારી પ્રથમ ભારતીય મહિલા બની છે.આ ચેમ્પીઅનશીપમાં ગોલ્ડ મેડલ મેળવી ને હિમા એ પોતાનું નામ તો રોશન કર્યું  છે.સાથે સાથે તેના પરિવાર, ગામ,શહેર,રાજ્ય અને આપણા દેશનું પણ નામ રોશન કર્યું છે. જો હિમાને સમયસર કોચનું માર્ગદર્શન મળ્યું ના હોત તો કદાચ આજે એ આ વિક્રમ કરી શકીના હોત. આમ શિક્ષક દ્વારા મળતા યોગ્ય માર્ગદર્શનથી બાળકની જિંદગી બદલાય છે હિમાના વાલીએ કોચ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ મુક્યો ત્યારે જ એ આજે આટલી સિદ્ધિ મેળવી શકાઈ એ કહેવું જરાય ખોટું નથી. બાળકને જિંદગીમાં આગળ વધવા અને પોતાના લક્ષ સુધી પહોંચવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ બાબત પર આધાર હોય છે. બાળકની  ક્ષમતા, પરિવારનો સાથ,અને તેના શિક્ષક કે કોચનું માર્ગદર્શન જરૂરી થઇ પડે છે.આપણે પણ બાળકોની આંતરિક શક્તિ ને ઓળખીને એમને એ દિશામાં આગળ વધારીએ. એ માટે જરૂરી વાતાવરણ આપીએ.એક વર્ષમાં હિમા એ આવડી મોટી સિદ્ધી હાંસલ કરી છે.આપણે પણ નક્કી કરેલ સમયમાં આપની સિદ્ધી હાલ કરી શકીએ એવું કામ કરીશું.આ માટે અડગ મનોબળ અને ખાસ વિશ્વાસની જરૂર છે.કોઈ વ્યક્તિ તેના કામ માટે આગળ વધે સંપર્ક કરે ત્યારે જો આપણે તેને આડા આવીએ કે કામ તરફ લક્ષ ન સેવાઈ શકે એવું કરીએ તો એ ચોક્કસ નક્કી જ છે કે વ્યક્તિ કામ ને અથવા કામમાં આદશ લાવનાર ને છોડી ડે અથવા સફળતા મળે ત્યાં સુધી દૂર રહે.
આજ વાત સમજવામાં કેટલાક લોકો જીવન બરબાદ કરે છે.જેનું ઉદાહરણ સફળતા મેળવવા દ્યે જરૂરી છે એ રીતે હિમાએ આપણ ને આપ્યું છે.

‘મારી શાળા, મારું ગૌરવ’


     શિક્ષણ આજે દરેક જગ્યાએ ચર્ચાનો વિષય છે.રોજ નવીનતમ બાબતો સાથે શિક્ષણમાં કામ થાય તો જ પરિણામ મળી શકે છે.ચોક્કસ ધ્યેસ સાથેની એક શાળા ગાંધીનગર જીલ્લામાં આવેલ છે.શાળાનું નામ છે,કલોલ પ્રાથમિક શાળા નં-૯.આ શાળા એક પ્રગતિશીલ અને ઇનોવેટીવ શાળા તરીકે સમગ્ર રાજ્યમાં ઓળખ ધરાવે છે. ગ્રીન સ્કુલ અને ક્લીન સ્કુલ તરીકે આ શાળાની ઓળખ છે.છેલ્લા ત્રણ વર્ષ થી આ શાળાને સ્વચ્છતા એવોર્ડ પ્રાપ્ત કરવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત કર્યું છે. આ શાળા એટલા માટે ખાસ છે કે આ શાળાની પ્રવૃત્તિઓ વિદ્યાર્થીઓનાં સર્વાંગીણ  વિકાસમાં મહત્વનું પ્રદાન કરી રહી છે.
                        શાળાના આચાર્યા પ્રીતિ ગાંધી.તેમણે એમ ફિલ સુધીનું શિક્ષણ મેળવ્યું છે. સાંપ્રત શિક્ષણ ને સમજનાર આ શિક્ષિકા બેને જ્યારે શાળામાં કામ કરવાનું શરુ કર્યું ત્યારે તેમણે આધુનિક ટેકનોલોજી ને મહત્વ આપ્યુ. શિક્ષણમાં નવાચાર તથા ટેકનોલોજીને સ્થાન આપ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓની સંકલ્પના સ્પષ્ટ કરી અભ્યાસક્રમને પોતાની શાળામાં નવતર રીતે અમલી બનાવી રહ્યાં છે.આ શાળા પરિવાર માને છે કે ‘દરેક વિદ્યાર્થી ‘જ્ઞાનનો સર્જક’ છે. વિધાર્થીમાંની વિવિધ શક્તિઓને જગાડી ચોક્કસ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. વિદ્યાર્થીઓને પાઠ્યક્રમ આધારે અનુભવો પુરા પાડવા માટે આ શાળા અનેક આયોજનો કરે છે. અહીના દરેક શિક્ષક શિક્ષક પોતાની ફરજ ને સહજ રીતે નિભાવે છે.. આ શાળામાં શિક્ષક વિદ્યાર્થીનાં માર્ગદર્શક તરીકે નજરે પડે છે. સાથે સાથે આ શાળામાં વિદ્યાર્થી પણ વિદ્યાર્થીના માર્ગદર્શક તરીકે અલગ પડે છે. શિક્ષણને વર્ગખંડની બહારના જીવાતા જીવન સાથે જોડી અનુભવો પુરા પાડવામાં આવી રહ્યા છે. આ શાળાની વિશેષતા એ કે અનેક પ્રોજેક્ટ,પ્રવાસ–પર્યટનો અને અન્ય મુલાકાતો આ શાળાની ખાસિયત છે.
                     શાળામાં અનેક વિષયોના તજજ્ઞોને બોલાવવામાં આવે છે.તજજ્ઞ ના વિવિધ અનુભવોનો લાભ વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ આ શાળાના વિદ્યાર્થીઓ એ દિલ્હીનો પ્રવાસ એક નવતર ઉદાહરણ છે. દિલ્હી સ્થિત રાષ્ટ્પતિભવન, રાજઘાટ, સંસદભવન અને ઇન્ડીયા ગેટના જેવા વિવિધ સ્થળની મુલાકાત લીધી.આ મુલાકાત જ નહિ સાથોસાથઆ બાબતો ને અભ્યાસક્રમ સાથે જોડાવાનું કામ થયું. આ પ્રવાસ ને અભ્યાસક્રમ સાથે સાંકળીને કરાવેલી મુલાકાતો એ શાળાની વિશેષતા છે.આવા પ્રવાસો અનેક સંસ્થાઓ અને દાતાઓના સહકારથી ચોક્કસ જોવા મળે છે. પ્રવાસમાં ફરવા સાથે રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ ઓળખ ધરાવતી શાળાની અહીં મુલાકાત લીધી. દિલ્હી ગ્રેટર નોયડા સ્થિત  જે.પી. ઈન્ટરનેશનલ સ્કુલ અને  લો-યુનિવર્સીટીની મુલાકાત લીધી. અહીં રૂબરૂ જઇ ત્યાનાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે Cultural  Orientation કાર્યક્રમમાં જોડાયા,વિદ્યાર્થીઓને આવા વિશિષ્ટ અનુભવો પણ પુરા પાડવા માટે આ શાળા પરિવાર વિશેષ આયોજન કરે છે.
                   આ સાથે શાળામાં વિવિધ ઇનોવેટીવ પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યા છે. જે પૈકી કેટલીક બાબતો અંગે આપણે ચર્ચા કરીએ. આ શાળામાં ગ્રંથમંદિર, વાંચન પરબ, ખુશી રીડીંગ ગાર્ડન, સમયદાન, જ્યોતિ કાઉન્સેલિંગ સેન્ટર, રવિવારીય શિવાંગી વાંચન શિબિર, ઇ-બુક લાયબ્રેરી, સર્જનાત્મક લેખનની દિશામાં મુખ્ય છે. ગ્રંથમંદિર પ્રોજેક્ટ મુખ્ય છે.વાચન પરબ આ શાળાની ખાસ બાબત છે.શાળાના વાદળાને ફરતે ઓટલો બનાવ્યો.વડની આસપાસ સિમેન્ટનો ઓટલો બનાવ્યો.આ ઓટલા ઉપર બેસી વિદ્યાર્થીઓ વચન કએરતા હતા.ધીમે ધીમે ઓટલો નાનો પડતો ગયો. લોક સહકારથી આ આયોજન માટે ખુરશીઓ દાનમાં લેવાનું આયોજન કર્યું.લોક સહકારથી એ કામ સફળતા પૂર્વક સંપન થયું.આ શાળામાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે અહી પુસ્તકો કાયમ ખુલ્લા રાખવામાં આવે છે.અહીં વિદ્યાર્થીઓ માટે તેમની વય-કક્ષા મુજબનાં વાર્તાના પુસ્તકો ખુલ્લામાં મુક્યાં.
સમયદાન  અંતર્ગત વાચન નો પ્રોજેક્ટ ખૂબ જ આયોજન સાથે આગળ વધી રહ્યો છે.આ શાળાના  ધોરણ ૬ થી ૮ નાં વાચનમાં ધીમું શીખતા વિદ્યાર્થીઓને એસએમસી અને અન્ય સ્થાનિક શિક્ષિત વ્યક્તિઓ ધ્વારા નિયમિત બે કલાક સમયદાન આપે તેવું આયોજન કરવામાં આવ્યું.સ્થાનીકોના સહકારથી વિદ્યાર્થીઓ ને શીખવવા માટે ખાસ આયોજન કર્યું.આજે આ શાળાના મોટાભાગના બાળકો શીખી શકે છે. શાળાની ઓછી વપરાશ વાળા સ્થળે લોકસહયોગ મેળવી ‘રીડિંગ ગાર્ડનનું સ્વરૂપ અપાયું છે. અંદાજે પાત્રીસ હજાર કરતા વધારે ખર્ચે બાળકોને ગમે એવી સુવિધા ઊહી કરવામાં આવી છે. શાળાની દીવાલોને પ્લાસ્ટર, ષષ્ટકોણીયો મુખ્ય ઓટલો,તેની આસપાસ ખુરશીઓ, કોટાસ્ટોનની ત્રણ બેઠકો, વૃક્ષને ફરતે ઓટલા, ઓટલા ઉપર દાનમાં મેળવેલ વાર્તાનાં પુસ્તકો.વાહ રે વાહ...મજા પડી જાય. ગાર્ડનને રંગરોગાન કરી સુંદર બનાવ્યો. વિદ્યાર્થીઓ સમિતિ સંચાલિત આ ગાર્ડનમાં, વિદ્યાર્થીઓ વિના રોકટોકસુવિધાનો ઉપયોગ થઇ શકે તેવી સગવડ પૂરી પાડવામાં આવી છે.. અન્ય મુલ્યવર્ધક પ્રવૃતિઓ જેવી કે પક્ષીઓને ચણ, પાણી અને પક્ષી માટે માળા વિદ્યાર્થીઓની સમિતિ દ્વારા બનાવવામાં અને તેને જાળવવામાં આવે છે.
 Little Library” શાળાનો સૌથી મહત્વનો કોન્સેપ્ટ છે. વિદ્યાર્થી શાળામાં માત્ર છ કલાક જ આવે છે બાકીના અઢાર કલાક કલાક તે પોતાના ઘેર રહે છે. વળી, જાહેર રજાઓ, વેકેશન કે વિદ્યાર્થી પોતે ગેરહાજર રહે ત્યારે આ કલાકો બેવડાય છે. વિદ્યાર્થી આ સમયનો કેવી રીતે ઉપયોગ  કરે? તે અંગે અમે વિચાર્યું છે. એલ્યુમિનિયમની ત્રીસ પેટીમાં વિદ્યાર્થીઓને વાંચવામાં રસ પડે તેવા પુસ્તકો મુક્યાં છે. દરેક પેટીમાં વાર્તા, સાહસકથા, જીવનચરિત્ર જેવા જુદા જુદા વીસ થી પચીસ પુસ્તકો છે. માસ પ્રારંભે વિદ્યાર્થીઓ આ ગ્રંથમંદિર ઘેર લઇ જશે, જે માસ આખરે પરત લઇ આવશે. તે દરમિયાન વિદ્યાર્થીના મમ્મી-પપ્પા, ભાઈ-બહેન તથા ઘરના અન્ય સભ્યો ગ્રંથમંદિરના પુસ્તકો વાંચશે તથા વિદ્યાર્થી આસપાસનાં ઘરોમાં ઇસ્યુ પણ કરશે. દરેક ગ્રંથમંદિર નંબર આપેલાં છે. એક નંબરની ગ્રંથમંદિર લઇ જનાર વિદ્યાર્થીઓ હવે ગ્રંથમંદિર બદલશે. આમ, છઠ્ઠા ધોરણનો વિદ્યાર્થી, આઠ પાસ કરીને જાય ત્યાં સુધી, પોતાને પોતાનું એક નાનકડું પુસ્તકાલય હોય તેવું અનુભવી શકશે. શાળામાં આવા 224 ગ્રંથમંદિર છે. જે શાળા અન્ય શાળાને પણ આપી રહી છે. ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવા 46 ગ્રંથમંદિર જુદી જુદી શાળાઓને આપેલા છે. એવા પુસ્તકો જેની કિંમત વધારે હોય  અને ખરીદી ન શકાય તેવા પુસ્તકો કોમ્પ્યુટરમાં ઇન્સ્ટોલ કરી વિદ્યાર્થીઓને વંચાવવામાં આવે છે.

