Thursday, July 19, 2018

પોતાનામાં વિશ્વાસ


એક દીકરીએ આજે આખા દેશને ગૌરવ અપાવ્યું.એવી આ દીકરી એટલે હિમા દાસ.છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી એનું નામ આપને સાંભળી રહ્યા છીએ. હિમા દાસ આસામના ઢીંગ ગામમાં રહે છે. તેના પિતાનું નામ રોનજીત. તે ખેત મજુરીનું કામ કરે છે. હીમાદાસનો જન્મ 9 જાન્યુઆરી 2000 ના રોજ થયો હતો. તેઓ પાંચ ભાઈ બહેન છે જેમાં હિમાં દાસ સૌથી નાની  છે. હિમા પોતાની શાળામાં છોકરાઓ સાથે મળીને ફૂટબોલ રમતી. તેનાથી જ તેનું શરીર ખેલ માટે સશક્ત બની ગયું. 2017માં હિમાની મુલાકાત તેના કોચ નિપુણ દાસ સાથે થઈ. કોચે તેને સલાહ આપી હતી કે તે દોડ માં આગળ વધે.કોચની આ વાત માની હિમાએ નિપુણ દાસ પાસે તાલીમ લીધી.માત્ર એક જ વર્ષમાં તેણે  પોતાની તાકાત  દેશને બતાવી દીધી.
         હિમા દાસ IAAF વર્લ્ડ અંડર-20 ચેમ્પીયન બની છે. 400 મીટર દોડ  માત્ર 51.46 સેકન્ડમાં દોડીને જીતનારી પ્રથમ ભારતીય મહિલા બની છે.આ ચેમ્પીઅનશીપમાં ગોલ્ડ મેડલ મેળવી ને હિમા એ પોતાનું નામ તો રોશન કર્યું  છે.સાથે સાથે તેના પરિવાર, ગામ,શહેર,રાજ્ય અને આપણા દેશનું પણ નામ રોશન કર્યું છે. જો હિમાને સમયસર કોચનું માર્ગદર્શન મળ્યું ના હોત તો કદાચ આજે એ આ વિક્રમ કરી શકીના હોત. આમ શિક્ષક દ્વારા મળતા યોગ્ય માર્ગદર્શનથી બાળકની જિંદગી બદલાય છે હિમાના વાલીએ કોચ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ મુક્યો ત્યારે જ એ આજે આટલી સિદ્ધિ મેળવી શકાઈ એ કહેવું જરાય ખોટું નથી. બાળકને જિંદગીમાં આગળ વધવા અને પોતાના લક્ષ સુધી પહોંચવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ બાબત પર આધાર હોય છે. બાળકની  ક્ષમતા, પરિવારનો સાથ,અને તેના શિક્ષક કે કોચનું માર્ગદર્શન જરૂરી થઇ પડે છે.આપણે પણ બાળકોની આંતરિક શક્તિ ને ઓળખીને એમને એ દિશામાં આગળ વધારીએ. એ માટે જરૂરી વાતાવરણ આપીએ.એક વર્ષમાં હિમા એ આવડી મોટી સિદ્ધી હાંસલ કરી છે.આપણે પણ નક્કી કરેલ સમયમાં આપની સિદ્ધી હાલ કરી શકીએ એવું કામ કરીશું.આ માટે અડગ મનોબળ અને ખાસ વિશ્વાસની જરૂર છે.કોઈ વ્યક્તિ તેના કામ માટે આગળ વધે સંપર્ક કરે ત્યારે જો આપણે તેને આડા આવીએ કે કામ તરફ લક્ષ ન સેવાઈ શકે એવું કરીએ તો એ ચોક્કસ નક્કી જ છે કે વ્યક્તિ કામ ને અથવા કામમાં આદશ લાવનાર ને છોડી ડે અથવા સફળતા મળે ત્યાં સુધી દૂર રહે.
આજ વાત સમજવામાં કેટલાક લોકો જીવન બરબાદ કરે છે.જેનું ઉદાહરણ સફળતા મેળવવા દ્યે જરૂરી છે એ રીતે હિમાએ આપણ ને આપ્યું છે.

‘મારી શાળા, મારું ગૌરવ’


