Showing posts with label Innovation.... Show all posts
Showing posts with label Innovation.... Show all posts

Saturday, May 12, 2018

Honey Bee make इतिहास...


We invite you and your spouse for the next Honey Bee Network meeting, June 1-3, 2018, Grambharti Amrapur, Gandhinagar, Gujarat. Your support and belief in the Honey Bee Philosophy over the last three decades has sustained it. However, to address new opportunities and challenges, we must review our strategy and develop better ways to collaborate within ourselves and also with the knowledge rich-economically disadvantaged communities. We have to do an honest assessment of the strengths of our partners and collaborators and weaknesses of ours, the hub. This will help us to pursue our common goals more efficiently and in a more democratic way. SRISTI was founded on June 1, 1993 with a mission to provide institutional support to Honey Bee Network and hence this request.

There are many areas in the country where the Network needs to have its stronger presence. In the same state, sometimes, it becomes difficult to do justice to creativity in all the regions. How do we become polycentric? How do we  increase the proportion of women’s knowledge in our database? This is one area where we have not had much success.



How to induct younger leaders who can question us, fight with us, and make the network more horizontal and accountable to the creative communities. It is their generosity in sharing their knowledge which has  generated the resources for sustaining lot of activities of the Network.

While our scouting efforts have yielded great results, diffusion has been a challenge for the Network. We must find ways to diffuse our innovations farther, faster and with greater fellowship. We may not have not harnessed enough the power of innovative school and college teachers. We have also not mobilised rural youth in summer or winter vacation for expanding sharing and searching of innovations. Our scouting to sharing ratio of innovations is something we cannot be collectively very proud of. We can do much better. We need to use  social media as well as conventional media more vigorously. Not many  examples of innovations have been incorporated in text books.  

Many of us have found novel ways to support innovations and many are facing new challenges. Lessons and initiatives from one region may be relevant in other regions as well. Sharing our experiences will strengthen  the Network in preparing better  for the future.

How to bring greater transparency, fairness and justice in everything that we do. We look forward to seeing you soon so that we can take a self-critical look at our Network, its governance and future directions togther. Kindly plan in a way that you can reach Gandhinagar by the evening of May 31st, 2018 or in the morning of June 1, 2018. We are committed to make your stay joyful and meaningful, pl come with your family.

SRISTI Parivar

Saturday, March 24, 2018

दो इनोवेशन

આજે ઇનોવેશન અંગે બે મહિલા શિક્ષિકા અંગે વાત કરવી છે.આ બહેનો એ એકદમ અલગ વિચાર સાથે કામ કર્યું છે.
વિજ્ઞાન જેવા વિષય ને રમત કે રમકડાં દ્વારા શીખવી શકાય એવા વિચાર સાથે એક બેને કામ શરૂ કર્યું.બીજા એક બેન આમતો માધ્યમિક માં ફરજ બજાવે છે.હા,તેમણે કરેલું કામ પ્રાથમિક શાળામાં પણ ઉપયોગી છે.તેઓના કામ અને અન્ય વિગત માટે આપ એમનો સંપર્ક કરી શકો તે માટે સરનામું આપેલ છે.

શ્રીમતી મિરલ પટેલ 
વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલીજી વિષયને રસપ્રદ બનાવવા માટે એમને વિશેષ આયોજન કર્યું.વિદ્યાર્થીઓ વિજ્ઞાન વિષે જાણકારી મેળવે એ માટે જરૂરી છે કે તે પ્રયોગ કરી શકે.અહી પ્રયોગશાળા કે પ્રયોગના સાધનો ઉપલબ્ધ ન હોય તેવા સંજોગોમાં તેમણે શાળાની વિશ્રાંતિણા સમયમાં વિવિધ રમકડાં બનાવવાનું આયોજન કર્યું.વિદ્યાર્થીઓ સાથે મળી તેમને વિજ્ઞાન વિષયને શીખવી શકાય તેવાં ૧૦૦ કરતાં વધારે વૈજ્ઞાનિક અભિગમ ધરાવતાં રમકડાં બનાવી વિજ્ઞાન વિષયને સરળ બનાવવાનું સફળતા પૂર્વક કરી શક્યા.

સંપર્ક વિગત:
મીરલબેન ઠાકોરભાઈ પટેલ
આંબોલી પ્રાથમિક શાળા.
તાલુકો:ભરૂચ   જીલ્લો: ભરૂચ

કિરણબા જાડેજા 

અંગ્રેજી શિક્ષણમાં વિદ્યાર્થીઓનો શબ્દ ભંડોળ ઓછો હોઈ તે સહજ રીતે અંગ્રેજીમાં વાતચીત કરી શકતા ન હતાં.આ માટે તેમને સહજ બોલચાલ માટે વાપરી શકાય તેવા શબ્દોનો સંગ્રહ વિદ્યાર્થીઓ સાથે ચર્ચા કરી ને કર્યો.સાથે સાથે એકમને અનુરૂપ શબ્દો એકઠા કર્યા.વિદ્યાર્થીઓ ને સાથે રાખી તેને શબ્દકોશના ક્રમમાં ગોઠવણી કરી.જેમાં ઔષધ,ઘરેણાં,આભુષણ,કઠોળ,મારી મસાલા અને પારિવારિક શબ્દોનો સંગ્રહ કરી ખપ પુરતી ડીક્ષનેરી બનાવી.આ સામગ્રીના ઉપયોગથી શિક્ષણ કાર્ય અસરકારક બન્યું છે.


સંપર્ક વિગત:

કિરણબા વેલુભા જાડેજા.
શ્રી ઉત્તર બુનિયાદી વિદ્યાલય,
મુકામ: ફરીયાદકા.
તાલુકો: ભાવનગર જીલ્લો:ભાવનગર


@703@

આજે ઇનોવેશન અંગે બે મહિલા શિક્ષિકા અંગે વાત કરવી છે.આ બહેનો એ એકદમ અલગ વિચાર સાથે કામ કર્યું છે.
વિજ્ઞાન જેવા વિષય ને રમત કે રમકડાં દ્વારા શીખવી શકાય એવા વિચાર સાથે એક બેને કામ શરૂ કર્યું.બીજા એક બેન આમતો માધ્યમિક માં ફરજ બજાવે છે.હા,તેમણે કરેલું કામ પ્રાથમિક શાળામાં પણ ઉપયોગી છે.તેઓના કામ અને અન્ય વિગત માટે આપ એમનો સંપર્ક કરી શકો તે માટે સરનામું આપેલ છે.