            દાતાઓ દ્વારા મળેલા પુસ્તકો રવિવારે શાળામાં ખુલ્લા મુકવામાં આવે છે. જેનો લાભ શાળાના બાળકો, શિક્ષકો તથા અન્ય શાળાના બાળકો તથા શિક્ષકો લઇ શકે છે. વિદ્યાર્થીઓને મૌલિક લેખન માટે પુરતી સામગ્રી તથા સાહિત્ય મળી રહે તે માટે લેખન કોર્નર વિકસાવેલા છે. જેમાં જુદા જુદા ફોરમેટ જેમકે અધુરી વાર્તા છોડવી ચિત્રો ચોટાડીને લખવું. ચોટાડેલા  ચિત્રો વિષે લખવું. કાવ્ય પંક્તિનો વિચાર-વિસ્તાર કરવો વગેરે ફોરમેટો લેખન કોર્નર માં મુકેલા છે. શાળામાં ધોરણ-8 ભણીને અન્ય શાળામાં ગયેલા જરૂરીયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓ ને માર્ગદર્શન, સ્ટેશનરી, પુસ્તકો તથા અન્ય રોકડ રકમની મદદ માટે કાઉન્સેલિંગ સેન્ટરની સ્થાપના આ શાળામાં કરવામાં આવે છે.  શહેરી વિસ્તારની ઓછી જમીનમાં ઔષધબાગ, કિચનગાર્ડન વિકસાવા આ શાળામાં ખાસ આયોજન કરી સફળતા પૂરાવ કિચન ગાર્ડનને તૈયાર કરવામાં આવેલ છે. પર્યાવરણને નુકસાનન કારક વસ્તુઓ જેવી કે ટાયર, પાણીની બોટલ, ગટરનાં પાઈપ વગેરેના સર્જનાત્મક  ઉપયોગ વડે શાળામાં વિશેષ રૂપે વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવેલું છે. શાળાના શિક્ષકો તથા એસ.એમ.સી.ના સભ્યોને સાથે રાખી આશાલાના શિક્ષકો અન્ય નવતર શાળાઓમાં લઇ જઈ શું નવું કર૯ઇ શકાય તે માટે સતત ચિંતિત જોવા મળે છે.શાળા પરિવાર ધ્વારા લેવાયેલ મુલાકાત ને અંતે આ શાળાની ચોક્કસ બાબતો ને આ શાળામાં અમલ કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓની સ્કીલને બહાર લાવવા શાળામાં વિવિધ સહઅભ્યાસિક પ્રવૃતિઓનું વિશેષ આયોજન થાય છે.આ કામ માટે શાળા પરિવાર અને એસએમસી સભ્યો ખાસ રસ લી આયોજન સફળ બનાવવા જહેમત ઉઠાવે છે. આમ, આ શાળાએ આજે અનેક પ્રતિષ્ઠિત નાગરીકો, સેવાભાવી સંસ્થાઓ અને સરકારશ્રીના માર્ગદર્શન હેઠળ સારી એવી પ્રગતિ કરી છે. અનેક એવોર્ડસ જીતી ઉત્તમ ઉદાહરણ આ શાળાએ પૂરું પાડ્યું છે. વાચન પેટી કે મારી લાયબ્રેરી ને નામે અનેક સંસ્થાએ આ વિચાર અમલી બનાવતા એ વિચાર ને  લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ, ઇન્ડીયા બુક ઓફ રેકોર્ડ, અને એશિયા બુક ઓફ રેકોર્ડમાં સ્થાન મળ્યું છે.
પ્રીતિ ગાંધી
કલોલ પ્રાથમિક શાળા નંબર:૯
કલોલ. ગાંધીનગર
૦૯૫૮૬૬૪૫૮૭૨ 















એક અનોખી શાળા


બનાસકાંઠા જીલ્લાનો ડીસા તાલુકો.ડીસા રાધનપુર રોડ ઉપર આવેલ નાનું ગામ લોરવાડા.આ ગામમાં એક નાનો કસબો.ગઢવીપુરા.અહીં નેશનલ હાઈ વે ની બંને તરફ શાળા.એક તરફ લોરવાડા અને બીજી તરફ ગઢવીપુરા.ત્રણ શિક્ષક અને  વિદ્યાર્થી સાથે ધોરણ પાંચની એક શાળા.અહીંથી બાળકો ધોરણ છ ભણવા માટે લોરવાડા જાય.લોરવાડા પ્રાથમિક શાળા મોટી શાળા તરીકે ઓળખાય.
        કેટલાક વર્ષો પહેલાની વાત છે.અહી શ્રી અશોકભાઈ પ્રજાપતિ શિક્ષક તરીકે જોડાયા.તેઓ આશાલામાં જોડાયા ત્યારે કુલ સાહીઠ કરતાં વધુ વિદ્યાર્થી હતા. શાળાના અન્ય શિક્ષકો શ્રી હરેશભાઈ ઠક્કર અને રવીન્દ્ર પટેલ સાથે આચાર્ય તરીકે શ્રી અશોકભાઈ એ ચોક્કસ આયોજન સાથે કામ કરવાનું શરુ કર્યું.શાળાના શિક્ષકો એ એક સાથે ભેગા મળી આયોજન કર્યું અને શાળાના વિકાસ ,માટે કામ કરવાનું શરુ કર્યું.દરેકે પોતાની આવડત અને જરૂરીયાત સમજી વર્ગ વિભાજન કર્યું.શાળાના વિદ્યાર્થીઓ સાથે વર્ગ વિભાજન કર્યું.આ વિભાજન ને આધારે સૌ પ્રથમ તો એમને બધા જ વિદ્યાર્થીઓ કક્ષા અનુસાર વાચન કરી શકે તે માટે ખાસ પ્લાન કર્યો.આ પ્લાન ને આધારે તેમણે શાળાના બધા જ વિદ્યાર્થીઓ ને વિવિધ જૂથમાં વિભાજન કર્યું.આ સમયે એમણે એવું ધ્યાન રાખ્યું કે દરેક જૂથમાં દરેક ધોરણ અને સમાજ શક્તિ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ હોય.આ કરવા માટે તેમણે વાચન,ગણન અને લેખન નાં તાલીમ મોડ્યુલ નો ખાસ ઉપયોગ કર્યોં.
        દરેક વિદ્યાર્થી ની કક્ષા આધારે તેને જરૂરીયાત મુજબ કામ આપવાની અને નવા અનુભવો પુરા પડવાનું શરુ કર્યું. વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાચન અને લેખન માટે સૌ પ્રથમ કામ કરવાનું શરુ કર્યું.દૈનિકપત્રો,મુખપત્રો કે બાળ સાહિત્યની મદદ વડે તેમણે વાચન માટે ખાસ મહાવરો આપવાનું શરુ કર્યું.વિદ્યાર્થીઓ સહપાઠી પાસેથી શીખી શકે તેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિનું આયોજન કર્યું.એક વિદ્યાર્થી ને જે શબ્દ શોધવા માટે છાપું આપ્યું હોય,એ જ છાપાની મદદ વડે બીજો વિદ્યાર્થી તે મૂળાક્ષરથી બનતા શબ્દો લખે તે મુજબ કામ શરુ થયું. અનુલેખન કરી શકતા વિદ્યાર્થીઓ પરસ્પર એક બીજાને શબ્દોનું લેખન કરાવે અને જાતે ચકાસે. આ રીતે વિદ્યાર્થી ને વિદ્યાર્થી શીખવવામાં સહાયક થાય તેવું આયોજન કર્યું. ભાષામાં વિદ્યાર્થી કક્ષા અનુસાર કામ કરતો થાય એટલે તેની જોડે ગણિતનું કામ કરવાનું શરુ કર્યું. ગણિતના ઉપચાર કાર્ય માટે એમણે દરેક વિદ્યાર્થી ને ધોરણ એક થી અનુભવ આપવાનું શરુ કર્યું.જે વિદ્યાર્થી તેની કક્ષા અનુસાર કામ કરતાં ન હતાં આવા વિદ્યાર્થીઓ માટે રમતાં રમતાં શીખવી શકાય તેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ શોધવાની શરુ કરી.આ માટે તેમણે ગ્રામજનોનો સહયોગ લીધો.ગામમાંથી કે ઘરેથી એકથી કરી શકાય તેવી વધારાબની સામગ્રી એકથી કરી.
        વિદ્યાર્થીઓ પોતાના ઘરેથી શાળા માટે સામગ્રી લાવતા હતા.આ સામગ્રી તેમના ઘર કે આડોશ પડોશથી આવેલી હોય વિદ્યાર્થીઓ ને તે પોતીકી લગતી હતી.ગણન અને તેની સમાજ માટે સ્થાનિક સુથાર ધ્વારા અનેક સામગ્રી બનાવી આપી.શાળાના શિક્ષકો એ આ સામગ્રી ને રંગ વડે સુશોભિત કરી.ગણિત માટેની આ સામગ્રી ખૂબ જ ઉપયોગી થઇ.અશોકભાઈ એ કેટલાક એવા નમુના ને રમતો બનાવી કે વિદ્યાર્થી જાતે મહાવરો કરી શકે સાથોસાથ તેની ખરાઈ કરી શકે કે ચકાસી શકે. શીખવા કે શીખવવા માટે આ તરફ શીખવવા માટેની સામગ્રી ગ્રામજનોના સહાકારથી ઊભી કરી.ઘરમાં એવી કોઈ સામગ્રી હોય તો તે માટે ગઢવીઓ શાળામાં આવી પૂછતાં અને શાળાને શૈક્ષણિક રીતે ઉપયોગમાં આવે એવી કેટલીય સામગ્રી આપતા હતા.
        ગ્રામજનો તરફથી સહકાર મળતો થયો.વાત છે વર્ષ ૨૦૧૪ની. શાળામાં એ સમયે ત્રણ ઓરડા અને વરંડો જ ભૌતિક સુવિધામાં જોવા મળે.આ શાળાને રંગરોગાન કરાવવા અને અન્ય મરામત માટે ખાસ આયોજનની જરૂર હતી. ગ્રામજનો શાળામાં નાની મોટી સુવિધા માટે સહયોગ આપતા હતા.શાળાના શિક્ષકો એ ગ્રામજનોને ભેગા કર્યા.દિવસ હતો ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫.ગ્રામજનો સામે શાળા પરિવારના વડા  તરીકે કેટલીક સુવિધાઓ એકથી કરવા માટેની વાત કરી.સુવિધાઓ પણ એવી કે જે સરકાર ધ્વારા ન મળી શકે એમ હોય. આવી ખાસ સુવિધાઓમાં રંગરોગાન,હિંચકા,લપસણી અને બાગ બગીચાનું નિર્માણ કરવાનું પ્રાથમિક તબક્કે નક્કી થયું.
આસપાસના અનેક વાલીઓ નિયમિત શાળામાં આવતા થયા.શાળામાં એક સૂત્ર લખ્યું હતું.શાળા ગામનું મંદિર છે.આ વાંચી એક વખત એવું બન્યું કે ગામના લોકો કોઈ કામથી શાળામાં આવ્યા હતા.અહીં મંદિર બનાવવાની વાત થઇ. શાળામાં કયા ભગવાનનું મંદિર બનાવવું. એ ચર્ચાનો મુદ્દો હતો.શાળાના શિક્ષકો અને શાળાપરીવારના સભ્યો સાથે મળી શાળામાં સરસ્વતીનું મંદિર બનાવવાનું નક્કી કર્યું. આ માટે ગ્રામજનો એ સહકાર આપવાની શરૂઆત કરી. એક પછી એક દાતાઓ મળતા ગયા અને શાળામાં મંદિર માટે ફાળો એકઠો થતો ગયો.આજે આ શાળામાં સુંદર છતાં પ્રભાવી મંદિરનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.આ મંદિરની અંદર મૂર્તિની પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી.આ દિવસે જાને આખા ગામનો મહોત્સવ હતો.આસપાસના ગામની શાળાના શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ આ દિવસે ગઢવીપુરાના મહેમાન હતાં.લગભગ એક લાખ રૂપિયાના ખર્ચ વડે ગામનો ઉત્સવ સંપન થયો.
આ શાળાની એક ખાસિયત એ છે કે અહી બધા જ ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ ને બધું જ આવડે છે.કોઈ પણ લર્નિગ આઉટકમ બાળકો સિદ્ધિ ધરાવતાં જ હોય.આવું કામ કરવા અને ચોક્કસ પરિણામ મેળવવા માટે શું આયોજન કરી શકાય? આ સવાલના જવાબમાં શાળાના આચાર્ય શ્રી અશોકભાઈ પ્રજાપતિ એ જણાવ્યું કે પાંચ ધોરણ અને ત્રણ શિક્ષક હોવા છતા અમે વિવિધ જૂથ કાર્ય અને સમૂહકાર્ય ધ્વારા કેટલુક પ્રારંભિક કામ કરાવી ચોક્કસ પરિણામ સુધી પહોંચવા માટે તૈયારી કરવામાં આવે છે.શિક્ષક આવૃત્તિ અને અન્ય સંદર્ભ સાહિત્યના ઉપયોગ ધ્વારા શિક્ષણ કાર્ય કરાવતાં ચોક્કસ પરિણામ મળ્યાનું કબુલતા તેઓએ જણાવ્યું કે ગ્રામજનોનાં સહકારથી શિક્ષણમાં ગુણવત્તા લાવવા માટે ઝડપથી પરિણામ સુધી પહોંચી શકાય છે.
        આ શાળા એક સમયે ખેત વિસ્તારની શાળા તરીકે ઓળખાતી હતી.આજે ગ્રામજનોના સહકારથી અને ચોક્કસ આયોજન વડે આ શાળાએ સમગ્ર જીલ્લામાં ચોક્કસ ઓળખ ઊભી કરી છે.વિસ્તૃત આયોજન અને સૌના સહકારથી સફળતા મળી છે.આ સફળતા જળવાઈ રહે એ માટે શાળા પરિવાર સતત આગળ ધપી રહી છે. ચોક્કસ પ્રકારના અને કાયમી આયોજન ને લીધે આ શાળા ગુણવત્તા માટેના તમામ મુદ્દા પૂર્ણ કરતી હોવાનું જોવા મળે છે.