     શિક્ષણ આજે દરેક જગ્યાએ ચર્ચાનો વિષય છે.રોજ નવીનતમ બાબતો સાથે શિક્ષણમાં કામ થાય તો જ પરિણામ મળી શકે છે.ચોક્કસ ધ્યેસ સાથેની એક શાળા ગાંધીનગર જીલ્લામાં આવેલ છે.શાળાનું નામ છે,કલોલ પ્રાથમિક શાળા નં-૯.આ શાળા એક પ્રગતિશીલ અને ઇનોવેટીવ શાળા તરીકે સમગ્ર રાજ્યમાં ઓળખ ધરાવે છે. ગ્રીન સ્કુલ અને ક્લીન સ્કુલ તરીકે આ શાળાની ઓળખ છે.છેલ્લા ત્રણ વર્ષ થી આ શાળાને સ્વચ્છતા એવોર્ડ પ્રાપ્ત કરવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત કર્યું છે. આ શાળા એટલા માટે ખાસ છે કે આ શાળાની પ્રવૃત્તિઓ વિદ્યાર્થીઓનાં સર્વાંગીણ  વિકાસમાં મહત્વનું પ્રદાન કરી રહી છે.
                        શાળાના આચાર્યા પ્રીતિ ગાંધી.તેમણે એમ ફિલ સુધીનું શિક્ષણ મેળવ્યું છે. સાંપ્રત શિક્ષણ ને સમજનાર આ શિક્ષિકા બેને જ્યારે શાળામાં કામ કરવાનું શરુ કર્યું ત્યારે તેમણે આધુનિક ટેકનોલોજી ને મહત્વ આપ્યુ. શિક્ષણમાં નવાચાર તથા ટેકનોલોજીને સ્થાન આપ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓની સંકલ્પના સ્પષ્ટ કરી અભ્યાસક્રમને પોતાની શાળામાં નવતર રીતે અમલી બનાવી રહ્યાં છે.આ શાળા પરિવાર માને છે કે ‘દરેક વિદ્યાર્થી ‘જ્ઞાનનો સર્જક’ છે. વિધાર્થીમાંની વિવિધ શક્તિઓને જગાડી ચોક્કસ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે. વિદ્યાર્થીઓને પાઠ્યક્રમ આધારે અનુભવો પુરા પાડવા માટે આ શાળા અનેક આયોજનો કરે છે. અહીના દરેક શિક્ષક શિક્ષક પોતાની ફરજ ને સહજ રીતે નિભાવે છે.. આ શાળામાં શિક્ષક વિદ્યાર્થીનાં માર્ગદર્શક તરીકે નજરે પડે છે. સાથે સાથે આ શાળામાં વિદ્યાર્થી પણ વિદ્યાર્થીના માર્ગદર્શક તરીકે અલગ પડે છે. શિક્ષણને વર્ગખંડની બહારના જીવાતા જીવન સાથે જોડી અનુભવો પુરા પાડવામાં આવી રહ્યા છે. આ શાળાની વિશેષતા એ કે અનેક પ્રોજેક્ટ,પ્રવાસ–પર્યટનો અને અન્ય મુલાકાતો આ શાળાની ખાસિયત છે.
                     શાળામાં અનેક વિષયોના તજજ્ઞોને બોલાવવામાં આવે છે.તજજ્ઞ ના વિવિધ અનુભવોનો લાભ વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ આ શાળાના વિદ્યાર્થીઓ એ દિલ્હીનો પ્રવાસ એક નવતર ઉદાહરણ છે. દિલ્હી સ્થિત રાષ્ટ્પતિભવન, રાજઘાટ, સંસદભવન અને ઇન્ડીયા ગેટના જેવા વિવિધ સ્થળની મુલાકાત લીધી.આ મુલાકાત જ નહિ સાથોસાથઆ બાબતો ને અભ્યાસક્રમ સાથે જોડાવાનું કામ થયું. આ પ્રવાસ ને અભ્યાસક્રમ સાથે સાંકળીને કરાવેલી મુલાકાતો એ શાળાની વિશેષતા છે.આવા પ્રવાસો અનેક સંસ્થાઓ અને દાતાઓના સહકારથી ચોક્કસ જોવા મળે છે. પ્રવાસમાં ફરવા સાથે રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ ઓળખ ધરાવતી શાળાની અહીં મુલાકાત લીધી. દિલ્હી ગ્રેટર નોયડા સ્થિત  જે.પી. ઈન્ટરનેશનલ સ્કુલ અને  લો-યુનિવર્સીટીની મુલાકાત લીધી. અહીં રૂબરૂ જઇ ત્યાનાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે Cultural  Orientation કાર્યક્રમમાં જોડાયા,વિદ્યાર્થીઓને આવા વિશિષ્ટ અનુભવો પણ પુરા પાડવા માટે આ શાળા પરિવાર વિશેષ આયોજન કરે છે.
                   આ સાથે શાળામાં વિવિધ ઇનોવેટીવ પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યા છે. જે પૈકી કેટલીક બાબતો અંગે આપણે ચર્ચા કરીએ. આ શાળામાં ગ્રંથમંદિર, વાંચન પરબ, ખુશી રીડીંગ ગાર્ડન, સમયદાન, જ્યોતિ કાઉન્સેલિંગ સેન્ટર, રવિવારીય શિવાંગી વાંચન શિબિર, ઇ-બુક લાયબ્રેરી, સર્જનાત્મક લેખનની દિશામાં મુખ્ય છે. ગ્રંથમંદિર પ્રોજેક્ટ મુખ્ય છે.વાચન પરબ આ શાળાની ખાસ બાબત છે.શાળાના વાદળાને ફરતે ઓટલો બનાવ્યો.વડની આસપાસ સિમેન્ટનો ઓટલો બનાવ્યો.આ ઓટલા ઉપર બેસી વિદ્યાર્થીઓ વચન કએરતા હતા.ધીમે ધીમે ઓટલો નાનો પડતો ગયો. લોક સહકારથી આ આયોજન માટે ખુરશીઓ દાનમાં લેવાનું આયોજન કર્યું.લોક સહકારથી એ કામ સફળતા પૂર્વક સંપન થયું.આ શાળામાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે અહી પુસ્તકો કાયમ ખુલ્લા રાખવામાં આવે છે.અહીં વિદ્યાર્થીઓ માટે તેમની વય-કક્ષા મુજબનાં વાર્તાના પુસ્તકો ખુલ્લામાં મુક્યાં.
સમયદાન  અંતર્ગત વાચન નો પ્રોજેક્ટ ખૂબ જ આયોજન સાથે આગળ વધી રહ્યો છે.આ શાળાના  ધોરણ ૬ થી ૮ નાં વાચનમાં ધીમું શીખતા વિદ્યાર્થીઓને એસએમસી અને અન્ય સ્થાનિક શિક્ષિત વ્યક્તિઓ ધ્વારા નિયમિત બે કલાક સમયદાન આપે તેવું આયોજન કરવામાં આવ્યું.સ્થાનીકોના સહકારથી વિદ્યાર્થીઓ ને શીખવવા માટે ખાસ આયોજન કર્યું.આજે આ શાળાના મોટાભાગના બાળકો શીખી શકે છે. શાળાની ઓછી વપરાશ વાળા સ્થળે લોકસહયોગ મેળવી ‘રીડિંગ ગાર્ડનનું સ્વરૂપ અપાયું છે. અંદાજે પાત્રીસ હજાર કરતા વધારે ખર્ચે બાળકોને ગમે એવી સુવિધા ઊહી કરવામાં આવી છે. શાળાની દીવાલોને પ્લાસ્ટર, ષષ્ટકોણીયો મુખ્ય ઓટલો,તેની આસપાસ ખુરશીઓ, કોટાસ્ટોનની ત્રણ બેઠકો, વૃક્ષને ફરતે ઓટલા, ઓટલા ઉપર દાનમાં મેળવેલ વાર્તાનાં પુસ્તકો.વાહ રે વાહ...મજા પડી જાય. ગાર્ડનને રંગરોગાન કરી સુંદર બનાવ્યો. વિદ્યાર્થીઓ સમિતિ સંચાલિત આ ગાર્ડનમાં, વિદ્યાર્થીઓ વિના રોકટોકસુવિધાનો ઉપયોગ થઇ શકે તેવી સગવડ પૂરી પાડવામાં આવી છે.. અન્ય મુલ્યવર્ધક પ્રવૃતિઓ જેવી કે પક્ષીઓને ચણ, પાણી અને પક્ષી માટે માળા વિદ્યાર્થીઓની સમિતિ દ્વારા બનાવવામાં અને તેને જાળવવામાં આવે છે.
 Little Library” શાળાનો સૌથી મહત્વનો કોન્સેપ્ટ છે. વિદ્યાર્થી શાળામાં માત્ર છ કલાક જ આવે છે બાકીના અઢાર કલાક કલાક તે પોતાના ઘેર રહે છે. વળી, જાહેર રજાઓ, વેકેશન કે વિદ્યાર્થી પોતે ગેરહાજર રહે ત્યારે આ કલાકો બેવડાય છે. વિદ્યાર્થી આ સમયનો કેવી રીતે ઉપયોગ  કરે? તે અંગે અમે વિચાર્યું છે. એલ્યુમિનિયમની ત્રીસ પેટીમાં વિદ્યાર્થીઓને વાંચવામાં રસ પડે તેવા પુસ્તકો મુક્યાં છે. દરેક પેટીમાં વાર્તા, સાહસકથા, જીવનચરિત્ર જેવા જુદા જુદા વીસ થી પચીસ પુસ્તકો છે. માસ પ્રારંભે વિદ્યાર્થીઓ આ ગ્રંથમંદિર ઘેર લઇ જશે, જે માસ આખરે પરત લઇ આવશે. તે દરમિયાન વિદ્યાર્થીના મમ્મી-પપ્પા, ભાઈ-બહેન તથા ઘરના અન્ય સભ્યો ગ્રંથમંદિરના પુસ્તકો વાંચશે તથા વિદ્યાર્થી આસપાસનાં ઘરોમાં ઇસ્યુ પણ કરશે. દરેક ગ્રંથમંદિર નંબર આપેલાં છે. એક નંબરની ગ્રંથમંદિર લઇ જનાર વિદ્યાર્થીઓ હવે ગ્રંથમંદિર બદલશે. આમ, છઠ્ઠા ધોરણનો વિદ્યાર્થી, આઠ પાસ કરીને જાય ત્યાં સુધી, પોતાને પોતાનું એક નાનકડું પુસ્તકાલય હોય તેવું અનુભવી શકશે. શાળામાં આવા 224 ગ્રંથમંદિર છે. જે શાળા અન્ય શાળાને પણ આપી રહી છે. ગાંધીનગર જિલ્લામાં આવા 46 ગ્રંથમંદિર જુદી જુદી શાળાઓને આપેલા છે. એવા પુસ્તકો જેની કિંમત વધારે હોય  અને ખરીદી ન શકાય તેવા પુસ્તકો કોમ્પ્યુટરમાં ઇન્સ્ટોલ કરી વિદ્યાર્થીઓને વંચાવવામાં આવે છે.