Tuesday, December 26, 2017

IGNIT:2017

बच्चो के नवाचार।
APJ अब्दुल कलाम सन्मान समारोह का आयोजन हुआ।नेशनल इनोवेशन फाउंडेशन,हनी बी नेटवर्क ओर सृष्टि इनोवेशन के सहयोग से संम्पन हुआ।पिछले 8 सालों से ये सन्मान दिया जाता हैं।
इस बार पूर्व राष्ट्रपति श्री प्रणव मुखर्जी और गुजरात के राज्यपाल ओ.पी.कोहली उपस्थित रहे।एन आई एफ के चेरमेन डॉ आर.माशेलकर जी की विशेष उपस्थिति में आयोजित हुआ।29 नवाचार के लिए 56 बच्चो को यहाँ सन्मानित किया गया।22 दिसम्बर 2017 के दिन ग्राम भारती अमरापुर में ये आयोजन संम्पन हुआ।21 तारीख को क्रिएटीविटी वर्कशॉप में जुड़ने के लिए GCERT ने शिक्षकों को जोड़ने में सहयोग किया।नवाचार प्राप्त करने वाले एवॉर्डी  बच्चो के साथ गुजरात के बच्चो ने अपने विचार बाटें।GCERT की ओर से में सृष्टि का शुक्रिया अदा करूँगा की गुजरात के अध्यापको को ये मौका दिया।GCERT ने भी सहयोग किया।बच्चो के ओर शिक्षकों के नवाचार के लिए आए कार्यशाला एवं सन्मान समारोह नई ऊर्जा संचारक होगा।

Thursday, December 14, 2017

आराध्या की सोच

एक छोटी बच्ची।
घरमें अपने परिवार के साथ रहती हैं।घरमें सभी सुविधा हैं।ऐसी कोई चीज नहीं जो सुख सुविधा के लिए हो और इस बच्ची के घर न हो।
सभी सुविधा के बीच एक सवाल ये हैं कि सारी सुविधा वयस्को के लिए हैं।जैसे आए वॉश बेसिन।घरमें कुल मिला के चार वॉश बेसिन हैं  इस गुड़िया की हाइट का एक भी वॉशबेसिन नहीं हैं।
अब रोज की जरूरत हैं।रोज दिन में दो बार ब्रश करना हैं।हर बार हाइट का प्रॉब्लम सामने आता हैं।छोटी बच्ची सदैव छोटी नहीं रहने वाली।इस लिए इस कि हाइट को देखते हुए कुछ फर्क किसी भी सुविधा में नहीं किया जाता।करेगा भी कोन।अब रोज की मगजमारी करने से अच्छा हैं,इसका कुछ रास्ता निकाला जाए।आराध्या नामकी इस गुड़िया ने अपना रास्ता खुद निकाला हैं।आप भी ऐसे कोई फोटोग्राफ हैं तो उसकी जानकारी मुझतक पहुंचाए।
#Bnoवेशन

Saturday, April 2, 2016

सृष्टि सन्मान:और राष्ट्रपति भवन ...




bhavesh pandya..Dr.Bhavesh pandya...BHAVESH pAnDyA IIM.INNOVATION BHAVESH PANDYA TEACHER.DR ANIL KUMAR GUPTA..NATIONAL INNOVATION FOUNDATION CHAIRMEN DR.R.A.MASHALKARमार्च का प्रथम सप्ताह!मुझे न्योता मिला! राष्ट्रपति भवनमे जानेके लिए मुझे न्योता मिला! नॅशनल इनोवेशन फाउन्डेशन के माध्यमसे मुझे यह मोका मिलाथा! ‘सृष्टि सन्मान’ के लिए मुझे यह न्योता मिलाथा! अहमदाबाद स्थित सृष्टि ऑर्गेनाइजेशन!डॉ.अनिल गुप्ता,हनी बी नेटवर्क ओर कई नामांकित सदस्योने मुझे यह सन्मान के योग्य समजा! अनेग गौरवपूर्ण व्यक्तिओने मुझे इस लायक समजा!

सरकारी पाठशालामे किये गए किसी एक कामको ‘राष्ट्रपति भवन’तक प्रदर्शित करनेका मोका ‘सृष्टि’के आलावा कोन दे सकता हैं!जहाँ तक मेरे कामका सवाल था,मैने जोडाक्षर निकालके जो कहानिया लिखी वो मेरा फर्ज था! इस

से बच्चे पढना शिख रहेथे! मेरे इस काम या फर्ज की बदोलत मुझे ‘फोईन’ में जानेका अवसर प्राप्त हुआ!फोइन याने ‘फेस्टिवल ऑफ इनोवेशन ’ मुझे याद् नहीं हैं की भारत के किसी राष्ट्रपतिने समग्र भारतसे चुने हुए नवाचार करने वलोके साथ समय बिताया हो! एक सप्ताह तक राष्ट्रपति भवनमें रहनेकी व्यवस्था हुई हो!राष्ट्रपति प्रणव मुखर्जी सरके  द्वारा दिया हुआ यह एक अनूठा सन्मान!इस सन्मानमें मेभी शामिल हो पाया!मेरे लिए बड़ी गौरवपूर्ण घटना हैं!
DR ANIL KUMAR GUPTA.BHAVESHPANDYA.ORG DR.BHAVESH PANDYA
DR.ANIL KUMAR GUPTA

यह गौरवपल को सहज बनाने के जिम्मेदार हैं आई.आई.एम अमदावाद के प्रोफ़ेसर और एकेडमी ऑफ आर्ट एंड सायंस केलिफोर्निया के फेलो डॉ.अनिल कुमार गुप्ता सर.वैसेभी उनसे आदर का मेरा व्यक्तिगत संबंध हैं!वो गुजरातके क्रांतिकारी,स्वतन्त्र सेनानी और मेरे दादा पूनमचंद पंडया जेसे दिखते हैं!