Saturday, July 14, 2018

बस,जय हिंद






कल रात में टीवी देख रहा था।मुजे नींद नहीं आ रही थी।चेनल वाले BSF जवानों को नींदमें सोते दिखा रहे थे।बड़ी बहस ओर चर्चा चल रही थी।एक एक्सपर्ट ने ऐसी स्टूडियो से बैठे बैठे कहा कि ऐसे जवानों पे मुकदमा करना चाहिए।

आजकल TV पे आधी रात का सच दिखाया जा रहा है । 
रात के 2 बजे किसी बॉर्डर  पर स्मगलर घुस जा रहे हैं और वहाँ सो रहे BSF वालों को
दिखा के कहते हैं कि 
देखिये BSF सो रही है । मगर आप ये भी सोचिए कि इतनी जानकारी देने वाला पत्रकार ये नहीं बताता की वो गुसने वाला 
आंतकी आखिर गुस के कहा गया!?BSF वाला तो छ महीनों से यही हैं,कब तक रहेगा मालूम नहीं मगर जिसको गुसते हुए दिखाया वो कहां गया।
ओर आगे ...
पत्रकारिता क्या हैं।
इसे एक बार समज लेते हैं।
किसी ज़माने में पत्रकारिता में एक विधा हुआ करती थी जिसे  खोजी पत्रकारिता कहते थे। अंग्रेजी में इसे Investigative Journalism कहते हैं।
 मामले समस्या की जड़ में ,
 तह में जा के कारण और समाधान खोजना । 
यदि आप हिन्दुस्तान के किसी भी  बॉर्डर पर जाएँ और वहाँ आपको कोई सिपाही वर्दी में मिलेगा। सोता हुआ मिल जाए , तो उसे उठाने से पहले एक बार सोचिये ।
अगर उठा दिया तो पहले ये पूछिए , भैया कब से सो रहे हो ?आखिरी बार अपने घर या बैरक के बिस्तर पे चैन की नींद पूरे 6 - 8 घंटे कब सोये थे । 
आखिरी weekly off कब मिला था ? कितने साल पहले ?
बीबी बच्चों की शक्ल देखे कितने दिन, हफ्ते या महीने हुए । 
पिछले कितने घंटे से लगातार duty कर रहे हो ?
खाना खाया ?

जी हाँ मित्रों... समाज में हमारी BSF की प्रचलित image जो भी हो , पर जिन विकट परिस्थितियों में हमारी BSF काम करती है , वो असलियत में आप जान जाएंगे तो आपकी रूह काँप जायेगी । 

@#@
सोते हुए सिपाही को दिखाने वाला पत्रकार स्पेशियल रिपोर्ट की थकान दूर करने के लिए 2 दिन की छुट्टी पे हैं।

Saturday, June 30, 2018

इंतजार ओर व्यवस्था


कुछ ऐसा हो जो हमारे हक में हो।
कुछ ऐसा हो जो हमारे विचारों में या हमारे विचारों से प्रभावित हो।हमे लगता हैं कि हम कुछ नही कर पाते हैं। मेरे एक दोस्त हैं। बारिश के बारे में सच्ची आगाही कर सकते हैं।उनका कहना हैं कि वारिश की आगाही करने के लिए उनके होरे आने चाहिए। ये होरे को हमारे वेदों ने भी स्थान दिया हैं।कोई भी पंचांग ऐसा नही होता जिसमें ये होरे न छपे हो।मगर हम होरे का अभ्यास नहीं करते ओर बारिश की राह देख रहे होते हैं।
हम भी जब किसी की राह देख ते हैं तो हमे उसका इंतजार होता हैं।जैसे हमे बारिश का इंतजार होता हैं।बारिश आती हैं साथ में कीचड़ ओर अन्य सवाल भी सामने आते हैं।बस,वैसे ही हम जिसका इंतजार करते हैं,साथ में कुछ ऐसा आ ही जाता हैं जो हमे ओएसन्द नहीं।
एमजीआर इसका मतलब ये तो नहीं कि हम बारिश का इंतजार न करे।बस,आदत सी बनालो ओर बारिश को प्यार करो।

@#@
बारिश हैं तो बबाल हैं।
बारिश नहीं तो हाल बेहाल हैं।
क्यो डोर होंगे हम बारिश से,
बारिश का सदैव इंतजार हैं।

Saturday, June 16, 2018

વિવેકાનંદ: :પત્ર અને વેદના

સ્વામી વિવેકાનંદ.સમગ્ર વિશ્વમાં હિન્દુ ધર્મને ઓળખ અપાવનાર વિવેકાનંદ.એમનું સાચું નામ નરેન્દ્ર.તેમનું બાળપણ ખરેખર વાંચવા લાયક છે.એમના કર્યો તો વિવેકાનંદને નામે આપણે જાણીએ જ છીએ પણ નરેન્દ્ર તરીકેનું જીવન ઓછું ભવ્ય ન હતું. દેશ વિદેશના લોકોની સાથે વિવેકાનંદ પત્ર વ્યવહાર કરતા.એવો જ એક પત્ર, સ્વામીવિવેકાનંદજીનો પ્રેણાદાયી પત્ર આપને વાંચવો ગમશે. સ્વામીવિવેકાનંદ જી શિકાગો હતા.શિકાગો થી તેમણે ૨૯ જાન્યુઆરી ૧૮૯૪ ના રોજ દીવાન સાહેબશ્રી હરિદાસ બિહારીદાસ દેસાઈનેં લખેલો આ પત્ર છે. મને આ પત્ર શ્રી લાલભાઈ દેસાઈ એ મોકલ્યો છે.જે ડીસા ખાતે શિક્ષક તરીકે રાષ્ટ્ર સિંચન કરવામાં મશગુલ છે.
તો પત્રની વાત...

પ્રિય દીવાનજી સાહેબ.