            દાતાઓ દ્વારા મળેલા પુસ્તકો રવિવારે શાળામાં ખુલ્લા મુકવામાં આવે છે. જેનો લાભ શાળાના બાળકો, શિક્ષકો તથા અન્ય શાળાના બાળકો તથા શિક્ષકો લઇ શકે છે. વિદ્યાર્થીઓને મૌલિક લેખન માટે પુરતી સામગ્રી તથા સાહિત્ય મળી રહે તે માટે લેખન કોર્નર વિકસાવેલા છે. જેમાં જુદા જુદા ફોરમેટ જેમકે અધુરી વાર્તા છોડવી ચિત્રો ચોટાડીને લખવું. ચોટાડેલા  ચિત્રો વિષે લખવું. કાવ્ય પંક્તિનો વિચાર-વિસ્તાર કરવો વગેરે ફોરમેટો લેખન કોર્નર માં મુકેલા છે. શાળામાં ધોરણ-8 ભણીને અન્ય શાળામાં ગયેલા જરૂરીયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓ ને માર્ગદર્શન, સ્ટેશનરી, પુસ્તકો તથા અન્ય રોકડ રકમની મદદ માટે કાઉન્સેલિંગ સેન્ટરની સ્થાપના આ શાળામાં કરવામાં આવે છે.  શહેરી વિસ્તારની ઓછી જમીનમાં ઔષધબાગ, કિચનગાર્ડન વિકસાવા આ શાળામાં ખાસ આયોજન કરી સફળતા પૂરાવ કિચન ગાર્ડનને તૈયાર કરવામાં આવેલ છે. પર્યાવરણને નુકસાનન કારક વસ્તુઓ જેવી કે ટાયર, પાણીની બોટલ, ગટરનાં પાઈપ વગેરેના સર્જનાત્મક  ઉપયોગ વડે શાળામાં વિશેષ રૂપે વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવેલું છે. શાળાના શિક્ષકો તથા એસ.એમ.સી.ના સભ્યોને સાથે રાખી આશાલાના શિક્ષકો અન્ય નવતર શાળાઓમાં લઇ જઈ શું નવું કર૯ઇ શકાય તે માટે સતત ચિંતિત જોવા મળે છે.શાળા પરિવાર ધ્વારા લેવાયેલ મુલાકાત ને અંતે આ શાળાની ચોક્કસ બાબતો ને આ શાળામાં અમલ કરવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓની સ્કીલને બહાર લાવવા શાળામાં વિવિધ સહઅભ્યાસિક પ્રવૃતિઓનું વિશેષ આયોજન થાય છે.આ કામ માટે શાળા પરિવાર અને એસએમસી સભ્યો ખાસ રસ લી આયોજન સફળ બનાવવા જહેમત ઉઠાવે છે. આમ, આ શાળાએ આજે અનેક પ્રતિષ્ઠિત નાગરીકો, સેવાભાવી સંસ્થાઓ અને સરકારશ્રીના માર્ગદર્શન હેઠળ સારી એવી પ્રગતિ કરી છે. અનેક એવોર્ડસ જીતી ઉત્તમ ઉદાહરણ આ શાળાએ પૂરું પાડ્યું છે. વાચન પેટી કે મારી લાયબ્રેરી ને નામે અનેક સંસ્થાએ આ વિચાર અમલી બનાવતા એ વિચાર ને  લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ, ઇન્ડીયા બુક ઓફ રેકોર્ડ, અને એશિયા બુક ઓફ રેકોર્ડમાં સ્થાન મળ્યું છે.
પ્રીતિ ગાંધી
કલોલ પ્રાથમિક શાળા નંબર:૯
કલોલ. ગાંધીનગર
૦૯૫૮૬૬૪૫૮૭૨ 















સરહદી સંવેદના જગાડતી એક શાળા



આજે વાત કરીશું રાજસ્થાન રાજ્યની સરહદે આવેલી એક છેવાડાની શાળાની. બનાસકાંઠા જિલ્લાના થરાદ તાલુકાની ખોડા પગાર કેન્દ્ર શાળા. જિલ્લાના મુખ્યમથક પાલનપુરથી ૧૩૫ કી.મિ. અને તાલુકામથક થરાદથી ૩૫ કી.મિ. ના અંતરે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૮ પર રાજસ્થાન રાજ્યની સરહદથી એકાદ કિલોમીટર અંદર ગુજરાત રાજ્યની આ છેલ્લી શાળા આવેલી છે. શાળા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૮ પર ખોડા ગામના સ્ટેશનથી પૂર્વ દિશામાં માત્ર ૩૫૦ મીટરના અંતરે ગામની ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં આર. સી. સી. રોડથી જોડાયેલી છે. શાળામાં અત્યારે ધોરણ ૧ થી ૮ માં ૫૮૨ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે અને તેમાં ૩૪ વિદ્યાર્થીઓ પાડોશી રાજ્ય રાજસ્થાનથી આવીને પણ શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે. શાળામાં અત્યારે કુલ ૧૬ શિક્ષકોનું મહેકમ છે. જેની સામે હાલમાં ૧૪ શિક્ષકો તથા આચાર્યશ્રી મળી કુલ ૧૫ કર્મચારીઓ કાર્યરત છે.
                   સરહદી વિસ્તાર, સંપૂર્ણ મારવાડી બોલી ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ. તેમની આ બોલીમાં તમામ સ્ટાફ જાણે આ જ ગામનો મૂળનિવાસી હોય એવી જ રીતે બાળકોની માતૃભાષામાં જ પાયાનું શિક્ષણ આપે છે અને સાથે-સાથે માન્ય ગુજરાતી ભાષામાં ઉપલા ધોરણોનું શિક્ષણકાર્ય ખરેખર અદ્ભૂત સામંજસ્યના દર્શન થાય. માનનીય રાજ્ય સરકાર, શિક્ષણ વિભાગ અને સર્વ શિક્ષા અભિયાનની વિવિધ યોજનાઓ આ છેવાડાની શાળા સુધી પહોંચી છે. એના દર્શન આ શાળામાં પ્રવેશતાં જ ઊડીને આંખે વળગે.
                   આ ગામ શિક્ષણપ્રેમીઓનું જણાઈ આવે કારણકે શાળામાં ગામના દાનવીરો દ્વારા જે ભૌતિક સુવિધા ઊભી કરવામાં આવી છે, તે પણ અદ્ભૂત છે. જેમાં શાળાનો બુલંદ દરવાજો કે જે ગામના બે દાતાશ્રીઓ શ્રી જગશીભાઇ હેમાભાઈ પટેલ અને શ્રી પ્રાગજીભાઈ મઘાભાઈના સહયોગથી ૨૨૨૦૦૦/- ના ખર્ચે બનાવવામાં આવેલ છે.
                  શાળામાં એસ. એસ. સી. બોર્ડનું પરીક્ષા કેન્દ્ર હોઈ શરૂઆતના પહેલા વર્ષે બોર્ડ દ્વારા ટેબલેટ થકી પરીક્ષા સંચાલનની વ્યવસ્થા કરેલ પરંતુ તરત જ બીજા વર્ષે દાતાઓ તરફથી ૨,૭૦,૦૦૦ રૂપિયાના ખર્ચે IP ટેકનોલોજી ધરાવતા કેમેરા અને દરેક વર્ગમાં સ્પીકરની વ્યવસ્થા કરી આપી છે. બાળકોને સવારમાં પ્રાર્થના કરવા અને બપોરે મધ્યાહન ભોજન જમવામાં અગવડ ન પડે તે માટે પટેલ મગનભાઈ અમરાભાઈ તરફથી ૪૫૦૦૦૦/- ના ખર્ચે લગભગ ૭૦૦ બાળકો બેસી શકે તેવો વિશાળ પ્રાર્થનાશેડ પણ બનાવવામાં આવેલ છે. શાળામાં પીવાનું પાણી હંમેશા મળી રહે તે માટે સ્વ. લક્ષમણગીરી ચમનગીરી ગૌસ્વામી તરફથી ૩૫૦૦૦/- ના ખર્ચે ટ્યુબવેલ બનાવી આપેલ છે. આ ઉપરાંત શાળામાં પંખા, તિજોરી, કમ્પુટર, ટેબલ વગેરે પણ દાનમાં મળેલ છે.


                   શાળામાં નર્મદાની પાઈપલાઈનનું મીઠું પાણી અને રેઇન વોટર હાર્વેસ્ટીંગ સીસ્ટમ પણ કાર્યરત છે. શાળામાં ૩૦ ચો. ફૂટના ત્રણ પ્લોટ બનાવી શિક્ષકમિત્રો દ્વારા સુંદર બગીચાનું નિર્માણ કરેલ છે. જેમાં તુલસી, કુવારપાઠું, સરગવો જેવી ઔષધિઓ અને અન્ય ફૂલછોડ રણમાં લીલી વીરડી જેવું લાગે અને તેના માટે પણ ફુવારા પદ્ધતિથી પિયત વ્યવસ્થા ખરેખર અદ્ભૂત. શાળામાં જિલ્લા આયોજન મંડળ તરફથી એક અને સર્વ શિક્ષા અભિયાન દ્વારા પંદર વર્ગખંડોનું નિર્માણ થયેલ છે. દરેક વર્ગખંડ સંપૂર્ણ હવા ઉજાશ, સ્વચ્છતા અને સુરક્ષિત વીજવ્યવસ્થાથી સજ્જ છે. ATVT યોજના અંતર્ગત શાળાના સંપૂર્ણ પટાંગણમાં પેવરબ્લોક લગાવવામાં આવ્યા છે. એક પીપળી તથા ચાર લીમડાના ઝાડ બાળકોને પોતાના છાંયે કિલકિલાટ કરતાં જોઈ જાણે લચી પડતાં હોય એવું લાગે.