गुजरातमे जब भूकंप आया तबभी मैने उनके मार्गदर्शनमें काम कियाथा!मैने उनको उसवख्त उस प्रकल्पके बारेमे मार्गदर्शन देते सुनाथा! बच्चोको केसे खुश करना हैं वही उनकी प्राथमिकता थी! थोड़े दिनों पहेले उन्होंने एक अखबारमे लिखथा! ‘राष्ट्रपति प्रणब मुखर्जी ने जमीनी इनोवेटर्स को राष्ट्र्पतिभवनमे रहने के लिए बुलाकर सन्मानित किया!इनोवेशन अब जुगाड से आगे एक संस्कृतिकी और जा रहा हैं!भारतके उन गिने चुने इनोवेटर्स के साथ मेभी था! बस...जीवनमे इससे अधिक क्या संतोष होगा की,बच्चोको पढाने के लिए किया गया एक नया विचार राष्ट्रपति भवनमे पहुंचा!वंदन ऐसे कार्यक्रमके आयोजन कर्तोको जिन्होंने मुज जेसोको यह सन्मान के योग्य लाके खड़ा किया!सृष्टि से जुड़े श्री रमेशभाई पटेल मेरा दोस्त और मास्टर चेतन पटेल! सृष्टि परिवार के सभी का यहाँ आभार प्रदर्शित करता हूँ!

Friday, April 1, 2016

बच्चो के साथ राष्ट्रपति भवनमे...

राष्ट्रपति भवनके कार्यक्रम के दोरान बच्चोको बाटला हाउस भेजा गया था! मेभी उनके साथ था!आज दूसरा दिन था! बच्चोको उन दिखी हुई समस्योके बारेमे सोचना था!अपना विचार देना था!हम भी सुबहसे तैयार थे!राष्ट्रपति भवनमे हम पहुँच चुके थे!बच्चेभी  धीरे धीरे आने लगे!सभी पैतालीस बच्चोको यहा अपने काम को अंतिम रूप देना था!उनकी सोच अब वैज्ञानिक अभिगमसे सवालका जवाब खोज रहे थे!

उन सभीके लिए कई साडी सामग्रिकी व्यवस्था थी!कई बच्चोने चित्र बनाये!किसीने प्लान बनाया तो किसीने लिखके समजाया!इन बच्चोके सुजाव और आइडिया सुनने के लिएभी महानुभाव उपस्थित थे!नॅशनल इनोवेशन फाउन्डेशन के चेरपरसन डॉ.आर.ऐ.माशेलकर और हनी बी नेटवर्क के फाउंडर और नॅशनल इनोवेशन फाउन्डेशन के वा. चेरपरसन डॉ.अनिल कुमार गुप्ता उनके नए विचार सून रहे थे!

इन विचारोको विशेष रूपसे देखने,सुनने और समजने के लिए मुझे जिम्मेदारी डी गई थी!मेरे आलावा इस काम में ‘रवि जे मथाई सेंटर फॉर इनोवेशन: आई.आई.एम अमदावादसे कु.मेघा गज्जर और मस्तिकी पाठशाला से राकेश पटेल भी जुड़े थे!मुझे मेघा गज्जर और राकेश पटेल को इस महत्वपूर्ण कार्यमे जुड़ने के लिए नॅशनल इनोवेशन फाउन्डेशन, सृष्टि ओर्गेनाईजेशन,अमदावाद अनिल कुमार गुप्ता सर का विशेष आभारी हूँ!

Saturday, November 7, 2015

શાળા સંકુલ અને શિક્ષણ


શાળામાં પુસ્તકો માત્ર શિક્ષણનું સાધન નથી.પરતું શાળાના ભૈતિક પરીસરને ઉતમ શૈક્ષણીક સાધન તરીકે ઉપયોગમાં લઈ શકાય. જેમ કે...
• બાળકો જયાં રોજ પસાર થતાં હોય તેવા થાંભલા પર અંગ્રેજી અંકોમાં સેન્ટીમીટરમાં માપપટ્ટી બનાવો.બાળકો ને ત્યાં ઊંચાઈ માપવા કહો.તેથી બાળકો કુતુહલવશ દરરોજ ઊંચાઈ માપતા હોવાથી ગણિતની બાબતો જેવી કે,અંગ્રેજીમાં અંક્જ્ઞાન,ચડતો-ઉતરતો ક્રમ,આગળ-પાછળ,નાની-મોટી સંખ્યા વગેરે શીખે છે.
• શાળામાં જે જગ્યાએ સીડી હોય ત્યાં તેના પગથિયા ઉપર ચડતા-ઊતરતા ક્રમમાં અંકો લખવા,ત્યાં જુદા-જુદા પ્રકારના ઉપયોગી શબ્દો લખી શકાય.(દા.ત. માસના નામ,વારના નામ,સરવાળા-બાદબાકી)
• શાળાની દીવાલ પર ગણિતના સુત્રો,આકૃતિ,પશુ-પક્ષીના ચિત્રો,મૂળાક્ષરો,અંકો,એબીસીડી,બાળકોને ગમતા કાર્ટુન,સૂર્યમંડળની રચના,શાળાની રચનાત્મક રચના વગેરે દ્રારા બાળકોને સરળાથી ભણાવી શકાય.

Friday, November 6, 2015

મધ્યાહન ભોજન દ્વારા નિયમિતતા.