આપનો પત્ર મને થોડા દિવસ પહેલાં જ મળ્યો. આપ મારી દુઃખિયારી મા અને ભાઈઓને મળવા ગયા હતા તે સાંભળી પ્રસન્નતા થઈ. આપે મારા હૃદયના એકમાત્ર કોમળસ્થાનને સ્પર્શ કર્યો છે. દીવાનજી આપે જાણવું જોઈએ કે હું કોઈ પથ્થર હૃદય પશુ નથી દુનિયામાં જો હું કોઈને પ્રેમ કરૂ છું તો તે મારી માતાને. એટલા માટે જ મારા સામે એકબાજુ હતું ભારત તથા આખી દુનિયાના ધર્મોના વિષયમાં મારા કલ્પિત સ્થાન અને એ લાખો નર-નારીઓ પ્રત્યેનો મારો પ્રેમ જેઓ યુગોથી ડૂબતા જઈ રહ્યા છે. તેમને મદદ કરવા વાળું કોઈ નથી. એટલું જ નહીં તેમની સામે કોઈ ઘ્યાન પણ નથી આપતું અને બીજી બાજુ હતા મારા પ્રિયજનો. પરંતુ નિક્ટસ્થ અને પ્રિયજનોને દુ:ખી કરવાનું મેં પહેલું પસંદ કર્યું. બાકીનું બધું ભગવાન સંભાળી લેશે. અગર જો મને કોઈ વાતનો વિશ્વાસ છે તો એજ કે ભગવાન મારી સાથે છે. જયાં સુધી હું નિષ્કપટ છું ત્યાં સુધી મારો કોઈ વિરોધ કરી શકશે નહીં કારણકે પ્રભુજ મારો સહાયક છે. ભારતમાં કેટલાય લોકો એવા હતા જે મને સમજી શક્યા નહી અને તે દુખીયારા સમજી પણ કેવી રીતે શકે ? કારણ કે ખાવા-પીવાની દૈનિક ક્રિયાઓ છોડી તેમની દ્રષ્ટિ ક્યારેય આગળ વધી નહી. તમારા જેવા કોઈ કોઈ ઉદાર હૃદયી મનુષ્ય મારા ગુણગ્રાહી છે એ હું જાણું છું. ભગવાન તમારું ભલું કરે. મારી કદર થાય કે અપમાન, મેં તો આ નવયુવાનોનું સંગઠન કરવા માટે જન્મ લીધો છે. એટલું જ નહીં, દરેક નગરમાં સેંકડો લોકો મારી સાથે જોડાવા તૈયાર છે અને  હું  ઈચ્છું છું કે તેમને કયારેય ન રોકાનાર ગતિશીલ તરંગોની જેમ ભારતમાં ચારેબાજુ મોકલું જે દીનહીન અને પદદલિતોના બારણે જઈને સુખ ,નૈતિકતા અને ધર્મનું શિક્ષણ આપે. અને આ હું કરીશ અથવા મરીશ. 
પ્રત્યેક મનુષ્ય તથા રાષ્ટ્રને મહાન બનાવવા માટે ત્રણ વસ્તુઓ આવશ્યક છે. (૧) સદાચારની શક્તિમાં વિશ્વાસ (ર) ઈર્ષ્યા અને સંદેહનો પરિત્યાગ (3) જે સત્કર્મ કરવામાં પ્રયત્નશીલ છે તેને મદદ કરવી.
એવું કયું કારણછે કે હિન્દુરાષ્ટ્ર પોતાની અદભૂત બુદ્ધિ અને અનેક ગુણોથી યુક્ત હોવા છતાં ટુકડે ટુકડા થઈ ગયું. હું તેનો જવાબ આપીશ ”ઈર્ષ્યા”. ક્યારેય પણ કોઈ જાતિ એકબીજા તરફ ક્ષુદ્રભાવથી ઈર્ષા કરવા વાળી ન હોય તેવી આપણી હિન્દુજાતી છે અને જો તમે ક્યારેય પશ્ચિમી દેશોમાં જશો તો તમને આનો અભાવ ને અનુભવ સૌથી પહેલો થશે. 
ભારતમાં ત્રણ માણસો એકસાથે મળીને પાંચ મીનીટ સુધી પણ કોઈકામ કરી શકતા નથી. દરેક મનુષ્ય પોતાનો અધિકાર પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને અંતમાં આખા સંગઠનની દુર્દશા થાય છે. ભગવાન -ભગવાન કયારે આપણે ઈર્ષ્યા કરવાનું છોડીશું ? આવા રાષ્ટ્રમાં ખાસ કરીને બંગાળમાં,  એવા વ્યક્તિઓનું એક સંગઠનનું નિર્માણ કરવું જે પરસ્પર મતભેદ હોવા છતાં અટલ પ્રેમ સૂત્રયી બંધાયેલા હોય. શું આ આશ્ચર્યજનક વાત નથી ? આ સંઘ ક્રમશઃ વધતો જશે. શાશ્વત શક્તિ અને સમુન્નતીથી સંબંધિત આ અદભૂત ઉદારતા આખા ભારતવર્ષમાં ફેલાઈ જશે.  ઘોરઅજ્ઞાન, દ્વૈષ, જાતિભેદ, અંધવિશ્વાસ અને ઈર્ષ્યા  વગેરે હોવા છતાં, જે આ રાષ્ટ્રની  પૈતૃક સંપત્તિ છે તે ઉદારભાવ આ રાષ્ટ્રમાં સંજીવની શક્તિનો સંચાર કરશે અને તેના રોમ રોમમાં સમાઈ જશે. ‘સાર્વભૌમ નિરાશાના આ મહાસમુદ્રની વચ્ચે આપ ગણ્યા ગાંઠચા ઉદાર ચરિત્રોમાંથી  એક છો. જેઓ ચટ્ટાનની જેમ અડગ ઉભા રહે છે. 
પ્રભુ સદા સર્વદા તમારું કલ્યાણ કરે.
સદૈવ આપનો શુભ ચિંતક
વિવેકાનંદ


બોલો...એ વખતેય ભારતમાં આવું જ હતું.વિવેકાનંદ ની વાત જાણે થોડા દિવસ પહેલા લખાઈ હોય એવું લાગે છે.શું ત્યારથી આજ સુધી કોઈ સુધારો નથી.

@#@
મને કોઈએ થોડા દિવસ પહેલાં કીધું કે વિવેકાનંદ વિશે એક વાર્તા લખી આપો.મેન કીધું મારાથી એમના એકેય જીવનની વાર્તા તો ન જ બની શકે. ભવ્ય જીવન વાર્તાથી નહીં જ સમજાય એવું હું સમજુ છું.

Sunday, May 13, 2018

एक कहानी


एक छोटीसी कहानी आपको पसंद आएगी।हकरात्मकता के लिए कोई बड़ी घटना नहीं मगर एक छोटी सी बात भी महत्व पूर्ण होती हैं।
बात ये हैं कि...

एक घर के पास काफी दिन से एक बड़ी इमारत का काम चल रहा था। वहां रोज मजदूरों के छोटे-छोटे बच्चे एक दूसरे की शर्ट पकडकर रेल-रेल का खेल खेलते थे।रोज कोई बच्चा इंजिन बनता और बाकी बच्चे डिब्बे बनते थे...इंजिन और डिब्बे वाले बच्चे रोज बदल  जाते,
पर...

केवल चङ्ङी पहना एक छोटा बच्चा हाथ में रखा कपड़ा घुमाते हुए रोज गार्ड बनता था।

एक दिन मैंने देखा कि ...

उन बच्चों को खेलते हुए रोज़ देखने वाले एक व्यक्ति ने कौतुहल से गार्ड बनने वाले बच्चे को पास बुलाकर पूछा....

"बच्चे, तुम रोज़ गार्ड बनते हो। तुम्हें कभी इंजिन, कभी डिब्बा बनने की इच्छा नहीं होती?"

इस पर वो बच्चा बोला...

"बाबूजी, मेरे पास पहनने के लिए कोई शर्ट नहीं है। तो मेरे पीछे वाले बच्चे मुझे कैसे पकड़ेंगे... और मेरे पीछे कौन खड़ा रहेगा.?
इसीलिए मैं रोज गार्ड बनकर ही खेल में हिस्सा लेता हूँ। 

"ये बोलते समय मुझे उसकी आँखों में पानी दिखाई दिया। 

आज वो बच्चा मुझे जीवन का एक बड़ा पाठ पढ़ा गया...

अपना जीवन कभी भी परिपूर्ण नहीं होता। उसमें कोई न कोई कमी जरुर रहेगी....

वो बच्चा माँ-बाप से ग़ुस्सा होकर रोते हुए बैठ सकता था। परन्तु ऐसा न करते हुए उसने परिस्थितियों का समाधान ढूंढा।

हम कितना रोते हैं?

कभी अपने साँवले रंग के लिए, कभी छोटे क़द के लिए, 
कभी पड़ौसी की बडी कार,
कभी पड़ोसन के गले का हार, कभी अपने कम मार्क्स,
कभी अंग्रेज़ी,
कभी पर्सनालिटी,
कभी नौकरी की मार तो 
कभी धंदे में मार...
हमें इससे बाहर आना पड़ता है....
ये जीवन है... इसे ऐसे ही जीना पड़ता है।

वो अपने आस्तित्व में मस्त रहती है,मगर इंसान, इंसान की ऊँची उड़ान देखकर बहुत जल्दी चिंता में आ जाते हैं।

तुलना से बचें और खुश रहें ।
ना किसी से ईर्ष्या, ना किसी से कोई होड़..!!!मेरी अपनी हैं मंजिलें, मेरी अपनी दौड़..!!!"परिस्थितियां कभी समस्या नहीं बनती,समस्या इस लिए बनती है, क्योंकि हमें उन परिस्थितियों  से लड़ना नहीं आता।"

@#@
कुछ दिनों पहले मेरा जन्म दिवस था।मेरे एक दोस्त ने मुजे एक दिन देरी से जन्म दिवस की शुभकामना दी। वो बार बार बोलते रहे कि मेरी गलती हैं।में भूल गया। मेने कहा आप मे 1 दिन देरी से नहीं,मगर 364 दिबस पहले शुभकामना दी हैं।

Saturday, May 12, 2018

बच्चे बनेंगे,सच्चे बनेंगे...

छोटे बच्चे।
सबसे अलग उसकी दुनिया।
सबसे अलग उनके विचार और अमल।देखा जाए तो बच्चे सबसे अलग होते हैं।वो सबसे अधिक साथ रहना पसंद करते हैं।साथमें न होते हुए भी वो अपने साथी को याद करते हैं।
बच्चे सदैव नए तरीके से नए दौर से सोचने का जिगर रखते हैं।बच्चे कभी सबको साथ लेके चलने की बात करते हैं।बच्चे साथ हो तो शोर मचाते हैं,अलग करो तो रो लेते हैं।बस,बच्चे बच्चे हैं।इन से बच्चे बनकर ही जिया जा सकता हैं।आप भी अभी बच्चे बनकर सोचोंगे तो आपको ख़ुशी होगी।
मेरे एक दोस्त हैं।
बहोत सारी बाते हमे सहमत नहीं हैं।फिरभी हम साथ काम करते हैं।आज भी किसी काम के लिए सहमती से काम करते हैं,फिरभी किसी भी बातन्या काम में भरोसा नहीं हैं।हो सकता हैं,ये भी एक व्यवस्था हो,जो अभी तक के सभी में सबसे उत्तम समय हो।आशा हैं बच्चो के जैसे ही हम सोचके शांति से सोएंगे।ऐसा हो भी रहा हैं,थोड़ी देर में भुलजना मगर काम में कोई दिक्कत नहीं हैं,सो हम कुछ अच्छा कर रहे हैं।

@#@
कोई भी बच्चा अगर सामने वाले को प्यार या नफरत करता हैं  तो तुरंत दिखा देता हैं।जताता हैं।

Wednesday, May 9, 2018

समय खराब होगा...


आज आप गलत हैं।
आप ने गलती की हैं।
आप ऐसा न करे तो अच्छा हैं।ऐसा हम सुनते ओर कहते हैं।हम मालूम हैं कि व्यक्ति अपने आप की गलती के लिए वकील ओर अन्य की गलती के लिए न्यायाधीश बन जाता हैं।व्यक्ति सदैव गलत होता हैं वो हमारे विचार हैं।कभी समय भी गलत होता हैं जिसकी वजह से सबकुछ गलत दिखता हैं।

मैंने एक बार लिखा था,आप गलती को सुधार ने का अवकाश दो।आप की सारी समस्या हल हो जाएगी।जब मैने तय किया हैं कि मुजे कहि जाना हैं,अब होगा ये की कोई महेमान आ जाएंगे या निकलने में देरी होगी तो मेरे जाना संभव नहीं हैं।तब आप की सोच गलत नहीं हैं।कहि न पहुँचने वाले कि गलती नहीं हैं।कह सकते हैं कि तब समय गलत हैं।
समय का हमे सदुपयोग करना चाहिए।जब समय मिले हमे उसे सन्मान देना चाहिए।समय को काम करके ही सन्मान दीया जा सकता हैं।कुछ लोग ऐसे हैं जो समय को मैनेज नहीं कर सकते।ऐसे लोग हमेशा सफल होने में दिक्कतो का सामना करना पड़ता हैं।एक तरफ काम हैं,दूसरी तरफ समय बर्बाद करने के तरीक़े।जिन्होंने 102 नॉट आउट नाटक या फ़िल्म देखी हैं उसे मालूम हैं कि हर पल को जीने वाला 102 सालका व्यक्ति अपने समय को अपने तरीके से खर्च करता हैं।एक नाटक जो 3 बार देखने का मन करें वैसी ये फ़िल्म नहीं बनी हैं।मगर उसका संदेश अच्छा मिल रहा हैं।अब कोई 3 घंटे फ़िल्म देखेगा,कोई 3 घंटे सोएगा।कोई तीन घन्टे अभ्यास करेगा।तीनो अपनी जगह सही हैं।तीनो के समय समान हैं।जब हम कुछ काम करना चाहते हैं तब हम कहते हैं,समय नहीं हैं।अरे...समय तो हैं,उसका आयोजन नहीं हैं।
अब आयोजन के अभाव से अगर कुछ नहीं हो पाया तो उसमें ग़लती इंसान की नहीं हैं।उसमें गलती समय की हैं।जिसे हम मैनेज नहीं कर पाते हैं।
समय गलत हैं या सही वो समय पर ही मालूम पड़ता हैं।समय कभी रुकता नहीं।समय कभी थमता नहीं।हम रुक जाएंगे मगर समय ऐसा नहीं करेगा।
जब समय गलत होता हैं,तो इंसान कभी सही काम नहीं कर सकता।तो चलो समय को समजे।अगर कुछ अच्छा नहीं हो रहा हैं तो हम नहीं समय गलत हैं।समय को पकड़ने का इरादा रखे और उस गलती को सुधार करने का यत्न करें।

@#@
समय खराब हो सकता हैं।
समय को सुधारा जा सकता हैं।
समय को सुधार ने के लिए हमे थोड़ा सुधार अपने आपमें करना पड़ेगा।

Monday, May 7, 2018

સાયકલ: નેશનલ વાહન...