                    શાળામાં સ્વચ્છતા જળવાય તે માટે દરેક વર્ગખંડની અંદર અને બહાર કચરાપેટી, શૌચાલયમાં હાથ ધોવા માટે સાબુ અને રૂમાલ, મધ્યાહ્ન ભોજન પહેલા અને પછી હાથ ધોવા માટે વ્યવસ્થા,એક મોટા કદનો અરીસો, નેઈલકટર, કાંસકા વગેરેની પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલ છે. શાળામાં સફાઈ કામદારની પણ વ્યવસ્થા છે. જે દરરોજ શૌચાલય અને પ્રાર્થનાશેડ વગેરેની સફાઈની જવાબદારી નિભાવે છે. દરેક બાળક આરામથી પાણી પીવે તે માટે ઊંચાઈ પ્રમાણે ૨૩ નળની પણ સગવડ છે. શાળામાં કુમાર માટે ૨ અને કન્યાઓ માટે ૧ અલગ-અલગ શૌચાલયની સુવીધા પણ સર્વ શિક્ષા અભિયાન દ્વારા ઊભી કરવામાં આવેલ છે.
                        આ શાળાનો પ્રાર્થના કાર્યક્રમ પણ માણવા જેવો છે. સમગ્ર પ્રાર્થનાસભાનું સંચાલન શાળાની પ્રાર્થના સમિતિ દ્વારા જ થાય. બાળકો જાતે જ ઉદ્ઘોષક, વાજિંત્રોનું વાદન, ગાયન અને વિવિધ સહાભ્યાસિક કૃતિઓ રજૂ કરે અને સાથે-સાથે પ્રાર્થના સંચાલક શિક્ષકશ્રી મનહરભાઈ મકવાણા દ્વારા બુલેટીન બોર્ડ પર આગલા દિવસે લખાયેલા એક વિચારપ્રેરક પ્રશ્નની ચર્ચા પણ થાય. ગુજરાતી અને હિન્દી બંને ભાષામાં પ્રર્થાનાગીતો, કાવ્યગાન, ઘડીયાગાન, જાણવા જેવું અને વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ બાળકો રજૂ કરે. શાળાના ધોરણ ૧ અને ૨ ના વિદ્યાર્થીઓની નોટબુકોમાં શિક્ષકમિત્રો દરરોજ બાળકોએ શું ગૃહકાર્ય કરવું? તે લાલ બોલપેનથી લખી આપે અને બીજા દિવસે તેની ચકાસણી. બીજા ધોરણના બાળકો પોતાના પર્યાવરણની મોટાભાગની વસ્તુઓના નામ અંગ્રેજીમાં પણ જાણે. વર્ષાઋતુ ૨૦૧૫માં આવેલ પૂરના કારણે શાળાની કમ્પ્યુટર લેબ નાશ પામેલ છે પરંતુ શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૭-૧૮ માં સરકારશ્રીની યોજના અંતર્ગત આ શાળાના પણ બે વર્ગખંડોમાં જ્ઞાનકુંજ પ્રોજેક્ટ કાર્યરત છે. જેના માધ્યમથી બાળકો જાતે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરતાં થયાં છે તથા આ સાધનોનું સ્વયં સંચાલન પણ કરે છે. આ વર્ગખંડોમાં ધોરણવાર અલગ-અલગ દિવસોમાં ધોરણ ૫ થી ૮ ના વિદ્યાર્થીઓ ઈન્ટરનેટ અને જ્ઞાનકુંજ સોફટવેરની મદદથી આદ્યુનિક યુગ સાથે કદમ મિલાવવા સજ્જ થઇ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત શાળામાં દર મંગળવાર અને શુક્રવારના રોજ મીના રેડિયો કાર્યક્રમનું પણ શ્રવણ કરાવવામાં આવે છે તથા દૂરવર્તી શિક્ષણ મળી રહે તે માટે વંદે ગુજરાતની ચેનલનું પ્રસારણ પણ બતાવવામાં આવે છે.
                     શાળામાં બાળકોની શૈક્ષણિક ગુણવત્તા સુધરે તે માટે એકમ કસોટી, વિવિધ સહાભ્યાસિક પ્રવ્રીત્તિઓ, ક્વીઝ વગેરેનું આયોજન થાય છે અને દિન વિશેષની પણ ઉજવણી કરવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી શાળાના ત્રણ વિદ્યાર્થીઓ નવોદય વિદ્યાલય, પાંચ બાળકો એકલવ્ય મોડેલ સ્કુલમાં પ્રવેશ મેળવવામાં સફળ થયા છે. શાળાના ૧૫ બાળકો NMMS અને અન્ય પરીક્ષાઓમાં સફળ થઇ ઉજ્જવળ કારકિર્દીના પંથે આગળ વધ્યા છે. આ પરીક્ષાઓ માટે શાળાના આચાર્યશ્રી ચાંગાભાઈ કાગ પોતે રજાના દિવસે અને શાળા સમયબાદ બાળકોને વિવિધ મુદ્દાઓનું શૈક્ષણિક માર્ગદર્શન આપે છે. આ ઉપરાંત માટીકામ, પ્રોજેક્ટ વર્ક, મુલાકાત, મૂર્ત વસ્તુઓ અને સ્થાનિક સંસાધનોનો પણ શિક્ષકમિત્રો દ્વારા તેમના શિક્ષણકાર્યમાં ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. 
                   પર્યાવરણ પ્રત્યે બાળકોમાં સંવેદના જાગે તે માટે બાગબાની, પક્ષીઓના માળા બનાવવા વગેરે જેવી પ્રવૃતિઓ થાય છે. અહિયાં અક્ષયપાત્ર માટે કોઈ બાળક પાસે અનાજ મંગાવવાની જરૂર નથી કારણકે ગામના ધરતીપુત્રો શાળામાં ૧૦૦ કિલોગ્રામની બાજરીની ગૂણ આચાર્યશ્રીનો સંદેશ મળે ત્યારે જાતે આવીને ઉતારી જાય છે અને તેમાંથી બાળકોની પર્યાવરણ સમિતિ દરરોજ પક્ષીઓને ચણ નાખવાનું કાર્ય કરે છે. પક્ષી અને કૂતરા, વાંદરા વગેરેને હંમેશા પીવાનું પાણી મળી રહે તે માટે શાળાના શિક્ષકશ્રી વર્ધાભાઈ પટેલ દ્વારા ટ્રેકટરના પાછળના ટાયરના નકામા ખોખામાંથી શાળાબાગની મધ્યમાં સુંદર જલકુંડનું પણ નિર્માણ કરવામાં આવેલ છે.
                      શાળામાં દર વર્ષે રાષ્ટ્રીય તહેવારોની ઉજવણીમાં ભવ્ય સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. જેમાં લગભગ ૮ થી ૧૦ હજાર જેટલા નાણા વાલીઓ દ્વારા બાળકોને પ્રોત્સાહક ઇનામ તરીકે મળે છે. આ કાર્યક્રમમાં શાળાના મોટાભાગના વિદ્યાર્થી ભાઈઓ-બહેનો જોડાય છે. રમત-ગમતમાં પણ શાળાના શિક્ષકશ્રી કમલેશકુમાર પટેલ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને ખુબજ સારી તાલીમ આપવામાં આવે છે. જેના થકી છેલ્લા આઠ વર્ષથી સતત કબડ્ડી, ખો-ખો, એથલેટીક્સ વગેરે વિભાગોમાં શાળાના રમતવીરો રાજ્યકક્ષા સુધી પોતાનું કૌવત દાખવી ચુક્યા છે અને ખેલ મહાકુંભની સ્પર્ધાઓમાં સારી એવી નાણાકીય રાશી પણ પ્રાપ્ત કરેલ છે. આ ઉપરાંત શાળામાં ઉતરાયણ, રક્ષાબંધન, ધૂળેટી વગેરે જેવા તહેવારોની પણ ધામધૂમથી ઉજવણી કરવામાં આવે છે.