પણદા લક્ષ્મણભાઈ રૂમાલભાઈ, જબરાવાંઢ પ્રા. શાળા, તા. અબડાસા, જિ. કચ્છ ના શિક્ષકની શાળામાં વિદ્યાર્થીઓ નિયમિત નહોતા આવતા. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે શાળા કક્ષાએ સૌ પ્રથમ વાલી મીટીંગ બોલાવી બાળકોને શાળામાં મોકલવા માટે સમજાવવામાં આવ્યા. 
શિક્ષકએ જાણ્યું કે જો વિદ્યાર્થીઓ ને મધ્યાહન ભોજનમાં પૌષ્ટિક અને સ્વાદિષ્ટ આહાર આપવામાં આવે તો તેમની હાજરી નિયમિત રહે છે. આથી શિક્ષકે શાળાના બાગમાં કિચન ગાર્ડન બનાવ્યું અને તેમાં તમામ પ્રકારના શાકભાજી ઉગાડવામાં આવ્યા જેમકે રીંગણ, મરચાં, ટામેટા, લીંબુ અને મધ્યાહન ભોજનમાં આ શાકભાજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. કિચન ગાર્ડનની દેખરેખની સંપૂર્ણ જવાબદારી માટે બાળક પંચાયતની રચના કરવામાં આવી છે. વિદ્યાર્થીઓ ઉત્સાહ પૂર્વક કિચન ગાર્ડનની દેખરેખ રાખે છે અને તેનું સંચાલન કરે છે.
આ પ્રવૃત્તિના કારણે વિદ્યાર્થીઓ પૌષ્ટિક આહાર લેતા થયા અને અનિયમિત બાળકો નિયમિત થયા. શાળામાં દરરોજના મધ્યાહન ભોજનમાં નિયમિતપણે આ શાકભાજી વપરાય છે જેના કારણે ગામલોકો પણ ખૂબ ખુશી અનુભવે છે.
આ પ્રવૃત્તિ છેલ્લા સાત વર્ષથી આ શાળામાં ચાલે છે જેમાં ઋતુ પ્રમાણેના શાકભાજી ઉગાડવામાં આવે છે.
1. પ્રિય એસ.એમ.સી સભ્યો શાળામાં વિદ્યાર્થીઓને શાળાકીય પ્રવૃત્તિની જવાબદારી સોંપી ને અને મધ્યાહન ભોજનમાં પૌષ્ટિક આહાર આપી જેનાથી વિદ્યાર્થીઓ શાળામાં ઉત્સાહ પૂર્વક આવે છે અને તેમની હાજરી નિયમિત થાય તે માટેનું આ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
2. આપ પણ આપની શાળામાં વિદ્યાર્થીઓની હાજરી નિયમિત કરવા માટે શાળામાં બાળકોની જુદી જુદી સમિતિ રચી અને શાળાકીય કાર્યોની જવાબદારી સોંપી શકો છો.
3. સમિતિ જેવી કે પુસ્તકાલય સમિતિ- જેમાં તેઓ પુસ્તક વાંચન અંગે ધ્યાન રાખે ,
4. રમત સમિતિ- જેમાં તેઓ વિદ્યાર્થીઓને વિવિધ રમતો રમાડે.
5. બાગ બગીચા સંભાળ સમિતિ- જેમાં તેઓ શાળામના બાગ તેમજ વૃક્ષની સંભાળ રાખશે.
6. નિયમિતતા સમિતિ- જેમાં તેઓ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ ની હાજરી તેમજ ગણવેશમાં આવે છે છે કે નહિ તેની તકેદારી રાખશે અને શિક્ષકને સમયાન્તરે જાણ કકરશે.
7. આ તમામ સમિતિ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ જાતે જવાબદારીથી કાર્ય કરશે અને તેઓ હમેશા નિયમિત શાળામાં આવવા પ્રેરાશે.
8. શાળામાં નિયમિત વિદ્યાર્થીઓને ઇનામ આપવું જેનાથી પ્રોત્સાહન મળે અને હાજરી નિયમિત થઇ શકે છે.

Saturday, July 4, 2015

બાલ કવિ સંમેલનમાં મુખ્ય મંત્રી....

અરે! હા...સાચી વાત છે.છોકરાં કઈ ખોટું નથી બોલતાં.૨૯ જૂન ૨૦૧૫ ના દિવસે ગુજરાતના બાલ કવિઓ સાથે  મુખ્ય મંત્રી શ્રીમતી આનંદીબેન પટેલ ઉપસ્થિત હતાં.


BHAVESH PANDYA...bHaVeSh PaNdYa...DR BHAVESH PANDYA...EDUCATION BHAVESH PANDYA..TEACHER BHAVESH PANDYA..RECORD BOOK BHAVESH PANDYA...WORLD RECORD HOLDER BHAVESH PANDYA
મા.મંત્રી શ્રી બૂપેન્દ્રસિંહ ચુડાસમા,મા.મંત્રી શ્રી રાજ્ય કક્ષા શ્રી નાનુભાઈ વાનાણી
સાથે બાલ કવિ સંમેલનના નિર્ણાયક શ્રીમતી તૃપ્તિ સાકરીયા,જીલ્લા પ્રાથમિક શિક્ષણ અધિકારી
શ્રી બી.સી.સોલંકી સાથે  બાલ કવિ સંમેલન ખાતે.


 
સાથે ગોર નું ગાડું.ગુજરાતના શિક્ષણ મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રસિંહ ચુડાસમા.રાજ્ય કક્ષાના શિક્ષણ મંત્રી શ્રી નાનુભાઈ વાનાણી અને શ્રીમતી વસુબેન ત્રિવેદી ખાસ હાજર રહ્યાં હતાં.માનનીય સચિવ શ્રી ગુલાંટી અને પ્રાથમિક શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ વિવિધ કચેરીઓના અધિકારીઓ અહીં હજાર હતાં. શ્રી અંકિત ત્રિવેદી ધ્વારા મુખ્ય મંત્રીશ્રી અને અન્યની હાજરીમાં ભારતના આ પહેલાં બાલ કવિ સંમેલનનું સંચાલન કર્યું.વિજેતા સર્જકોને મુખ્ય મંત્રી શ્રીમતી આનંદીબેન પટેલના હસ્તે ઇનામ આપવામાં આવ્યાં.બાલ સર્જકોને પ્રોત્સાહિત કરતી વખતે મુખ્ય મંત્રી શ્રીમતી આનાદીબેન પટેલે આ કાર્યક્રમને જોન કક્ષાએથી શરું કરી રાજ્ય કક્ષા સુધી ફેલાવવાની વાત કરી હતી.

Friday, November 28, 2014

કન્યા કેળવણી....એક નવતર પ્રયોગ..