એક તરફ ઉત્તર કોરિયા.
બીજી તરફ દક્ષિણ કોરિયા.બન્ને પરસ્પર વિરોધી.જાપાનના શાશનમાંથી તે 15 ઓગસ્ટ 1945 ના દિવસે આજળ થયા. એક દેશમાં લોકશાહી અને બીજા દેશમાં સરમુખત્યાર શાશન વ્યવસ્થા છે.
આજે ઉત્તર કોરિયાના કિમ જોંગ કે દક્ષિણ કોરિયાના મૂન જે લી ને બદલે એક બીજી જ વાત કરીએ.આ દેશોમાં સૌથી મોટી વાત છે તેમનું રાષ્ટ્રીય વાહન.આ વાહન એટલે સાયકલ.આખીણદુનિયાને પરમાણું બોમ્બનો દર બતાવનાર આ દેશમા સરેરાશ આપણ ને વાહન જોવા મળે છે.ઉત્તર કોરિયામાં આમિર માણસ પણ સરકારની મંજૂરી હોય તો જ ગાડી વસાવી શકે છે.અહીં આર્થિક વ્યવસ્થા એવી છે કે અહીં મોટરસાયકલ પણ પોસાય એમ નથી.1.20.540 ચોરસ કિલો મિત્ર ધરાવતા આ દેશમાં 2.54 કરોડ વસ્તી છે.અહીં નોર્થ કોરિયન વોન ચલણ અસ્તિત્વમાં છે.
સરકારનો ટેક્ષ અને ખરીદવા માટેની મંજૂરીને લીધે લોકો સાયકલ ખરીદવાનું પસંદ કરે છે.આ રીતે જોવા જઈએ તો અહીંના લોકો આ રીતે આર્થિક અભાવ કે સરકારી વ્યવસ્થાને અભાવે અહીં સાયકલને ચલાવે છે.
આ દેશમાં વિદેશી પ્રવાસીઓ ને મોટેભાગે લેડીઝ ગાઈડ ઉત્તર કોરિયા દેશ બતાવે છે.અહીં કેટલું અને કેવું કોરિયા બતાવવું તે એના શાસકે નક્કી કર્યું છે.આ ગાઈડ સૌ જોનાર ને ઉત્તર કોરિયા મહાન રાષ્ટ્ર તરીકે જોઈ ને જાય એવું ફરજીયાત ગાઈડ બતાવવું અને કહેવું પડે છે.
અહીં વાહન વ્યવહાર ખૂબ જ અગવડ સાથે થાય છે.પાકા નહીં અહીં કાચા રસ્તા પણ તૈયાર નથી.રેલ વે ની સ્થિતિ અહીં દયાજનક છે.અહીંના લોકો ઊતાની જરૂરિયાત મુજબ સરકારની મંજૂરી લઈ કાચા રસ્તા બનાવી શકે છે.
જાપાનમાંથી છુટા પડયા દિવસને અહીં ખાસ રીતે ઉજવવામાં આવે છે.આખા દેશ અને દુનિયાના લોકો આ દિવસે અહીં આ પરેડ અને ડાન્સ જોઈ શકે છે.આ દેશમાં અધિકૃત રીતે બિયરનું વેચાણ કરવામાં આવે છે.અહીં દરવર્ષે ટીએડોગ નામની બિયર પીવાનો મહોત્સવસરકાર દ્વારા યોજાય છે.આ બિયરનું ઉત્તર કોરિયા બહાર વેચાણ શક્ય નથી.આ બિયર વિશેષ બનાવવામાં આવે છે.આ માટે બિયરના શોખીનો ચોક્કસ એક દિવસ માટે બિયર પીવા આખી દુનિયામાંથી આવે છે.
પડોશી અને ભારત પાકિસ્તાન જેવી સ્થિતિ ધરાવતા આ બન્ને દેશ હવે એક થયા છે.શું ભારત અને પાકિસ્તાન આ ઉપરથી નક્કી કરી નવું ન કરી શકે?1.00.210 ચોરસ કિલોમીટરના દક્ષિણ કોરિયાના દેશમાં 5.12 કરોડ વસ્તી છે.લોકશાહી દેશમાં સાઉથ કોરિયન વોન ચલણ છે.
આ બન્ને દેશ અંગે ફરી ક્યારેક આપણે વધુ વિગતે જોઈશું.આજે તો બસ આટલું જ.

@#@
ઉત્તર અને દક્ષિણ કોરિયા એક થાય તો ભારત અને પાકિસ્તાન કેમ નહીં.વૈદ્ય શ્રી શર્મા જીના એક પુસ્તક અંગે ફરી ક્યારેક વાત કરીશું.

Saturday, April 14, 2018

आज जिलों...

तू जिंदा हैं तो जिन्दगी की जीत पर यकीन कर।
अगर कहीं हैं स्वर्ग तो उतार ला जमीन पर।

हमे अपने जीवन को बर्बाद करने का कोई अधिकार नहीं हैं।क्योंकि हमारे पीछे हमारी खुद की सरकार हैं।मा बाप,भाई बहन,पति पत्नी या बच्चे।उनका जीवन हमारे साथ जुड़ा हैं।
हमे न भूतकाल को देख के दुखी या सुखी होना हैं।नहीं ना ही भविष्य को देख के डरना या खुश होना हैं।अगर हम वर्तमान में जिएंगे तो हमारे भूत को भुलायेंगे ओर भविष्य को संवारेंगे।ऐसा नहीं हैं कि भूतकाल बुरा हैं तो भुलजाओ ओर अच्छा हैं तो याद रखो।नहीं ये गलत हैं।लास्ट मैच में अच्छे रन बनाने वाला खिलाड़ी दूसरी पारी में महेनत नहीं करेगा तो...दूसरी बात ये की पिछली मैच में जीरो से आउट होने वाले खिलाड़ी को अब इस मैच पे ध्यान देना हैं।सम्भव हैं वो खिलाड़ी में ऑफ द मैच बने।
वर्तमान ही हमारे भविष्य को भुलाने में समर्थ हैं।हमारा वर्तमान ही हमारे भविष्य को संवारेगा।तो चलो आज से अपने वर्तमान की हर पल को जिंदा बनाये।कल को भुलाए ओर कल को यादगार बनाये।

@#@
आज हैं वो जीवन हैं।
कल था अब वो स्मृति हैं।
कल आएगा वो भाग्य होगा।
भाग्य आयोजन से बदल सकता हैं।आयोजन आज करना हैं।आज वर्तमान हैं।

Tuesday, February 20, 2018

ભાગ્ય અને નિર્ણય

ઘડીયાળ ને એમ કે હું દુનિયા ચલાવું છું.ઘડિયાળ ને કદાચ ખબર નથી કે,દુનિયા સેલ નાખે ત્યારે જ ચાલે છે.આપણુ પણ આવું છે.ભાગ્ય આપણાં હાથમાં નથી.પણ,નિર્ણય આપણાં હાથમાં હોય છે.
ભાગ્યમાં શું લખ્યું છે એ તો લખનારને જ ખબર છે.આપણે તો માત્ર નક્કી કર્યા મુજબ જીવન જીવવાનું હોય છે.કહેવાય છે કે ભાગ્ય આપણે ન બદલી  શકે પણ આપનો કરેલો નિર્ણય આપણું ભાગ્ય ચોક્કસ બદલી શકે છે.

મેં એક નિર્ણય કર્યો છે.
એ નિર્ણય એવો છે કે એ કોઈ માની શકતું નથી.માને એવુંય નથી.છેલ્લા બે દાયકાથી કરેલું કામ છોડીએ એટલે સૌને નવાઈ લાગે જ.અહીં સવાલ એ છે કે એ કામ છોડી દીધું છે એ વાત કોઈ માનતું નથી.એમાં હું,મારું છેલ્લા 20 વર્ષનું કામ અને મારી છાપ જવાબદાર છે.નિર્ણય ભાગ્ય બદલી શકે.મારું માનવું છે કે મારો નિર્ણય મારું ભાગ્ય બદલે કે ન બદલે મારી છાપ બદલશે.આ માટે મારે જે કરવું પડે એમ હશે તે હું કરીશ અને એ મુજબ કરવાની મને આશા છે.

આશા અમર છે.
આશા રાખવી જ જોઈએ.
મે આશા રાખી ને કોઈ નિર્ણય લીધો છે.મને ભાગ્ય ન બદલાય તો વાંધો નથી,મારી છાપ બદલાય એવી આશા છે.

#हम बदलेंगे, युग बदलेगा...!

Wednesday, November 8, 2017

શીખવું અને શીખવવું



આધુનિક જમાનામાં સૌથી વધુ મહત્વ શિક્ષણને આપવામાં આવે છે.શિક્ષણ હવે આધુનિકતા સાથે આગળ ધપી રહ્યું છે.આજના સમયમાં શિક્ષકે આધુનિક થવાની જરૂર છે.આ આધુનિક સમયમાં ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ એજ આધુનિકતા નથી.આધુનિક સમય અને જરૂરિયાત સાથે શિક્ષણ કાર્ય કરવું તે આધુનિકતા છે.શિક્ષણકાર્યને શિક્ષણની વિસ્તૃત ભાષામાં અધ્યયન-અધ્યાપન કાર્ય કહેવાય છે.આજ શબ્દોને સરળ રીતે જોઈએ તો શીખવું અને શીખવવું કહી શકાય.અહીં એક મુદ્દાનું ધ્યાન રહે કે શીખવું અને શીખવવું માં એક 'વ' વધારે છે.આ વ એટલે આપણી તાલીમ,આપણો અનુભવ,આપણો વર્ગ વ્યવહાર અને આપણું જ કૌશલ્ય.

આપણે શિક્ષણ કરાવવાના આપણા ક્રમને સમજી લઈએ.આજે આટલી આધુનિકતા સાથે આપણે એજ જૂની ઢબની કેટલીક બાબતો સાથે ચાલીએ છીએ.આવી જ એક બાબત છે,દૈનિક નોંધ કે દૈનિક આયોજન.આ દૈનિક આયોજન એ વખતે શિક્ષણમાં આવ્યું જ્યારે આપણો દેશ આઝાદ થયો.તે અગાઉ આપણે મેકોલેની વ્યવસ્થા મુજબ ભણતા હતા.શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ સંશોધક શ્રી અવનીશ યાદવ કહે છે કે 'દૈનિક આયોજન શક્ય જ નથી,કારણ વર્ગખંડમાં આવનાર પરિસ્થિતિ નક્કી નથી'.સામે બેસનાર પ્રત્યેક બાળકની શીખવાની અને સમજવાની ઝડપ જુદી જુદી હોય છે.
દૈનિક આયોજન માટેની હકીકત જુદી જ છે.
આપણો દેશ આઝાદ થયો.આપણી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ વ્યવસ્થા કે નઈ તાલીમની શરૂઆત થઈ.ત્યારે શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ સૌને મન મહત્વ એ વાતનું હતું કે શિક્ષણકાર્ય થાય.આ પરિસ્થિતિમાં જ્યાં જે સગવડ કે સામગ્રી હતી તેની મદદ વડે શિક્ષણ કાર્ય કરવામાં આવતું.થોડો સમય આ રીતે ચાલ્યું.જ્યારે શાળાઓની ચકાસણી કે મૂલ્યાંકન કરવાની વાત આવી ત્યારે દરેક તબક્કે દરેક સંકુલ કે શાળાએ પિતાની રીતે શિક્ષગણ કાર્ય કર્યું હોવાનું જણાયું.ચકાસણી અને મૂલ્યાંકનમાં અવ્યવસ્થા થવા લાગી.1952 ના જાન્યુઆરી મહિનાથી શાળામાં રોજે રોજ થતા શિક્ષણ કાર્યને અગાઉથી નોંધી,મંજુર કરાવી શિક્ષણ કાર્ય થતું.ધીરે ધીરે આ વિગત એટલી ચીવટ વગર થવા લાગી કે આજે તો શિક્ષણકાર્ય અને આયોજન ને ખૂબ અંતર રહી જાય છે.જે સમયે આ નિયમ આવ્યો ત્યારે અભ્યાસક્રમ કે પાઠ્યક્રમ નિયત ન હતો.બધા પોતાની રીતે કાર્ય કરતા.આ વખતે મૂલ્યાંકન કરનારની સરળતા માટે એક વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી હતી.
આજે તો આપણી જોડે અભ્યાસક્રમ સાથે સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ફાળવણી પણ હોય છે.ફાળવણી ને આધારે આધુનિક સમયમાં દૈનિક આયોજનમાં પણ ફેરફાર થાય તે જરૂરી છે.
આ માટે આપણે શું કરી શકીએ. કેટલાક મિત્રોને થતું હશે કે મારે મારી આયોજન પોથી કાઈ રીતે સમૃદ્ધ બનાવવી.આ માટે આપણે કેટલીક બાબતો અંગે જોઈએ.શીખવા શીખવવા માટે આપણે જ્ઞાન(knowladge),સમજ(understanding),ઉપયોજન(aepplication) અને કૌશલ્ય(skill) ને આધારે ક્રમિક ક્રમમાં આગળ વધવું જોઈએ.શું આપણા દૈનિક આયોજનમાં આ બાબત સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે.આ ચાર બાબતો સાથે જોડાયેલ અન્ય ચાર વિગત એટલે પરિચય,મહાવરો,દ્રુઢીકરણ અને સુ દ્રુઢીકરણ ની પ્રક્રિયાને મહત્વ આપવું જોઈએ.આપ આપણી દૈનિક આયોજનમાં આ બાબતો ઉમેરી શકો છો.આ માટે શું કરી શકાય તે આપણા સૌની સમજ ઉપર નિર્ભર છે.
શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં આપને મૂંઝવતા પ્રશ્નો આપ અહીં મોકલી શકો છો.આપની મૂંઝવણ ના સમાધાન માટે અમે ચોક્કસ પ્રયત્ન કરીશું.