                      શાળામાં શિક્ષણની સાથે –સાથે ધોરણ ૬ થી ૮ માં અભ્યાસ કરતી કન્યાઓને ભરતકામ, મોતીકામ વગેરે જેવી પ્રવૃત્તિઓની તાલીમ આપવામાં આવે છે. શાળાની શિક્ષિકા બહેનો દ્વારા  આરોગ્ય કાર્યકર, આંગણવાડીની બહેનો વગેરેનો સહયોગ મેળવી કન્યાઓને વ્યાવસાયિક અને આરોગ્ય તથા સબળાશિક્ષણ મળી રહે તે માટેના પ્રયત્નો કરવામાં આવે છે. ધોરણ ૬ થી ૮ અને ગામની હાઇસ્કુલમાં અભ્યાસ કરતાં ૯ થી ૧૨ ધોરણના બાળકોને શૈક્ષણિક, વ્યાવસાયિક માર્ગદર્શન પુરૂ પાડવામાં આવે છે તથા ગામના યુવાનોને કારકિર્દી માર્ગદર્શન આપવાના કાર્યક્રમોનું આયોજન પણ શાળા દ્વારા કરવામાં આવે છે. વિવિધ પ્રકારની રોજગારીની તકો તથા શાળામાં થતી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓની સમાજને વોટ્સએપના માધ્યમથી જાણકારી આપવામાં આવે છે. શાળાના વિદ્યાર્થીઓ બહારની દુનિયાથી પરિચિત થાય તે માટે દર વર્ષે શાળા દ્વારા કચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર, મધ્યગુજરાત અને સ્થાનિક સ્થળોનો શૈક્ષણિક પ્રવાસ થકી અવસર પ્રદાન કરવામાં આવે છે.
                        આમ, શાળાની બાળસમિતિઓ, શાળા પંચાયત, શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ, સમગ્ર શિક્ષકગણ અને દાતાઓના સહયોગથી શાળા સફળતાના નીતનવા સોપાનો સર કરી રહી છે. બાળકોની ભણવાની ધગશ, ગામલોકોનો સહયોગ અને શિક્ષકોની કર્તવ્યનિષ્ઠાના સુભગ સમન્વય થકી છેવાડાના સરહદી ગામડામાં પણ ગુજરાત રાજ્યના વિકાસની ગાથાના હકીકતમાં દર્શન થઇ રહ્યા છે.


ચાંગાભાઈ કાગ
ખોડા પગાર કેન્દ્ર શાળા
થરાદ,બનાસકાંઠા
૦૯૪૨૮૯૮૦૨૨૫ 





એક અનોખી શાળા


બનાસકાંઠા જીલ્લાનો ડીસા તાલુકો.ડીસા રાધનપુર રોડ ઉપર આવેલ નાનું ગામ લોરવાડા.આ ગામમાં એક નાનો કસબો.ગઢવીપુરા.અહીં નેશનલ હાઈ વે ની બંને તરફ શાળા.એક તરફ લોરવાડા અને બીજી તરફ ગઢવીપુરા.ત્રણ શિક્ષક અને  વિદ્યાર્થી સાથે ધોરણ પાંચની એક શાળા.અહીંથી બાળકો ધોરણ છ ભણવા માટે લોરવાડા જાય.લોરવાડા પ્રાથમિક શાળા મોટી શાળા તરીકે ઓળખાય.
        કેટલાક વર્ષો પહેલાની વાત છે.અહી શ્રી અશોકભાઈ પ્રજાપતિ શિક્ષક તરીકે જોડાયા.તેઓ આશાલામાં જોડાયા ત્યારે કુલ સાહીઠ કરતાં વધુ વિદ્યાર્થી હતા. શાળાના અન્ય શિક્ષકો શ્રી હરેશભાઈ ઠક્કર અને રવીન્દ્ર પટેલ સાથે આચાર્ય તરીકે શ્રી અશોકભાઈ એ ચોક્કસ આયોજન સાથે કામ કરવાનું શરુ કર્યું.શાળાના શિક્ષકો એ એક સાથે ભેગા મળી આયોજન કર્યું અને શાળાના વિકાસ ,માટે કામ કરવાનું શરુ કર્યું.દરેકે પોતાની આવડત અને જરૂરીયાત સમજી વર્ગ વિભાજન કર્યું.શાળાના વિદ્યાર્થીઓ સાથે વર્ગ વિભાજન કર્યું.આ વિભાજન ને આધારે સૌ પ્રથમ તો એમને બધા જ વિદ્યાર્થીઓ કક્ષા અનુસાર વાચન કરી શકે તે માટે ખાસ પ્લાન કર્યો.આ પ્લાન ને આધારે તેમણે શાળાના બધા જ વિદ્યાર્થીઓ ને વિવિધ જૂથમાં વિભાજન કર્યું.આ સમયે એમણે એવું ધ્યાન રાખ્યું કે દરેક જૂથમાં દરેક ધોરણ અને સમાજ શક્તિ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ હોય.આ કરવા માટે તેમણે વાચન,ગણન અને લેખન નાં તાલીમ મોડ્યુલ નો ખાસ ઉપયોગ કર્યોં.
        દરેક વિદ્યાર્થી ની કક્ષા આધારે તેને જરૂરીયાત મુજબ કામ આપવાની અને નવા અનુભવો પુરા પડવાનું શરુ કર્યું. વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાચન અને લેખન માટે સૌ પ્રથમ કામ કરવાનું શરુ કર્યું.દૈનિકપત્રો,મુખપત્રો કે બાળ સાહિત્યની મદદ વડે તેમણે વાચન માટે ખાસ મહાવરો આપવાનું શરુ કર્યું.વિદ્યાર્થીઓ સહપાઠી પાસેથી શીખી શકે તેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિનું આયોજન કર્યું.એક વિદ્યાર્થી ને જે શબ્દ શોધવા માટે છાપું આપ્યું હોય,એ જ છાપાની મદદ વડે બીજો વિદ્યાર્થી તે મૂળાક્ષરથી બનતા શબ્દો લખે તે મુજબ કામ શરુ થયું. અનુલેખન કરી શકતા વિદ્યાર્થીઓ પરસ્પર એક બીજાને શબ્દોનું લેખન કરાવે અને જાતે ચકાસે. આ રીતે વિદ્યાર્થી ને વિદ્યાર્થી શીખવવામાં સહાયક થાય તેવું આયોજન કર્યું. ભાષામાં વિદ્યાર્થી કક્ષા અનુસાર કામ કરતો થાય એટલે તેની જોડે ગણિતનું કામ કરવાનું શરુ કર્યું. ગણિતના ઉપચાર કાર્ય માટે એમણે દરેક વિદ્યાર્થી ને ધોરણ એક થી અનુભવ આપવાનું શરુ કર્યું.જે વિદ્યાર્થી તેની કક્ષા અનુસાર કામ કરતાં ન હતાં આવા વિદ્યાર્થીઓ માટે રમતાં રમતાં શીખવી શકાય તેવી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ શોધવાની શરુ કરી.આ માટે તેમણે ગ્રામજનોનો સહયોગ લીધો.ગામમાંથી કે ઘરેથી એકથી કરી શકાય તેવી વધારાબની સામગ્રી એકથી કરી.
        વિદ્યાર્થીઓ પોતાના ઘરેથી શાળા માટે સામગ્રી લાવતા હતા.આ સામગ્રી તેમના ઘર કે આડોશ પડોશથી આવેલી હોય વિદ્યાર્થીઓ ને તે પોતીકી લગતી હતી.ગણન અને તેની સમાજ માટે સ્થાનિક સુથાર ધ્વારા અનેક સામગ્રી બનાવી આપી.શાળાના શિક્ષકો એ આ સામગ્રી ને રંગ વડે સુશોભિત કરી.ગણિત માટેની આ સામગ્રી ખૂબ જ ઉપયોગી થઇ.અશોકભાઈ એ કેટલાક એવા નમુના ને રમતો બનાવી કે વિદ્યાર્થી જાતે મહાવરો કરી શકે સાથોસાથ તેની ખરાઈ કરી શકે કે ચકાસી શકે. શીખવા કે શીખવવા માટે આ તરફ શીખવવા માટેની સામગ્રી ગ્રામજનોના સહાકારથી ઊભી કરી.ઘરમાં એવી કોઈ સામગ્રી હોય તો તે માટે ગઢવીઓ શાળામાં આવી પૂછતાં અને શાળાને શૈક્ષણિક રીતે ઉપયોગમાં આવે એવી કેટલીય સામગ્રી આપતા હતા.
        ગ્રામજનો તરફથી સહકાર મળતો થયો.વાત છે વર્ષ ૨૦૧૪ની. શાળામાં એ સમયે ત્રણ ઓરડા અને વરંડો જ ભૌતિક સુવિધામાં જોવા મળે.આ શાળાને રંગરોગાન કરાવવા અને અન્ય મરામત માટે ખાસ આયોજનની જરૂર હતી. ગ્રામજનો શાળામાં નાની મોટી સુવિધા માટે સહયોગ આપતા હતા.શાળાના શિક્ષકો એ ગ્રામજનોને ભેગા કર્યા.દિવસ હતો ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૫.ગ્રામજનો સામે શાળા પરિવારના વડા  તરીકે કેટલીક સુવિધાઓ એકથી કરવા માટેની વાત કરી.સુવિધાઓ પણ એવી કે જે સરકાર ધ્વારા ન મળી શકે એમ હોય. આવી ખાસ સુવિધાઓમાં રંગરોગાન,હિંચકા,લપસણી અને બાગ બગીચાનું નિર્માણ કરવાનું પ્રાથમિક તબક્કે નક્કી થયું.
આસપાસના અનેક વાલીઓ નિયમિત શાળામાં આવતા થયા.શાળામાં એક સૂત્ર લખ્યું હતું.શાળા ગામનું મંદિર છે.આ વાંચી એક વખત એવું બન્યું કે ગામના લોકો કોઈ કામથી શાળામાં આવ્યા હતા.અહીં મંદિર બનાવવાની વાત થઇ. શાળામાં કયા ભગવાનનું મંદિર બનાવવું. એ ચર્ચાનો મુદ્દો હતો.શાળાના શિક્ષકો અને શાળાપરીવારના સભ્યો સાથે મળી શાળામાં સરસ્વતીનું મંદિર બનાવવાનું નક્કી કર્યું. આ માટે ગ્રામજનો એ સહકાર આપવાની શરૂઆત કરી. એક પછી એક દાતાઓ મળતા ગયા અને શાળામાં મંદિર માટે ફાળો એકઠો થતો ગયો.આજે આ શાળામાં સુંદર છતાં પ્રભાવી મંદિરનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.આ મંદિરની અંદર મૂર્તિની પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી.આ દિવસે જાને આખા ગામનો મહોત્સવ હતો.આસપાસના ગામની શાળાના શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓ આ દિવસે ગઢવીપુરાના મહેમાન હતાં.લગભગ એક લાખ રૂપિયાના ખર્ચ વડે ગામનો ઉત્સવ સંપન થયો.
આ શાળાની એક ખાસિયત એ છે કે અહી બધા જ ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ ને બધું જ આવડે છે.કોઈ પણ લર્નિગ આઉટકમ બાળકો સિદ્ધિ ધરાવતાં જ હોય.આવું કામ કરવા અને ચોક્કસ પરિણામ મેળવવા માટે શું આયોજન કરી શકાય? આ સવાલના જવાબમાં શાળાના આચાર્ય શ્રી અશોકભાઈ પ્રજાપતિ એ જણાવ્યું કે પાંચ ધોરણ અને ત્રણ શિક્ષક હોવા છતા અમે વિવિધ જૂથ કાર્ય અને સમૂહકાર્ય ધ્વારા કેટલુક પ્રારંભિક કામ કરાવી ચોક્કસ પરિણામ સુધી પહોંચવા માટે તૈયારી કરવામાં આવે છે.શિક્ષક આવૃત્તિ અને અન્ય સંદર્ભ સાહિત્યના ઉપયોગ ધ્વારા શિક્ષણ કાર્ય કરાવતાં ચોક્કસ પરિણામ મળ્યાનું કબુલતા તેઓએ જણાવ્યું કે ગ્રામજનોનાં સહકારથી શિક્ષણમાં ગુણવત્તા લાવવા માટે ઝડપથી પરિણામ સુધી પહોંચી શકાય છે.
        આ શાળા એક સમયે ખેત વિસ્તારની શાળા તરીકે ઓળખાતી હતી.આજે ગ્રામજનોના સહકારથી અને ચોક્કસ આયોજન વડે આ શાળાએ સમગ્ર જીલ્લામાં ચોક્કસ ઓળખ ઊભી કરી છે.વિસ્તૃત આયોજન અને સૌના સહકારથી સફળતા મળી છે.આ સફળતા જળવાઈ રહે એ માટે શાળા પરિવાર સતત આગળ ધપી રહી છે. ચોક્કસ પ્રકારના અને કાયમી આયોજન ને લીધે આ શાળા ગુણવત્તા માટેના તમામ મુદ્દા પૂર્ણ કરતી હોવાનું જોવા મળે છે.