સણથ પ્રાથમિક શાળા.આ શાળાને ગમતી નિશાળ નામ આપવામાં આવ્યું.છોકરાં ધ્વારા ચાલતી.છોકરાં ને ગમે તેવી ગમતી નીશાળ.બ્રિટીશ એર વેઝ ધ્વારા આ શાળાની મુલાકાત લેવામાં આવી.અઝીમ પ્રેમજી ફાઉન્ડેશન ધ્વારા આ શાળા ઉપર સંશોધન થયું.વિશ્વ કક્ષાએ આ શાળાની નોધ લેવાઈ.આ શાળામાં હું આચાર્ય હતો.આ શાળામાં એક સમસ્યા હતી.અહીં કન્યાઓનું નામાંકન ખૂબ જ ઓછું રહેતું.આ સમસ્યા માટે થએલ એક પ્રયોગની અહીં વિગત આપેલ છે.
સમસ્યા:
શાળાઓમાં કન્યાઓનું ઓછું નામાંકન અને સ્થાઈકરણ...
સમસ્યાનું વર્ણન કે જેણે પ્રેરિત કર્યા:
આ શાળામાં કન્યાઓ ભણતી જ નહતી.ગામમાં પણ શિક્ષણ પ્રત્યેની જાગૃતિનો અભાવ હતો.હું શિક્ષિકા હતી અને મારે કન્યાઓ માટે કામ કરવું હતું.
વર્ણન:
હું સણથ પ્રાથમિક શાળામાં જોડાઈ.આ વખતે મારી શાળામાં શ્રી જીગ્નેશભાઈ પટેલ એક જ શિક્ષક હતાં.હું જે શાળામાં હાજર થઇ તે શાળાની સ્થાપનાથી  આજ દિન સુધીમાં હું ત્યાં એક માત્ર મહિલા શિક્ષિકા તરીકે હાજર થઇ હતી.ગામના લોકો એક મહિલા ગામમાં નોકરી કરવા આવે છે તે જોવા માટે ખાસ શાળામાં આવતા હતાં.શાળામાં એક શિક્ષિકા તરીકે મને જોવા આવનારમાં મહિલાઓની સંખ્યા વધારે હતી.
આ શાળ અંતરિયાળ અને ખૂબ જ પછાત વિસ્તારમાં આવેલી શાળા હતી.આ શાળામાં માત્ર બે ઓરડા અને આસપાસ બાવળનું જંગલ હતું.મારા આચાર્ય શ્રી જીગ્નેશભાઈ પટેલે મને જણાવ્યું કે :બેન,આ ગામમાં છોકરીઓ ભણવા આવતી નથી.ગામમાં રબારી,હરિજન અને ઠાકોરની વસ્તી હતી.રબારી કોમના લોકો ને બાદ કરતાં આ ગામમાં ના મોટા ભાગના લોગો ખેત મજુરી અને છુટક મજુરી કરી પોતાનું જીવન નિર્વાહ કરતાં હતાં.આ શાળામાં હું તારીખ:૨ જુલાઈ ૨૦૦૧ ના રોજ હાજર થઇ હતી.
ગુજરાતમાં જૂન મહિનામાં બાળકોને પ્રવેશ આપવામાં આવે છે.ચોક્કસ યાદ નથી પરંતુ લગભગ ૧૨ મી જૂન ૨૦૧૧ ની આસપાસ આ શાળામાં ધોરણ એકમાં પ્રવેશ પાત્ર બાળકોને પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો  હતો.આ પહેલાં મારી નોકરી થરાદ તાલુકાના વક્તાજી ગોળિયા ખાતે હતી.અહીંથી હું બદલી કરાવીને આ શાળામાં હાજર થઇ હતી.