ડૉ. ભાવેશ પંડ્યા
એજ્યુકેશન કન્સલ્ટન્ટ,
સપ્તરંગી ફાઉન્ડેશન,ગુજરાત

Monday, October 16, 2017

नवतर...

आजकल शिक्षा में कुछ नए शब्द सुनने को मिल रहे हैं।जिसमें इनोवेशन एक नया शब्द भी बारबार सुनने को मिलता हैं।भारतीय प्रबंधन संस्था ने पिछले दो दशक से शिक्षामें नवाचार को खोजनेका काम हो रहा हैं।वर्ष 2014 में गुजरात सरकार ने वाइब्रैंट समिट के दौरान आईआईएम से एमओयू किये थे।इसके बाद गुजरात में स्टेट लेवल की दो कॉन्फ्रेंस के आयोजन हुआ।
वर्ष 2017 से जीसीइआरटी गांधीनगर ओर एस्सार ऑइल के बीच एमओयू हुआ।इस के बाद गुजरात में GCERT के माध्यमसे प्रोजेक्ट मैनेजमेंट यूनिट क्रियान्वित किया गया हैं।GCERT द्वारा पहली बार कएस्सार ऑइल के साथ जुड़के गुजरात के शिक्षा से जुड़े नवाचार को खोजके उसे फैलाने ओर प्रस्थापित करने का काम शुरू हो गया हैं।अब हम इस कार्य के लिए समय समय पर मिलते रहेंगे।
#Bnoवेशन

Tuesday, August 22, 2017

गलती master...

कुछ लोह अच्छी बातें याद रखते हैं।कुछ है जो सिर्फ बुराई करते हैं।मुजे बुराई करने वाले पसंद हैं।अगर कोई बुराई नहीं करेगा तो हम सुधारने लायक कुछ नहीं कर पाएंगे।कुछ आजभी हमारी बात को स्वीकार नहीं कर पाते हैं।
अपनी गलती कहाँ हैं वो हमें मालूम करना हैं।एक गलती सुधारने तक ही याद रखनी चाहिए।एक बार सुधार ने के बाद अब वो न दोहराई जाय वो अच्छा हैं।हम पुराने दिन वापस मांगते हैं।उस के लिए हमे नया कुछ करना पड़ेगा।क्या ओर कैसे वो हमें ही तय करना हैं।क्या आपअच्छी  बाते छोड़ छोटी छोटी दुखद चीजो को याद नहीं रखना चाहिए।
एक दोस्त हैं।
NGO से जुड़ के शिक्षा में कार्य करते हैं।ऐसे एक दोस्त ने साथमें किये एक प्रकल्प के बारे में कुछ पूछा।मेने उन्हें विस्तृत उत्तर दिया।उन्होंने ज्यादा जानकारी के लिए तारीख,महीना और साल पूछा।मेने कहा 'साल क्या,मुजे तो कुछ याद नहीं हैं।'उन्होंने कहा इतना याद हैं तो साल तो याद होगा।मेने कहा जी नहीं...में जब सीखता हु तो सिखा हुआ याद रखता हूँ।अगर तारीख याद रखने से मेरा जीवन कुछ धन्यता प्राप्त करता तो में याद रखता।हा... गतिविधि मुजे याद हैं।क्योंकि मेने उससे सीखा हैं।
मेने जो गलतियों से सीखा हैं, उसे कभी नहीं दोहराया हैं।न दोहराऊंगा...।
#गलती master...

Monday, August 21, 2017

औरत...

रंगमंच से जुड़े लोगों के लिएये नाम नया नहीं होगा।नाहीं होना चाहिए।एक नाटक हैं।औरत, मेने उसका मंचन देखा हैं।दिल्हिमें मेने इस नाटक को दो बार देखा था।एक औरत की पैदा होने के पहले से मरने तक कि यात्रा दिखाई जाती हैं।
ऐसा ही खूबसूरत एक चित्र मेरे किसी दोस्तने भेजा था।आज के दिनोंमें कुछ न कहेपाना ओर सिर्फ चित्र से कहना संभव नहीं हैं।ऐसा चित्र भेजने वाले से लेके बनाने वाले सभी का शुक्रिया।
एक दूसरे से जुड़े होने के लिए जीवन के साथ चलता हैं,अहसास।अहसास ही काफी हैं हमे जीवन देनेवाले का।उसकी कोई कीमत नहीं।जीवन सिर्फ जीवन नहीं,कुदरतका करिश्मा हैं।इस करिश्मे में अहसास ओर विश्वास ही अपनी जीवन नैया को आगे कर सकता हैं।मां जीवन देती हैं,जीवन के निखारने वाले सहयोगी ओर साथी को कैसे भूलेंगे।
ऐसे अन्य चित्र हैं,जिसमें कुछ कहना नहीं हैं।अगर हैं तो मुजे भेजे।
#DrBN

 

Sunday, April 16, 2017

प्रॉब्लम....थिंक....सोल्यूशन...

वर्तमान समय में शिक्षा पूर्णतया निःशुल्क एवं बालकेन्द्रित है। हमारी सरकार के द्वारा विद्यालय को सभी भौतिक सुविधायें उपलब्ध करायी जा चुकी हैं, जैसे -विद्यालय भवन, विद्युत व्यवस्था, पाठ्यपुस्तकें, स्कूल यूनीफार्म, मध्यान्ह भोजन, छात्रवृत्ति, शिक्षण अधिगम सामग्री के लिए धनराशि आदि।
यह सत्य है इन सभी सुविधाओं से विद्यालयों में छात्र नामांकन संख्या में अति वृद्धि हुई है। परन्तु गुणवत्तापरक शिक्षा में अभी भी आशानुरूप सफलता नहीं मिली है। जहॉं संख्यात्मक वृद्धि (quantity)होती है, वहां गुणात्मक वृद्धि (quality) में कमी आ जाती है। इस कमी को दूर करने के लिए आवश्यक है कि कक्षा में रूचिपूर्ण शिक्षण पद्धति अपनाई जाये जैसे- भ्रमण विधि, खेल विधि, कहानी विधि, प्रदर्शन विधि, करके सीखना, प्रोजेक्ट विधि, केस स्टडी विधि तथा विभिन्न  प्रकार की अन्य शैक्षिक गतिविधियांॅ आदि।

इस सीरीज  के माध्यम से प्रोजेक्ट विधि एवं केस स्टडी विधि पर विस्तृत रूप से प्रकाश डाला जाएगा। इन नवाचारी शिक्षण पद्धतियों से शिक्षण कार्य करने में  अध्यापक एवं बच्चों दोनो के लिए ही शिक्षण अधिगम एक रूचिपूर्ण प्रक्रिया बन सकेगी। इन पद्धतियों में शिक्षक एक सलाहकार / सुगमकर्ता के रूप में कार्य करेगा तथा छात्र को कार्य करके सीखने का अवसर प्रदान करेगा। इस प्रकार राष्ट्रीय पाठ्यचर्या की रूपरेखा 2005 के प्रमुख उद्देश्य हैं, कि बच्चों के पुस्तकीय ज्ञान को उनके बाहरी जीवन से जोड़ा जाये, यह उद्देश्य भी इन पद्धतियों से प्राप्त हो सकेगा। भयमुक्त वातावरण में छात्र स्वतंत्र होकर अपना कार्य सुगमता से कर सकता है। जिससे उनमें  अभिव्यक्ति, अन्वेषण, निर्णय लेने, स्व मूल्यांकन करने की क्षमता तथा सृजनात्मक, रचनात्मक, आत्मविश्वास आदि कौशलों का विकास हो सकेगा।

प्रोजेक्ट विधि: 


प्रोजेक्ट (योजना) विधि शिक्षण की नवीन विधि मानी जाती है। इसका विकास शिक्षा में सामाजिक प्रवृत्ति के फलस्वरूप हुआ। शिक्षा इस प्रकार दी जानी चाहिए जो जीवन को समर्थ बना सके। इसके प्रवर्तक जान ड्यूबी के शिष्य डब्ल्यू0एच0 किलपैट्रिक थे। यह विधि अनुभव केन्द्रित होती है। यह बालकों के समाजीकरण पर विशेष बल देती है।

योजना विधि में छात्रों के जीवन से संबंधित समस्याओं को वास्तविक रूप में प्रस्तुत किया जाता है। छात्र समस्या की अनुभूति करते हैं। समस्या समाधान की योजना तैयार की जाती है। इसके लिए अनेक सूचनाओं को एकत्रित किया जाता है। शिक्षक केवल निर्देशक / सुगमकर्ता का कार्य करता है। छात्र स्वंय विषय वस्तु सामग्री का अध्ययन करके समस्या का समाधान करते है।

विद्यार्थियों को क्रियात्मक रूप से विभिन्न विषयों का ज्ञान प्राप्त करने की दिशा में योजना पद्धति (प्रोजेक्ट मेथेड) का बहुत महत्व है। इस पद्धति की विशेषताओं को जानने से पहले हमें इसकी आवश्यकताओं तथा योजना शब्द के अर्थ से परिचित होना आवश्यक है।

केस स्टडी विधि :

शिक्षा तकनीकि के आर्विभाव तथा विकास के साथ शिक्षा की प्रक्रिया में अनेक परिवर्तन हुए तथा नये आयामों का विकास हुआ। पिछले 25 वर्षो के अन्तराल में कक्षा शिक्षा में महत्वपूर्ण परिवर्तन हुए है। छात्रों की उपलब्धियों में स्थान, कक्षा-शिक्षण के स्वरूप, प्रक्रिया, अनुदेशन प्रक्रिया को प्राथमिकता दी गयी है क्योंकि छात्रों की उपलब्धियों इन्हीं पर आश्रित होती है। शिक्षक छात्रों की व्यक्तिगत भिन्नता को शिक्षण में महत्व देते है। व्यक्तिगत भिन्नता को जानते हुए व्यक्तिगत अध्ययन की आवश्यकता होती है।

बालक की भिन्नताओं के होते हुए भी प्रकृति तथा स्वभाव संबंधी सामान्य विशेषताए होती है। बालक के द्वारा अनुभव किये जाने योग्य अमूर्त वस्तुओं के अध्ययन के लिए कतिपय प्रविधियां विकसित की गयी है। इनमें से केस स्टडी प्रमुख है।





संक्षेप में कहा जा सकता है कि नवाचार शिक्षण पद्धतियों के माध्यम से बच्चों का सर्वांगीण विकास तो होगा ही साथ ही उनका सतत् एवं व्यापक मूल्यांकन भी हो सकेगा।


Tuesday, March 14, 2017

World 3.14 Day


મિત્રો...
તારીખ ને પણ પોતાની ઓળખ હોય છે.મારા કેટલાય વાંચકો ૧૪ તારીખે જન્મ્યા હશે.થોડા દિવસ પહેલાં વેલેન્ટાઈન ડે ની ઉજવણી થઇ.આખા વિશ્વમાં એની નોધ લેવાઈ.આજે ૧૪ માર્ચ છે.કોઈ વિશ કરતુ નથી.આજે વિશ્વ પાઈ દિવસ છે.આ કોઈ રોગ નથી.ગણિતમાં વપરાતા ચિન્હ સાથે આ વાત જોડાયેલ છે.મને આ લેખ માટે રાકેશ પટેલ.રાધા યાદવ અને અન્ય મિત્રોએ સહયોગ કર્યો છે.એક લેખતો કોઈએ મોકલ્યો તે જ  આખો મૂકી દીધો છે.ાલેખના અંતમાં લખાયેલ વિગત સીધી જોડી છે.અંગ્રેજી માં લખેલ વિગતો માટે હું વેણુ અમ્મા અને કેતન િઠાકરનો આભાર માનું છું.