Wednesday, July 18, 2018

एक जवाब गलत हैं।

हम जो सोचते हैं।वैसा होता नहीं हैं।हमने जो नहीं सोचा हैं शायद हो जाता हैं,या करना पड़ता हैं।ऐसे हालात में हमे क्या करना चाहिए।
बच्चे उसका जवाब हैं।
बच्चो के लिए कोई समस्या नहीं रुकती। अगर बच्चा जिद पे बन आये तो हम उसे रोक नहीं सकते। जब बात खुदकी हो तो खुद को ही जवाब तय करना पड़ता हैं।किसी किताब में बिल्ली को दूध तक पहुंचना था।यहाँ पाठ्यक्रम निर्माण में जुड़े लोगों ने सोचा होगा कि बच्चे की स्किल डेवलोपमेन्ट के लिए ये काम आवश्यक लगा होगा।मगर हुआ कुछ अलग है।
जीवन में समस्या आये तो उसको सोचना ओर समझना चाहिए। हम सृस्टि के साथ जुड़े हैं।नव विचारक बच्चो को खोजने के काम में हम जुड़े हैं। समस्या का कोई समाधान खोजने के लिए बच्चे ही सही जवाब देते हैं। हमारे जैसे पढ़े लिखे लोग किसी की खोज के आधार पर जवाब खोजते हैं। मगर सवाल कितना भी मुश्किल हैं। जवाब जब हमें तय करना हैं तो हमारा ही जवाब माना जाना चाहिए।मुश्किल तब ही होगी जब हमें जो सवाल करेगा उसका जवाब तभी सही कहलायेगा जब तय किया गया जवाब मिलेगा।
समजीए...
सवाल सीधा हैं।
5+3 = ?

यहाँ सवाल करने वाले ने एक ही जवाब की अपेक्षा रखी हैं।जवाब तो ही सही हैं,अगर 8 मीले। सवाल ओर जवाब सही हैं। मगर मेरा मानना हैं कि अगर 8 सीखना ही सिद्धि हैं तो मेरा सवाल होगा(?)+(?)=8 में ऐसा सवाल करूँगा ओर इसके बहोत सारे जवाब होंगे मगर सभी सच हो सकते हैं।

सीखने वाले ने ये कहा कि बिल्ली को दूध तक पहुँचानेका ये भी तरीका हैं। सवाल करने वाले ने तो एक ही जवाब मिलता।जितने लोगो ने सही जवाब कहा होगा उनका उत्तर समान होगा। जैसे 8 जवाब तय हैं। मगर मेने बिल्ली को दूध तक पहुंचाया वो काफी नहीं हैं?

बच्चो की तरह जिद करो।
नियम बदल जाएंगे,जो सन्मान करते हैं,जो प्यार करते हैं वो नियम बदलने को तैयार हैं। हम भी बच्चों से प्यार करते हैं तो हमने भी किताबो में ऐसे नवाचार किये हैं।
सवाल मुश्किल गो सकता हैं।जवाब नहीं।क्यो की सवाल को जवाब चाहिए।जवाब देने के बाद आने वाले सवाल को हम नए तरीके से देख सकते हैं।सवाल सर्वस्व नहीं हैं।सवाल एक हैं।जवाब अनेक हैं।हमें सही ठहरना हैं चाहे जवाब को सही माना जाए या गलत। हमारी समझ हमे बनाए रखनी हैं।

@#@
जीवन एक सवाल हैं।
उसके जवाब हमे नहीं मिलते,जब जवाब मिलते हैं तो देर हो गई होती हैं।मरने के बाद जो हमारे होते हैं वो कहते हैं कि ये जवाब गलत था।

Monday, July 16, 2018

તું બસ તું...