આ શાળાની ખાસિયત એ હતી  કે આખું ગામ પસાર કરી દઈએ પછી જ શાળા આવે.આવું થવા પાછળનું એક ભૌગોલિક કારણ હતું.બનાસ નદીને કાંઠે આવેલું આ ગામ પહેલાં નદી કિનારે હતું.તે વખતે પહેલાં શાળા આવતી,ત્યારબાદ ગામના લોકોના રહેઠાણ અને છેલ્લે નદી આવતી હતી.નદીનો પટ સુકાઈ જતા આખે આખું ગામ નદી કિનારેથી શાળાની આધાલ ગયું.આમ આ શાળાને ફરતે માત્ર બાવળના જંગલ અને નદીની કોતરો જ હતી.
મારા આચાર્ય શ્રી ના જણાવ્યા મુજબ કન્યાઓ આ શાળામાં ભણવા આવતી ણ હતી તે માટે આ પણ એક કરણ હતું.છ ધોરણ સુધીની આ શાળામાં મારા સહીત બે જ શિક્ષકો હતાં.મારા આવવાથી ગામમાં સૌને થતું કે બેન વાલી નોકરી કરવા અહીં કેમ આવતાં હશે?બેન શું ભણેલા હશે?બેન ક્યાં રહેતા હશે?બેન રોજ ડીસાથી આવે છે તે કઈ રીતે આવતાં હશે?અહીં એ લખવું જરૂરી છે કે આ ગામમાં આઝાદી પછી આજદિન સુધી સરકારી બસ આવી નથી.આજે પણ આ ગામમાં સીધી કોઈ જ વાહન વ્યવહારની વ્યવસ્થા નથી,આવા ગામમાં મારે નોકરી કરવાની હતી.
આ ગામમાં મને એક વાતનો સંતોષ હતો કે અહીં ગુજરાતી ભાષા બોલવામાં અને વ્યવહારમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી હતી.આટલા સંતોષ સિવાય આ ગામની શાળામાં એક પણ સંતોષ લઇ શકાય તેવી વાત ન હતી.આ શાળામાં જયારે હું હાજર થઇ ત્યારે કુલ અંદાજે પાસઠ બાળકો હતાં.તે પૈકી બાવીસ કે સત્તાવીસ કન્યાઓ હતી.આ દીકરીઓ પણ મોટેભાગે ધોરણ એક થી ચારમાં જ હતી.અહીં એ લખવું જરૂરી છે કે પાંચમા ધોરણમાં વિષયો વધારે આવે એટલે તે મોટું ધોરણ માનવામાં આવતું.આ મોટા ધોરણમાં આવેલી છોકરી મોટી માનવામાં આવતી.મોટા ધોરણમાં ભણતી છોકરી ને આ જ કારણથી ભણવા મોકલવામાં આવતી ન હતી.અને સતત ગેરહાજર રહેવાના કારણે આ છોકરીઓનું નામ શાળામાંથી રદ  કરવામાં આવતું.
મને આશા હતી કે આ છોકરીઓને હું ભણવા માટે લાવી શકીશ.આ વાત મેં મારી શાળાના આચાર્ય શ્રીને કરી.તેઓએ મારી વાત ને સ્વીકારી અને તે માટે જે કઈ પ્રયત્નો કરવા પડે તે બધા જ પ્રયત્નો કરવા માટે મને સહયોગ આપવાની ખાતરી આપી.
મને સતત મનમાં થતું કે અડધું ભણેલું છોડી દીધેલી આ દીકરીઓને શાળામાં કઈ રીતે હું પરત બોલવું?આ માટે મેં મનોમન અનેક વિચારો કરી જોયા.સૌ પ્રથમ મેં ભણવાની ઉંમરનો છોકરીઓની એક યાદી તૈયાર કરી.આ યાદીને આધારે તે છોકરીઓના ઘરે જઈ તેમના વાલી સાથે સંપર્ક કર્યો.વાલી સંપર્ક માં મને સારો આવકાર મળ્યો.મને આવકાર મળવા માટે મુખ્ય  ત્રણ કારણ હતાં.
()આ ગામમાં હું પ્રથમ મહિલા શિક્ષિકા હતી.
()હું સાડી પહેરીને શાળામાં જતી તે પણ આ ગામના લોકોને નવાઈ  લાગતી.
()ભણેલા બેન આપણા ઘરે આવ્યાં છે ત્યારે તેમણે આવકારવા જ પડે.
આ ત્રણેય કારણોને લીધે મને આવકાર મળ્યો.હા બે ચાર ચોથા પાંચમા ધોરણની કન્યાઓ અને જેમના મોટા ભાઈ કે પડોશીના છોકરાં શાળામાં ભણવા આવતાં હતાં તેવી છોકરીઓ શાળામાં આવી.ચોક્કસ સંખ્યા ખબર નથી પરંતુ આ વાલી સંપર્ક ને લીધે કુલ ચાર કે પાંચ કન્યાઓ શાળામાં આવી.આ શાળામાં બીજા કે ત્રીજા દિવસે આવેલ કન્યાઓ પૈકી કોઈનું નામ શાળામાં ચાલતું ન હતું.
જો દીકરીઓ આવે અને તેમનું નામ ન હોય તો?આ દીકરીઓના નામ સતત ગેરહાજરીને લીધે શાળામાંથી રદ  કરવામાં આવ્યાં હતાં.મેં મારી મુંજવણ મારા શાળાના આચાર્ય શ્રીને કરી.તે મને કહે:’બેન આ છોકરીઓ ફરીથી આવવાની હોય તો તેમના નામ દાખલ કરી શકાય.આ માટે તેના વાલીની સહમતી લાવવી પડે.’આચાર્ય શ્રી ના જવાબથી જાણે મને સફળતા દેખાતી હતી.નામ રદ કર્યા પછી ફરીથી લખી શકાય તે વાત જાણી મને કામ કરવા માટે નવાનવા વિચારો આવતાં થયા.
મેં વિચારી લીધું કે હવે હું ઘરે ઘરે જઈશ અને વાલીઓને ફરીથી દાખલ કરવા સમજાવીશ.તેમની સહમતી લઈશ.આવો વિચાર કરી મેં શાળામાંથી કમી કરેલ છોકરાં અને છોકરીઓની યાદી બનાવી.આ યાદીને આધારે તેમનો સંપર્ક કરવાનું વિચાર્યું.અહીં એ વાત ખાસ જાણવું કે આ ગામના લીકો પોતાના ખેતરમાં જ રહેતા હતાં,જેમના ખેતર હતાં તે ખેતરમાં રહેતા અને જે ખેતરમાં મજુરી કરતાં હતાં તે માલિકના ખેતરમાં રહેતા.આમ વાલી સંપર્ક કરવા માટે મારે ખેતરે ખેતરે જવું પડતું હતું.
ગામ નાનું.તેની વસતી તે સમયે અંદાજે છાસોની આસપાસ હતી.પણ તેમના ખેતરો ખૂબ જ દૂર હતાં.લગભગ બેથી ચાર કિલોમીટરના વિસ્તારમાં આ ગામના લોકો રહેતા હતાં.એક તરફ શાળામાં શિક્ષકો ઓછા અને બીજી તરફ આટલું દૂર જવામાં ખૂબ જ સમય બગડતો હતો.