તો હવે... આ દિવસને ગણિત ના રસિયા માટે ખાસ મનાવવા માં આવે છે. આ માટે કેટલીક બાબતોની આપણે વિસ્તારથી ચર્ચા કરીશું. જુઓ...આપણે  ત્યાં તારીખો લખવા માં દિવસ પહેલા અને પછી મહિનો લખવા માં આવે છે.જેમ કે આજ ની તારીખ 14/03.આજ રીતે અંગ્રેજીમાં લખાતું નથી.ગુજરાતી કરતા અંગ્રેજી કેલેન્ડરમાં એટલે કે વિદેશીમાં મહિનો પહેલા અને દિવસ પછી લખાય છે.
જેમકે આજ ની તારીખ ને 03.14 લખાય.

હવે તમે આ વિગતે પાઇ ની કિંમત ને સરખાવો.

જુઓ...
3.14 આજ ની તારીખ પણ 3.14 છે.આ માટે કેટલીક બાબતો નો અભ્યાસ કરીએ.
જુઓ...હેપી  ‘પાઇ’ ડે. 

Albert Einstein's Birthday 14th March 1879 is celebrated as Pi Day 

માર્ચ ૧૪ -૧૫ is special !—(૩.૧૪–૧૫) !


03.1415 Did u get it?  That's value of Pi !  A mathematical Constant and Irrational Number ( though expressed as  a rational approximate value = 22/7 ).

૧૪માર્ચે ૯ વાગીને૨૬ મિ.અને૫૩સે =૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩=Value of to 9 decimals. Please Watch all the videos to know  more  about  to Mr ‘પાઇ’


Don't mistake, it's  definitely NOT about movie 'Life of Pi'




અહીં જોયા પછી આપ આ વિગતો ને સમજવા પ્રયત્ન કરો.૧૪મી માર્ચ ગણિતના રસિયાઓ માટે ખાસ દિવસ છે. માર્ચ ૧૪, ૧૮૭૯ આલ્બર્ટઆઇન્સ્ટાઇનનો જન્મ દિવસ છે. એટલે દુનિયામાં આજનો દિવસ ‘પાઇ દિન’ તરીકે ઊજવાય છે.

અમેરિકાવાસી મિત્ર દિલીપ વ્યાસનું સૂચન હતું કે આ વિષય પર લેખ લખવો જોઈએ. તે પછી આ લેખનું પ્રાથમિક સ્વરૂપ તો તૈયાર કર્યું; પણ ગણિતમાં વારસાગત ઠોઠ હોવાથી, ગણિતશાસ્ત્રમાં અનુસ્નાતક અને શિક્ષક સુસ્મિતા વૈષ્ણવની મદદ લીધી. ભાભા પરમાણુ સંશોધન કેન્દ્ર (BARC)ના નિવૃત્ત વૈજ્ઞાનિક ડૉ. પરેશ વૈદ્યનાં સૂચનો પણ મળ્યાં. મારા વેગુના સાથી અશોક વૈષ્ણવ પણ સુધારાવધારા કહો ને કે ખાસ તો ‘વધારા’ કરવામાં જોડાયા.ગણિતમાં રસ હોય કે ન હોય આ તો વાંચવું જ.

આમ તો. ‘પાઇ’(π) એટલે વર્તુળના પરિઘ કે પરિધિ અથવા ઘેરાવાના માપ અને વ્યાસનો ગુણોત્તર. ઘેરાવો ભાગ્યા વ્યાસ. π એ ગ્રીક બારાખડીનો ૧૬મો અક્ષર છે, જે અંગ્રેજી બારાખડીના P (Perimeter)ની સમકક્ષ છે.


તમે ગમે તેટલું મોટું વર્તુળ બનાવો, આ મૂલ્ય બદલાતું નથી. ‘પાઇ’ પર વર્તુળની સાઇઝની કશી અસર પડતી નથી. એ તમારી નોટબુકમાં બનાવ્યું હોય કે આખું ક્રિકેટનું મેદાન સમાઈ જાય એવડું હોય. ઘેરાવા અને વ્યાસનો ગુણોત્તર એ જ રહેવાનો. એનું મૂલ્ય આશરે ૩.૧૪ છે. હવે સમજાશે કે માર્ચ મહિનો એટલે ત્રીજો મહિનો. આમ આપણે અમેરિકન પદ્ધતિથી મહિનો અને તારીખ લખીએ તો ૩/૧૪ લખાય જે પાઇ’નું મૂલ્ય છે! ગણિતમાં ‘પાઇ’ શબ્દનું ચિહ્ન આવું હોય છેઃ π.

૨૦૧૫ના વર્ષની ખૂબી એ છે કે ધારો કે આપણે મહિનો અને તારીખ (૩.૧૪) લખ્યા પછી વર્ષનો આંકડો (૧૫) પણ લખવા માગીએ છીએ. તો હવે લખાશે ૩/૧૪/૧૫. મઝાની વાત એ છે કે પાઇનું ચાર દશાંશ સ્થાનો સુધીનું મૂલ્ય પણ ૩.૧૪૧૫ છે! તેમાં પણ ૧૪મી માર્ચે સવારે ૯ વાગીને ૨૬ મિનિટ અને ૫૩ સેકંડનું પણ મહત્ત્વ છે. આપણે આમ લખીએ – ૩/૧૪/૧૫ ૯:૨૬: ૫3. હવે જોવાનું એ છે કે પાઇના મૂલ્યની ખોજમાં આપણે દશાંશચિહ્ન પછીનાં ૧૦ સ્થાનો સુધી જઈશું તો આ આંકડા જોવા મળશેઃ ૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩ ! હજી આગળ વધીએ અને એમાં સેકંડના પણ ૬૦ ભાગ કરીએ. જ્યારે સેકંડના ૫૮મા ભાગ સુધી પહોંચશું ત્યારે પાઇના મૂલ્યના જ બે આંકડા ઉમેરાશે અને નવી સંખ્યા બનશે ૩.૧૪૧૫૯૨૬૫૩૫૮ !

આ દિવસની ઊજવણીના ભાગ રૂપે દર વર્ષે માર્ચ મહિનાની ૧૪મી તારીખે ૯.૨૬.૫૩ વાગ્યે MIT (Massachusetts Institute of Technology)માં પ્રવેશની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવે છે. આ વર્ષ માટે તેઓએ આ વીડિયો ક્લિપ બનાવી છે.

એટલે કે તમારી મહેચ્છાઓનું લક્ષ્ય છે, આકાશ. πનું એવું છે કે એમાં દશાંશચિહ્ન પછી આંકડાઓ ઉમેરતા જશો તો પણ એ રકમ નિઃશેષ નથી બનવાની. આથી દશાંશ ચિહ્ન પછી કેટલા આંકડા ઉમેરી શકાય છે તે શોધવામાં ગણિતશાસ્ત્રીઓને બહુ રસ પડે છે, કારણ કે એ મનનો વ્યાયામ છે. આમ અત્યાર સુધી દશાંશચિહ્ન પછી તેર હજાર અબજ આંકડા ઉમેરાઈ ગયા છે, પણ હજી શેષ વધે જ છે અને આંકડા-યાત્રા ચાલુ રહે છે. બીજી વાત એ છે કે આંકડાઓની આખી વણઝારમાં એક વાર પણ એકસરખા આંકડાની શ્રેણી નથી આવતી.

ગણિતની અદભૂત વાતો અહી એક સાથે જોવા મળે છે.આવી અનેક બબતો સાથે જોડાયેલ આ વિગતો પાછી રસપ્રદ છે.ભૂમિતિમાં ખૂણાના માપ માટે અંશ સિવાય બીજો એકમ રેડિયન વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. કોઇ પણ r ત્રિજ્યાના વર્તુળ પર તમે r જેટલી લંબાઈની જ ચાપ લો તો એ ચાપ વર્તુળના કેન્દ્ર પાસે જે ખૂણો બનાવે તેનું માપ ૧ રેડિયન કહેવાય. વર્તુળનો પરિઘ 2πr છે, તેથી પરિઘ પર આવી લંબાઈની 2π જેટલી ચાપ મળે. આમ એક પૂર્ણ વર્તુળ ફરતાં કુલ ખૂણાનું માપ 2π રેડિયન =૩૬૦0 થાય, જે આપણને અંશ અને રેડિયન એમ બે માપ વચ્ચેનો સંબંધ પ્રસ્થાપિત કરી આપે છે. (૧ રેડિયન = ૫૭.૨૯૬ ડિગ્રી).નું એક બીજું પણ મહત્ત્વ છે. ભૂમિતિમાં ૩૬૦૦ ને ૨π તરીકે દર્શાવાય છે. આમ અહીં બતાવેલ ઘડિયાળ જોઇશું તો ઘડિયાળનો કાંટો પૂરું વર્તુળ ફરી જાય ત્યારે તેણે ૩૬૦૦નો ખૂણો (૨π) બનાવ્યો કહેવાય. ઘડિયાળમાં બતાવેલો દરેક આંકડો કાંટાના ભ્રમણ દરમ્યાન ખૂણાના માપમાં ૩૦૦ (૩૬૦ ÷ ૧૨) એટલે કે π/૬ (૨ π ÷ ૧૨)નો ક્રમશઃ વધારો બતાવે છે.


ગણિતશાસ્ત્રમાં પાઇને અસંમેય સંખ્યા(Irrational number) માનવામાં આવે છે કારણ કે બે પૂર્ણાંકો (Integers)નો ચોક્સાઈપૂર્વક ગુણોત્તર એના દ્વારા મળતો નથી. આપણે ચોક્કસ ગુણોત્તરની નજીક જઈ શકીએ પણ એના પર પહોંચી ન શકીએ. આને કારણે અનંત શ્રેણી બનતી હોય છે.


ભારતમાં કેરળમાં પ્રાચીન કાળથી જ ગણિત અને ખગોળશાસ્ત્રના અભ્યાસની એક પરંપરા રહી. ચૌદમી સદીના અંતમાં કેરળમાં માધવ નામના ગણિતજ્ઞ થઈ ગયા. એમણે અનંત શ્રેણીઓ વિશે કામ કર્યું. એમણે લખેલા એક પુસ્તકમાં પાઇનું લગભગ સચોટ મૂલ્ય દર્શાવ્યું હોવાનું જણાય છે. પરંતુ આપણે ત્યાં ઇતિહાસ તરફ એવી બેદરકારી સેવાતી રહી છે કે એ પુસ્તક એમનું જ છે કે કેમ, અથવા શુદ્ધ રૂપે રહ્યું છે કે કેમ તે પણ નક્કી થઈ શકતું નથી. જો કે માધવને આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળી છે. એમની એક અનંત શ્રેણી આજે ‘માધવ-લાઇબનિત્સ’ શ્રેણી તરીકે ઓળખાય છે. બીજી બાજુ, એટલું તો નક્કી થઈ શક્યું છે કે બેબિલોનમાં પાઇ વિશે માહિતી હતી અને ઈજિપ્તમાં પણ હતી. ત્યાંના રાજવી ‘ફેરાઓ’નાં સિંહાસનોમાં પુરાતત્ત્વશાસ્ત્રીઓને અમુક ગાણિતિક પૅટર્ન જોવા મળી છે.