નાના પાટેકર.
એક અદના અદાકાર.
મને ગમતા કલાકાર પૈકી એક અભિનેતા.એક ઉત્તમ ચિત્રકાર,સ્કેચર અને કાર્ટૂનિસ્ટ.મુંબઈ બ્લાસ્ટ વખતે આરોપીના સ્કેચ બનાવવામાં નાના પાટેકર દ્વારા મુંબઇ પોલીસ ને સહયોગ કર્યો હતો. ફિલ્મમાં નાના પાટેકર અને પત્રકારમાં રજત શર્મા.રજત શર્મા મને નાના પાટેકર જેટલા જ પસંદ છે.ઇન્ડિયા ટીવી ઉપર આપકી અદાલત કાર્યક્રમ આવે છે.વર્ષોથી હું તે જોવું છું.મને ગમે છે.કેટલાક દિવસો પહેલા નાના પાટેકરને આપકી અદાલતમાં બોલાવવામાં આવ્યા.અહીં એમણે સરસ વાત કરી.એક સુંદર વક્તા અને અદભુત અવાઝના માલિક શ્રી નાના પાટેકર દ્વારા અનેક ફિલ્મના સંવાદ બોલવા ઉપરાંત કેટલીય બાબતોની અહીં ચર્ચા કરવામાં આવી.માધુરી દીક્ષિત માટે અહીં નાના એ એક વાત કરી.જેમાં એમણે એક સંવાદ બોલી સંભળાવ્યો. એ ઇન્ટરવ્યૂ જોવામાં મજા પડી.મને મજા પડી એક તું વાળો સંવાદ સાંભળવામાં.એ મને ગુજરાતીમાં લખવાનું મન થયું.કશું જ યાદ ન હતું.ફિલ્મનું નામ કે એવું કોઈ જ વિગત યાદ નથી.યાદ છે નાના દ્વારા બોલાયેલ પેલી હિન્દી કવિતા.મનેય એવું લખવાનું મન થયું.મેં અહીં એ પેટનમાં ગુજરાતી લખ્યું છે.નાના પાટેકરની બોલાયેલ વિગતનો એક શબ્દ નથી.હા,વિચાર એમાંથી આવ્યો હતો.આ મારું લખાણ...

મારી તું...


નીચે તું.
ઉપર યુ.
પાછળ તું.
આગળ તું.

વિચાર તું.
આચાર તું.
વાત તું. સંવાદ તું.
મારો પ્રત્યેક શ્વાસ તું.

અંદર તું.
બહાર તું.
વાત તું વ્યવહાર તું.
આસપાસ બસ તુજ તું.


આંખ હું ને દૃશ્ય તું.
ઉડાન હું ને નભ છે તું.
ન દેખાય તો અંધારું તું.
દેખાય ત્યાં છે પ્રકાશ તું.

સંસ્કાર તું.
સંસ્કૃતિ તું.
જીવવા માટેનું કારણ તું.
મારવા માટેનું મારણ પણ તું.

તું છે તો હું છું.
હું નથી તોય છે તું.
મારા વગર નથી પૂર્ણ તું.
મારી પૂર્ણતામાં બસ એક તું.

જોડે તું.
પાસે તું.
નજીક તું.
દૂર પણ તું.


બે હિસાબ તું.
બે ખોફ બસ તું.
ભરચક પણ તું.
છલોછલ પણ તું.

બસ..
તું તું તું તું ને બસ તું.

તું આવે તો તું.
તું ન આવે તો તું.
મારું માને તોય તું.
મારું ન માને તોય તું.

છે મારૂ જીવન તું.
છે, મરણ મારું જ તું.
જીવન છે તું.
કવન છેતું જ તું.

સૂરજ હું ને તાપ તું.
અંધારું હું ને તારા તું.
નફરત હું ને બસ, પ્યાર તું.
ગુસ્સો હું ને વિશ્વની શાંતિ તું.

જીવનમાં એક ભાગ તું.
જીવન હોવાનો અહેસાસ તું.
આપે અનહદ મને વિશ્વાસ તું.
મારા દરેક શ્વાસમાં બસ તું જ તું.

મારો જ પ્રેમ તું.
મારો જ વહેમ તું.
મારી જાત તું.
મારી વાત તું.
મારું નામ તું.
બહુમાન પણ તું.


જીવવા માટે બસ કારણ તું.
મરવા માટેનું મારું મારણ તું.
હવે કાયમ મારું જીવન છે તું.
નામ છે બસ,પણ પાછળ મારા તું.

કરીલે વ્હેમનો દીવો તું.
પ્રેમ ને આપણા પ્રગટાવીશ તું.
કરે છે જે આજે મારી સાથે તું.
કારણ ખૂબ પ્રેમ મને કરે છે તું.

મારો તો શ્વાસ છે તું.
મારો તો વિશ્વાસ છે તું.
જીવવા માટે કારણ બસ તું.
જીતવા માટેની જીદ પણ તું.

વાત કરે તું.
પ્રેમ કરે છે તું.
વિશ્વાસ રાખ તું.
નોખા શ્વાસ રાખ તું.

છોડવા માટે એક કારણ તું.
મને મારનારનું મારણ બસ તું.
તને પૂછી જો જાતે જ તું.
તું...તું...તું..બસ તું જ તું.

હું છું તોય છે તું.
હું નથી તોય તું.
મારા પાછળ તું.
મારી સાથે પણ તું.
 અને તું.

ગુસ્સો તું.
સ્નેહ પણ તું.
વ્હાલ તું.
બબાલ પણ તું.

જાત તું.
ભાત તું.
વ્યવહાર તું.
વિશ્વાસ તું.

લવ તું...ભવ તું...
આવ તું.આવકાર તું.
બસ...જ્યાં જોવું ત્યાં તું જ તું.
બસ... ન દેખાય તોય બસ એક તું.


આ લખ્યું.પાછું આજે અહીં લખતા પહેલા થોડું મઠારી જોયું.આ મને ગમ્યું અને કાયમ શોધતાં અટકાય એ માટે આપ સૌ સામે બ્લોગમાં મૂકી દીધું.

@#@

હું...
તારો જ હું.

Sunday, July 15, 2018

सुंदरता और संस्कार



सुन्दर महिला ने विमान में प्रवेश किया और अपनी सीट की तलाश में नजरें घुमाईं। उसने देखा कि उसकी सीट ऐसे व्यक्ति के बगल में है, जिसके दोनों ही हाथ नहीं है। महिला को उस अपाहिज व्यक्ति के पास बैठने में झिझक हुई। 
उस महिला ने एयरहोस्टेस से बोला "मै इस सीट पर सुविधापूर्वक यात्रा नहीं कर पाऊँगी। क्योंकि साथ की सीट पर जो व्यक्ति बैठा हुआ है उसके दोनों हाथ नहीं हैं।" उस महिला ने एयरहोस्टेस से सीट बदलने हेतु आग्रह किया। 
असहज हुई एयरहोस्टेस ने पूछा, "मैम क्या मुझे कारण बता सकती है..?"
'सुंदर' महिला ने जवाब दिया "मैं ऐसे लोगों को पसंद नहीं करती। मैं ऐसे व्यक्ति के पास बैठकर यात्रा नहीं कर पाउंगी।"
दिखने में पढी लिखी और विनम्र प्रतीत होने वाली महिला की यह बात सुनकर एयरहोस्टेस अचंभित हो गई। महिला ने एक बार फिर एयरहोस्टेस से जोर देकर कहा कि "मैं उस सीट पर नहीं बैठ सकती। अतः मुझे कोई दूसरी सीट दे दी जाए।"
एयरहोस्टेस ने खाली सीट की तलाश में चारों ओर नजर घुमाई, पर कोई भी सीट खाली नहीं थी। 
एयरहोस्टेस ने महिला से कहा कि "मैडम इस इकोनोमी क्लास में कोई सीट खाली नहीं है, किन्तु यात्रियों की सुविधा का ध्यान रखना हमारा दायित्व है। अतः मैं विमान के कप्तान से बात करती हूँ। कृपया थोडा धैर्य रखें।" ऐसा कहकर होस्टेस कप्तान से बात करने चली गई। 
कुछ समय बाद लोटने के बाद उसने महिला को बताया, "मैडम! आपको जो असुविधा हुई, उसके लिए बहुत खेद है | इस पूरे विमान में, केवल एक सीट खाली है और वह प्रथम श्रेणी में है। मैंने हमारी टीम से बात की और हमने एक असाधारण निर्णय लिया। एक यात्री को इकोनॉमी क्लास से प्रथम श्रेणी में भेजने का कार्य हमारी कंपनी के इतिहास में पहली बार हो रहा है।"
'सुंदर' महिला अत्यंत प्रसन्न हो गई, किन्तु इसके पहले कि वह अपनी प्रतिक्रिया व्यक्त करती और एक शब्द भी बोल पाती... एयरहोस्टेस उस अपाहिज और दोनों हाथ विहीन व्यक्ति की ओर बढ़ गई और विनम्रता पूर्वक उनसे पूछा "सर, क्या आप प्रथम श्रेणी में जा सकेंगे..? क्योंकि हम नहीं चाहते कि आप एक अशिष्ट यात्री के साथ यात्रा कर के परेशान हों।
यह बात सुनकर सभी यात्रियों ने ताली बजाकर इस निर्णय का स्वागत किया। वह अति सुन्दर दिखने वाली महिला अब शर्म से नजरें ही नहीं उठा पा रही थी।
तब उस अपाहिज व्यक्ति ने खड़े होकर कहा, "मैं एक भूतपूर्व सैनिक हूँ। और मैंने एक ऑपरेशन के दौरान कश्मीर सीमा पर हुए बम विस्फोट में अपने दोनों हाथ खोये थे। 
'सुंदर' महिला पूरी तरह से शर्मिंदा होकर सर झुकाए सीट पर बैठ गई।