મારી આ સમસ્યા માટે મેં એક સરસ રસ્તો કર્યો.મેં આખા ખેત વિસ્તારને ચાર ભાગમાં વહેચી દીધું.
()વડાવલ તરફના રસ્તાના ખેતરો...
()નવાગામ તરફના રસ્તાના ખેતરો...
()લોરવાડા તરફના રસ્તાના ખેતરો ...
()નદી પટ  તરફના ખેતરો...
વડાવલ ...નવાગામ...લોરવાડા એ આસપાસના ગામ હતાં.સણથ ગામના અનેક કુટુંબો પણ નવા સણથ ગમે સ્થાઈ થયા હતાં.આ ચાર વિસ્તારમાંથી આવતાં બાળકોનો મેં સહયોગ લીધો.
લોક સંપર્ક નું આયોજન:
સોમવાર : વડાવલ તરફ... બુધવાર : નવાગામ તરફ...શુક્રવાર : લોરવાડા તરફ ...ફરીથી સોમવારે:નદી તટ તરફ....આ રીતે આયોજન કરી લીધું.સાથે એક કાગળમાં વાલીઓની સહમતી લેવા માટેનો લખેલો તૈયાર કઘદ પણ હતો.આ કાગળની તૈયાર ઝેરોક્ષ પણ સાથે રાખતી હતી.જે વિસ્તારમાં મારે જવાનું હોય તે વિસ્તારમાંથી આવતાં બાળકોને હું કહી દેતી કે આવતી કાલે તમારા વિસ્તારમાં આવવાનું છે.તમે આ વિસ્તારની છોકરીઓ અને તેમના માં બાપ ને ભેગા કરજો.છોકરાં એ દિવસે ભલે મોડા આવે.પણ તેઓ ત્યાં રહી આ વિસ્તારના વાલીઓ અને ભણતા ભણતા શાળા છોડી ગયેલ બાળકોને એકઠા કરી રાખવાની જવાબદારી આપવામાં આવતી.
હું જતી ત્યારે આસપાસ કામ કરતાં લોકો અને છોકરાં બેન આવી...સાડી વાળી બેન આવી...એમ બોલતા ભેગા થતાં અથવા ભેગા કરવા બુમો પડતા હતાં.આ રીતે સમયનો બચાવ કરી એક જ જગ્યાએ સૌને એકઠા કરવામાં બાળકોની મદદ લીધી.આવું લગભગ બે ત્રણ સપ્તાહ ચલાવ્યું.હવે તો ગામની મહિલાઓ ખેતરમાંથી શાળામાં આવતી અને મને ખાસ શાળામાં મળવા આવતી હતી.
મારા આવા પ્રયાત્નીને લીધે શાળાની સંખ્યા નેવું ની આસપાસ પહોચી હતી.આ સંખ્યામાં ...નવા ઉમેરાયેલ બાળકોમાં કન્યાઓની સંખ્યા વધારે હતી.મને લોક સંપર્ક દરમિયાન વાલીઓ તરફથી નીચે મુજબની વાતો જાણવા મળી.આ વાતોમાં મને જણાયું કે આ લોકો છોકરી ને નીચેના કારણોથી ભણાવવા તૈયાર થતા ન  હતાં.
() ભણવા માટે ખર્ચ કરવો પડે છે.
() ભણાવવાથી છોકરીના સંસ્કાર બગડી જાય છે.
()ભણવાથી ઘરનું કામ શીખવામાં સમય મળતો નથી.
() નાની ઉંમરમાં લગ્ન પછી છોકરીને ભણાવવાની તેની સાસરી વાળા ના પાડે છે.
હવે મારી પરિસ્થિતિ તો એવી હતી કે જો તેમણે શાળામાં દાખલ કરીને ભણાવવા માટે ખર્ચ કરવો પડે કે ખર્ચ કરાંવવાનું થાય તો પણ આ કન્યાઓને કોઈ શાળામાં ન મોકલે.એક સામાન્ય લગતી વાત પણ જ્યાં રોજ કમાઈ ને રોજ ખાવું પડે છે તેવા ઘરમાં એક તો મજુરી કરનાર એક વ્યક્તિ ઓછી  થાય અને તેના પાછળ ખર્ચ કરવો પડે તે કોણ કરે?
આ માટે મને મનમો ખૂબ જ વિચારો આવતાં હતાં.મને થયું કે ભણવા માટે તો થોડુંક તો કશુંક જોઈ એ જ.આ કન્યાઓને મેં ઓગસ્ટ અને સપ્ટેબર મહિનામાં પ્રવેશ આપ્યો હતો.હવે તો સમય પસાર થઇ જવાથી તેમને સરકારમાંથી મફત પુસ્તકો પણ ન મળે.હવે કોઈ પણ ખરીદી કરાવવાની નહિ.પુસ્તકો હોય નહિ.આ છોકરીઓને કઈ રીતે ભણાવવું?આં વિચાર મને ખૂબ જ પરેશાન કરતો હતો.નેવુંની સંખ્યા થઇ હતી.પાછો પ્રશ્ન એ હતો કે આ ચૂકરીઓ અને તેમના વાળી પણ આ છોકરીઓના શિક્ષક તરીકે પુરૂષ આચાર્ય ને બદલે મહિલા તરીકે મારી જ પસંદગી કરતાં હતાં.અહીં આચાર્ય શ્રી એ મને સહયોગ આપ્યો અને મારા ધોરણમાં ન હોય તેવી છોકરીઓ પણ મારા ધોરણમાં બેસે તે માટે છૂટ આપી.
આચાર્ય શ્રી તરફથી મને મળેલ આ છૂટથી મને સંતોષ થયો.પણ કોઈ પણ પ્રકારની સામગ્રી વગર તેમણે ભણાવવા કેમ?આ સવાલ મને ખૂબ જ સતાવતો હતો.આ સવાલનો જવાબ ક્યારેક તો આપવો જ પડશે.માત્ર છોકરીઓ સાથે જ કામ લેવું કે તેમણે જ ભણાવવાનો પ્રયત્ન કરવો એ પણ કઈ સાચું ન હતું.શાળામાં આવતાં છોકરાં પણ એટલો જ અધિકાર ધરાવતા હતાં જેટલું હું કન્યાઓ માટે વિચારતો હતો.મારી મુંજવણ પણ હતી કે આ જુદા જુદા ધોરણનાં છોકરાં ને કઈ રીતે ભણાવવા?
હું સતત આ જ વિચાર કરતી હતી.આ માટે મેં નીચે મુજબનું આયોજન કર્યું.
()શાળામાંથી જુના પુસ્તકો એકઠા કર્યા.
()આસપાસની શાળામાંથી જુના વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી પણ પુસ્તકો ભેગા કર્યા.
()હું ડીસા શહેરથી આવતી હતી અહીંથી પસ્તીના ભાવે રફ કાગળ ખરીદ્યા.
()આસપાસમાંથી જુના રમકડાં અને આ શાળાના બાળકોને ગમે તેવી સામગ્રી ઉગારાવીને એકઠી કરી.