ની ખૂબીઓથી (કદાચ)આકર્ષાઇને કેનેડીયન લેખક યાન માર્ટેલે (Yann Martel) ૨૦૦૧માં લખેલી પોતાની નવલકથા Life of Piના નાયકનું નામ પાઇસાયન મૉલિટૉર ‘પાઇ‘ પટેલ (Piscine Molitor ″Pi″ Patel) રાખ્યું. આ વાર્તામાં નાયક, પુદુચ્ચરિ (જૂનું નામ પોંડીચેરી)નો ‘પાઇ‘ પટેલ, દરિયામાં જીવતાં પ્રાણીઓ સાથે ૨૨૭ દિવસ એક નાવમાં ગાળે છે. ૨૦૧૨માં નિર્દેશક ઍંગ લી (Ang Lee)એ આ નવલથા પરથી Life of Pi નામની જ ફિલ્મ પણ બનાવી છે.

તો ભાઈ, પાઇની કિંમત આપણા માટે પાઈ જેટલી પણ ન હોય, દુનિયા તો ૧૪મી તારીખની આતુરતાથી રાહ જોતી હોય છે !આ વિષય વિષે કેટલીક રસપ્રદ વેબસાઇટ્સ http://www.joyofpi.com/
http://teachpi.org/ અને માહિતીપ્રદ વીડિયોઃઆ લેખ માટેની માહિતી અનેક મિત્રો પાસેથી મળી.આ લેખ માટે સૌથી વધારે માહિતી મને 8000729672 ઉપરથી વસીમ નામના મિત્ર મારફત આ માહિતી નો વધુ ઉપયોગ કરી અહી સરસ લેખ તૈયાર કર્યો છે.



Attachments area
Preview YouTube video Pi Day Song- Pi Limerick
Preview YouTube video History of Pi

Friday, February 3, 2017

क्या खेले...कैसे खेले...

हम जब छोटे थे तब ऐसा नहीं था!जब हम छोटे थे तब वैसा था!आज कल हमारे ज़माने जैसे लोग नहीं हैं!हम जब खेलते थे तब पुरे महोल्लेमे मालूम पड़ता था!

इन बतोको आज के डोर में लिखते हैं!

आज के बच्चे जब छोटे ही हैं तो....

ऐसा नहीं था!
आज भी वैसा हैं!
आज कल्भी लोग वैसे ही हैं!
आज जब बच्चे टेलीविजन देखते हैं तो पूरा महोल्ला उसके बारेमें जनता हैं!आज बच्चे खेलते नहीं इस लिए टेलीविजन देखते हैं या टेलीविजन देखते हैं इस लिए नहीं खेलते हैं?ये एक चर्चा का विषय हैं!मगर में ऐ कहूँगा की ऐसे खेल खेलने तो सबको पसंद हैं!सवाल ये बनता हैं की कोई ऐसी गेम खेलने वालोको इकठ्ठा नहीं कर सकता!अगर उसे दुसरे तरीके से कहा जाएतो ऐ बात सही हैं की ऐसे गेम जो बच्चो की रूचि बाधा सके ऐसी गेम कोण जनता हैं!पहलेके समय में मनोरंजन के ऐसे साधन नहीं थे!आज अगर हम अच्छे गेम खिलने के बारेमे नहीं जानते तो बच्चे क्यों रूचि रखें?

बस इसी बजहसे हमने एक काम शुरू किया हैं!आप कोईभी गेम खेलते हो!उसके बारेमे जानते हो तो हमें इसका विवरण भेजे!आप हमें मेल कर सकते हैं!आप हमें वोट्स एप भी कर सकते हैं!अच्छा ऐ रहेगा की आप हमें हस्त लिखित देने के बजाय,किसीभी तरीके से और भाषामें टाइप करके भेजें!आशा रखता हूँ आप को ऐ विचार [असंद आया होगा!आप भी इसमें सहयोग देंगें!

आजसे इतना करेंगे...

બે મિત્રો...પતિ પત્ની...વ્યવસાઈ કે પ્રેમી.દરેક ને આ એક સરખું લાગુ પડે છે.કેટલાક મિત્રોએ સાથે મળી આ વિગત તૈયાર કરી છે.આશા રાખીએ કે જે આ વાંચે તે તો અમલ કરે જ.અહીં કેટલીક વસ્તુઓ આપ ફેરફાર કરો કે ન કરો.સરખી જ લાગું પડશે.


જુઓ...થોડો ફેરફાર કરવાનો અને આપ જે વ્યક્તિના સંદર્ભમાં આ વિચારતા હોય તેનું નામ લખી આ વિગત તે વ્યક્તિને મોકલી આપવી.તે સમયે એવું લખવું કે આપણા બંને માટે આ વિગતો છે.અને એ વિગતો આપણે ચોક્કસ રીતે અમલિયા બનાવાશું.

આ વિગત અહીં રજૂ કરતાં પહેલા અનેક મિત્રો સાથે શેર કરી છે.કેટલાકે એવો અભિપ્રાય આપ્યો કે આ વિગત મને જ સીધી લાગુ પડે છે.આ મારા માટે જ છે.અને છતાંય હું આ વિગત અન્યને નામે આપી શકું કે કહી શકું છું.એ લખવા અંગે કે રજૂઆતની શૈલી હોઈ શકે.મનેતો એટલી જ ખબર છે કે અમે આ વિગતો તૈયાર કરી છે.આપ એને સુધારી શકો.અહી કોઈ કોપી રાઈટ નથી.'ગાય એનું ગીત' બસ એવું જ કશુક આ વિગત માટે છે.અમલ કરે તેની વિગત.અમલ કે તેને માટેનું લખાણ.અહીં કોઈ ક્રમ લખેલ નથી.કારણ કે કોઈને કશું ઉમેરવું હોય કે રદ કરવું હોય તો એડિટ કરતાં ખાસ મથામણ કરવી ન પડે.આશા રાખું છું.આપે અહી ક્લિક કર્યું જ છે તો આપ અવશ્ય વાંચશો.અને આપણે અનુકુળ હોય તેવા મુદ્દા પસંદ કરી આપના જીવનમાં અમલી બનાવશો.અહી આપ વાંચવાનું શરુ કરતા પહેલા અહી  પંક્તિ લખવા માંગુ છું.આ બંને પંક્તિ અમલ થાય કે ન થાય.હા...વાંચવાની મજા પડે એમ છે....

तू जिन्दा हैं तो जिंदगी की जित पर यकीं कर,अगर कहीं हैं स्वर्ग तो उतर ला जमीं पर!



ગુસ્સો ન કરીએ.

રોજ નવું કશુંક પણ વાંચીએ.

દરેક નિર્ણય શાંતિથી જ લઈએ.

જાહેરમાં ક્યારેય ગાળ ન બોલીએ.

ક્યારેય કોઈ કામ પેન્ડીગ ન રાખીએ.

એવું ન જ બોલીએ જે લખીને નીચે સહી ન કરીએ.

નક્કી કરેલ કામ ને વળગી રહીએ અને પૂર્ણ કરીએ.

માતા પિતાનું સન્માન કરીએ અને સન્માનનો આગ્રહ જાળવીએ.

પોતાના કામથી ક્યારેય સંતોષ ન માનીએ અને કામથી ન થાકીએ.

નવા વિચારો લાવીએ અને તે ઉપર ગંભીરતાથી કામ કરીએ.કામ લઈએ.

દિવસમાં એક વખત હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં કોઈ પણ વ્યક્તિ સાથે વાત કરીએ.

શક્ય એટલી વધુ કરકસર કરી આ બચત જરૂરિયાત હોય તેને મદદ માટે વાપરીએ. 

એવું વર્તન ન કરીએ જેથી સાથે જોડાયેલ વ્યક્તિ કે વ્યક્તિઓને ક્યાંય સાંભળવું પડે.

ગમતી વ્યક્તિને ચોક્કસ સમય ફાળવીએ અને મળવા માટે સમયનું આયોજન કરીએ.

દરરોજ કોઈ એક વ્યક્તિને મદદ કરીએ અને રાત્રે સૂતી વખતે તે વ્યક્તિને યાદ કરીએ.

કોઈ એક વખતે આપણાં દ્વારા બોલાએલ વિગતે આપણાં જીવન સાથે જોડેલું રાખીએ.

બીજા ને ગમે તેવું કરીએ. હા,સામેની વ્યક્તિને ગમાડવા આપણી સ્વતંત્રતા ન જોખમીએ.

લાચાર થવાને બદલે લાચારીને હંફાવીએ અને તેને પણ આપણા હોવાનો અહેસાસ કરાવીએ.

કોઈ પણ વ્યક્તિને કોઈ પણ પ્રકારની મદદ કરી હોય તે અંગે  જાહેરમાં ક્યારેય ન બોલીએ.

બીજા માટે રોજ ખાસ કશું ક કરીએ જે એ દિવસ માટે જ હોય સાથે એ કામ અંગે જાણ કરીએ.

જેની સાથે કોઈ પણ રીતે આપણે જોડાયા છીએ તેની  સાથેની  વાત અને પરિસ્થિતિ ને સમજીએ.

વાત કે સ્થળ છોડતાં ક્યારેય બાય ન બોલીએ.ફરી મળીશું કહી વાત અટકાવીએ કે સ્થળ છોડીએ.

કેટકીલ વાતો ને જીવનમાંથી ભૂલી જઈએ અને તે અંગે નજીકની વ્યક્તિને સતત જણાવતાં રહીએ.

ઘર અને પરિવારના સભ્યો સાથે કોઈ એક રમત રમીએ.આ રમત અંગે શક્ય હોય તો નોંધ રાખીએ.

જો કોઈ વ્યક્તિ આપણને સમય,સન્માન,પ્રેમ કે લાગણી આપે ત્યારે તેની દરેક વાત ને આદર આપીએ.


નિયમિત છાપું વાંચીએ અને સારા લેખો પરસ્પર શેર કરીએ.રોજ હિન્દી અને અંગ્રેજી સમાચાર સાંભળીએ.

રોજ કોઈ એક વ્યક્તિ ને કોલ કરી તેના ખબર લઈએ અને તેમની સાથે શાંતિથી વાત કરવા સમય ફાળવીએ.

કામ માટે કાનને અને આદેશ માટે આંખના નિર્ણયને જ મહત્વ આપીએ.દરેક પાસેથી શીખવાનો આગ્રહ રાખીએ.

જીવનમાં એક વખત આવેલ વ્યક્તિને કાયમ માટે યાદ રાખીએ અને તેને કાયમી શુભકામના વીશ કરતાં રહીએ.

વાતચીત દરમિયાન ગમતી કે આદર પાત્ર વ્યક્તિને I Love U કે ડાર્લીંગ જેવા શબ્દોથી વાતમાં જાળવી રાખીએ.

વ્યક્તિગત જીવન અને જાહેર જીવનનો ભેદ સમજી જીવનને યોગ્ય હોય અને જીવંત કરી શકે તેવા  નિર્ણય કરીએ.

કોઈ પણ પવિત્ર સ્થળ,ઘટના કે પરિસ્થિતિને સતત વાગોળીએ અને ભગવાન પ્રત્યે શ્રદ્ધા જાળવીએ અને વિશ્વાસ જગાવીએ.

વિરલ વ્યક્તિત્વ હોવાનું દેખાય એ જીવનનો હિસ્સો છે. વ્યવસ્થાને જાળવીને જ જીવનમાં હિંમત લાવી નિર્ણય લઈએ અને આ નિર્ણયને ટકાવીએ.