એકાદ સપ્તાહના પ્રયત્નોને લીધે મને સારા જથ્થામાં સાહિત્ય અને સામગ્રી મળી.આ બધી જ સામગ્રી મેં જે તે વિદ્યાર્થીને વ્યક્તિગત જરૂરિયાત મુજબ ફાળવી દીધી.આવી  જૂની અને અન્યની વપરાયેલી સામગ્રી જો ઘરે લઇ જવા દેવામાં આવે તો કદાચ તેનો  વિરોધ થાય.શું અમારા બાળકો આવું વાપરે?અમારે એવું શું ભૂસાઈ જાય છે કે અમે અમારા છોકરાં ને ભણાવીએ?
આ માટે મેં એક રસ્તો કર્યો.
()બાળકને વ્યક્તિગત આપેલ સાહિત્ય તેણે શાળામાં જ રાખવું.   
()એક અઠવાડિયા પછી આ સામગ્રી અન્ય વિદ્યાર્થી ને આપવી.
()પરસ્પર સાહિત્યનું વિતરણ અને સાથે જ સાહિત્યની માલિકી આ વાત બાળકોને ખૂબ જ ગમી.
()દર સપ્તાહે તેમણે નવું સાહિત્ય મળતું.અહીં એવું પણ બનતું  કે તેમને તેમના ધોરણમાં ન આવતું હોય તેવું પુસ્તક પણ તેમના ભાગે આવે.
અહીં મારો પ્રયત્ન એ રહેતો છોકરાં ને લાગે કે તેમની પાસે પણ સાહિત્ય છે.તેમણે ખાસ વાચતા કે લખતા આવડતું ન હતું એટલે કયું સાહિત્ય છે તે સાથે તેમણે ખાસ કે સીધો જ નિસ્બત ન હતો.
ઓક્ટોબર મહિનો આવ્યો હશે અને મેં ફરીથી વાલીઓનો સંપર્ક કરવાનું વિચાર્યું.એજ ચાર વિસ્તાર અને સાડીવાળા બહેનના લોકસંપર્ક ની જાહેરાત.હા,આ વખતે મારી સાથે મોટી(ધોરણ પાંચ અને છ)દીકરીઓ જોડાઈ હતી.આ મારી સફળતા હતી.ઓકટોબર મહિનો શરુ થવામાં હતો.કદાચ એકાદ સપ્તાહ ગયું હશે.મેં આ વખતે વાળી સંપર્કમાં ખાસ મુદ્દાને ધ્યાનમાં રાખ્યા હતાં.મારા ચાર વિસ્તારના લોક સંપર્કમાં મને મળેલ મુદ્દાને ધ્યાનમાં રાખી મેં શાળામાં વિવિધ પ્રવૃત્તિનું આયોજન વિચાર્યું હતું.
આ પ્રવૃત્તિઓ માટે મને એક પ્રસંગમાંથી પ્રેરણા મળી હતી.એક સામાજિક પ્રસંગમાં જવાનું હોઈ મારા હાથમાં મેં મહેદી મૂકી હતી.મને આમ પણ મહેદી મુકવાનું ખૂબ જ ગમતું હતું.મને મારાં ભાભીએ હાથમાં મહેદી મૂકી આપી હતી.હું શાળામાં આવી ત્યારે મારા હાથમાં મહેદી મુકેલી જોઈ છોકરીઓ કહે :’બેન તમને મેડી મુકતા આવડે છે?’આ સવાલ નો મેં જવાબ આપ્યો.’હા,મને મહેદી મુકતા આવડે છે.’આશા નામની એક છોકરી કહે:’બેન મને પણ મહેદી મુકવાનું ગમે છે.મને મહેદી મુકતા શીખવશો?મને આ  વાત અને આશાની અરજ યાદ હતી.
મેં ગામના મારા સંપર્ક દરમિયાન જોયું તો ગામની મહિલાઓ વધારાના સમયમાં એક બીજાનું માથું ઓઢવમાં સમય પસાર કરતાં હતાં.રબારી...ઠાકોર અને હરિજન સમાજની મહિલાઓમાં  આ એક સામ્યતા હતી.આ બે મુદ્દાને આધારે મેં ઓકટોબર મહિનામાં એક ખાસ આયોજન વિચાર્યું હતું.મેં વિચાર્યું હતું કે હું શાળામાં વિવિધ સ્પર્ધાનું આયોજન કરું.આ આયોજન માં નીચેની વિગતોને જોડી હતી.
()મહેદી સ્પર્ધા...
()કેશ ગૂંથણ સ્પર્ધા...
()લીંપણ સ્પર્ધા....
()વર્ગ સુશોભન સ્પર્ધા...
()લોકગીત,કાવ્ય ગાન સ્પર્ધા...
આ સ્પર્ધાઓ માટે મને મારા આચાર્ય શ્રીએ સહમતી આપી અને મીનામંચમાં સર્વ શિક્ષા અભિયાન થકી મળતી સહાય આપવાની પણ વાત કરી.આ વાત થી મારા આયોજનમાં સફળતા મળશે જ તેવો મને વિશ્વાસ થયો.
આ આયોજન માં એક ફરજીયાત નિયમ એ હતો કે તેના નિર્ણાયક તરીકે ગામના વાળી જ રાખવાના હતાં.ઉપર જણાવેલ બધી જ બાબતો ભણતર સાથે જોડાયેલ હતી છતાં વાલીઓને અમે એ રીતે સમજાવ્યું  કે અમે દીકરીને ભણાવીને બગાડતા નથી.આ શાળામાં અમે અહીં તેણે ઘરમાં ઉપયોગી કામ જ શીખવીએ છીએ.મારો આ તુક્કો કામ લાગ્યો.ગામના લોકો કહેતા હતાં કે આ રીતે સાડીવળાં બેન છોકરીઓને ગ્જારનું કામ શીખવે છે.આવું  તો સારું.આ રીતે કામ શીખવે તે સારું  કહેવાય.આવા તેમના પ્રતિભાવથી મને અને મારા આચાર્યને સંતોષ થયો.
અમારી શાળામાં બાળકોની સંખ્યા ૧૦૦ ઉપર પહોચી.આ સંખ્યા માં કન્યાઓની સંખ્યા પણ લગભગ ૪૦ થી  ૪૫ ટકા હતી.ત્રણ કે ચાર મહિનામાં અમે પચાસ બાળકોને અને તેમાંય ખાસ કરીને કન્યાઓનું પ્રમાણ વધારે હતું.અહીં સ્થાઈ કરણનું મૂલ્યાંકન કરવાનું બાકી હતું.
મૂલ્યાંકન:
આ શાળામાં નોધારી જ સંખ્યા નો વધારો દેખાતો હતો.ગ્રામ જનો અને બાળકોમાં ભણવાનો ઉત્સાહ દેખાતો હતો.આ મુદ્દો જ એવો હતો કે તેમાં સીધું જ મૂલ્યાંકન થઇ શકતું હતું.
વર્તમાન સ્થિતિ :

હાલ આ શાળાની સ્થિતિની જાણ નથી.હા આ શાળા છોડી ત્યારે ત્યાં આઠ ધોરણ અને ૧૪૫ કરતાં વધારે બાળકો હતાં.શાળામાં હાલ એક જ શિક્ષક છે અને મારા ધ્યાનમાં છે ત્યાં સુધી અહીં એક થી પાંચ જ ધોરણ ચાલે છે.