@#@
व्यक्ति ला अपाहिज होना कुदरत के हाथमें हैं।मगर उसे नजर अंदाज करना हमारे हाथोंमें होता हैं।

Saturday, July 14, 2018

सबसे पहले मेरा देश



अगर आप के लिए देश का महत्व नहीं हैं तो आप की भी देश को जरूरत नहीं हैं।ऐसा कहा विश्वकप फुटबॉल की फाइनल में पहली बार पहुंची टीम के कोच ने।सबसे कम रेटिंग वाली इस टीम के कोचका नाम हैं। कोच का नाम हैं डोलिक।वो क्रेऐशिया नामक छोटे देश के कोच हैं। 40 लाख की जनसंख्या वाला ये देश हैं। आज तक फाइनल में पहुंचने वाली आए 13 वी टीम हैं। पहली बार ये टीम फुटबॉल की फाइनल में पहुंचने में सफल हुई हैं।बात ऐसी हैं कि जब फुटबॉल के लिए टीम का चयन करना थातब उनके सबसे महंगा प्लेयर देशकी ख्यातनाम क्लब से खेल रहा था।  जब टीम का चयन हो रहा था,उस वख्त केम्प में वो 5 दिन तक आया ही नहीं।उसे था कि उसको तो पसंद करेंगे ही।इस बात को समझ ने के लिए हम क्रिकेट का उदाहरण लेते हैं।भारत की क्रिकेट टीम में चयन प्रक्रियामें अगर धोनी 5 दिन न आये और उसे पसंद न किया जाय ऐसी बात वहां फुटबॉल में हुई। कोच डोलिक ने  कहा आप को देश के लिए समय नहीं हैं।तो आप की भी देश को जरूरत नहीं हैं। आज देश के लिए खेलते हुए सबसे कम रेटिंग वाली टीम फाइनल में हैं।राष्ट्रभावना ओर संघ भावना से ही आए ऐतिहासिक चमत्कार हुआ हैं।
@#@

देश से बढ़कर कोई नहीं होना चाहिए।वो भले नेता,अभिनेता या कोई उद्योगपति ही क्यो न हो।

बस,जय हिंद






कल रात में टीवी देख रहा था।मुजे नींद नहीं आ रही थी।चेनल वाले BSF जवानों को नींदमें सोते दिखा रहे थे।बड़ी बहस ओर चर्चा चल रही थी।एक एक्सपर्ट ने ऐसी स्टूडियो से बैठे बैठे कहा कि ऐसे जवानों पे मुकदमा करना चाहिए।

आजकल TV पे आधी रात का सच दिखाया जा रहा है । 
रात के 2 बजे किसी बॉर्डर  पर स्मगलर घुस जा रहे हैं और वहाँ सो रहे BSF वालों को
दिखा के कहते हैं कि 
देखिये BSF सो रही है । मगर आप ये भी सोचिए कि इतनी जानकारी देने वाला पत्रकार ये नहीं बताता की वो गुसने वाला 
आंतकी आखिर गुस के कहा गया!?BSF वाला तो छ महीनों से यही हैं,कब तक रहेगा मालूम नहीं मगर जिसको गुसते हुए दिखाया वो कहां गया।
ओर आगे ...
पत्रकारिता क्या हैं।
इसे एक बार समज लेते हैं।
किसी ज़माने में पत्रकारिता में एक विधा हुआ करती थी जिसे  खोजी पत्रकारिता कहते थे। अंग्रेजी में इसे Investigative Journalism कहते हैं।
 मामले समस्या की जड़ में ,
 तह में जा के कारण और समाधान खोजना । 
यदि आप हिन्दुस्तान के किसी भी  बॉर्डर पर जाएँ और वहाँ आपको कोई सिपाही वर्दी में मिलेगा। सोता हुआ मिल जाए , तो उसे उठाने से पहले एक बार सोचिये ।
अगर उठा दिया तो पहले ये पूछिए , भैया कब से सो रहे हो ?आखिरी बार अपने घर या बैरक के बिस्तर पे चैन की नींद पूरे 6 - 8 घंटे कब सोये थे । 
आखिरी weekly off कब मिला था ? कितने साल पहले ?
बीबी बच्चों की शक्ल देखे कितने दिन, हफ्ते या महीने हुए । 
पिछले कितने घंटे से लगातार duty कर रहे हो ?
खाना खाया ?

जी हाँ मित्रों... समाज में हमारी BSF की प्रचलित image जो भी हो , पर जिन विकट परिस्थितियों में हमारी BSF काम करती है , वो असलियत में आप जान जाएंगे तो आपकी रूह काँप जायेगी । 

@#@
सोते हुए सिपाही को दिखाने वाला पत्रकार स्पेशियल रिपोर्ट की थकान दूर करने के लिए 2 दिन की छुट्टी पे हैं।

Friday, July 13, 2018

Early years: From cynicism to optimism




            I was married at a very young age. My wife became a school teacher in 1959. I decided to follow her example. This was very unconventional in those days. I became a teacher in 1960. My family’s poor economic status also influenced my decision to find employment as a school teacher. I belong to an artisan caste and my father was a goldsmith. There wasn’t much work. He used to give himself hair cuts to save on the expenses. To remind myself of the struggle of those bad days, even today, I cut my own hair. My early days as a teacher were very humiliating. Many of my friends told me that I had ‘caught the wrong bus’. I knew that I had wanted to join the armed forces or become a doctor, but had taken up this job under economic compulsions. I felt that I had made a mistake. The problem that was constantly on my mind was this: life is like a mathematical problem; any mistake at any step and the answer could go wrong. In mathematics one gets the opportunity to correct that step. In life one does not get a second chance. The derogatory way in which people used to call me ‘master’ added to my discomfort. In such an environment of humiliation I decided to give up. I consider my father my first guru. I went to him and blamed him for making me a teacher. He listened calmly and asked me a question, “Are you interested in a religious pilgrimage without going to temples and without doing special favours, yoga, fasting?” I said yes. He then told me, “God, in the form of children appears before you everyday. Chat with them.
            But first you need to develop the required drishti (way of looking at things). This will enable you to help others.” At that moment all my embarrassment at being a primary teacher left me. I realised that if one is embarrassed about one’s profession, there is no joy in working. I also came across a famous saying of Iqbal: if one has the three swords of firm decision making, capacity for tireless effort and love for all, that person can win any battle in life. I realised I had to become an optimist. I had been listening to cynics. I decided to change my ‘antennae’.
            Class one children have been the most important source of motivation for me. I taught class 1 for the first 15 years of my career. Many teachers consider Class 1 less important. I thought differently. When the time for allotment of classes came, I used to tell my principal that I would be ready to teach the class rejected by the others.

Teaching numbers 1 to 100
           
            While teaching young children I found they made simple mistakes in writing double-digit numbers. Very often the order of the numbers was reversed. For instance, when asked to write 26, the children wrote 62. The practice of following the spoken word also led to difficulties in understanding the rules for calling out and writing two-digit numbers ending in nine. For instance, the words for the number 29 mean 30 less one. This problem is peculiar to languages like Hindi and Gujarati. The English system of pronouncing numbers is a lot easier. Initially, I had a lot of difficulty in understanding these problems of children. I sought the help of an official in 1964 but he ridiculed me. This made me more determined to do something on my own. Around this time I also read a newspaper report that a child had died after his father gave him a severe beating. Later on I came to know that the father was trying to teach the child how to deal with numbers. The incident shocked me. As a teacher, I felt responsible. A chance meeting with a Telugu primary teacher at this time gave me the breakthrough I was looking for. I tried to learn Telugu numbers from him and he attempted to learn Gujarati numbers from me. He found the task difficult, whereas I found mine easy. Then I started comparing the ways in which numbers were called out in English and in Indian languages like Tamil, Telugu, Kannada and Malayalam. After reflecting on the mistakes committed by the children I identified the source of the problem in the attempt of the children to imitate the spoken form of the number. For instance the number 26, in Gujarati, was called out six-twenty (chavvis), implying six and twenty. Since the six was spoken first, the children wrote the six first and then added the two, to represent the twenty.
Once I obtained the insights noted above, I changed my pedagogy of teaching children numbers. First I taught them the tens -- 10, 20, 30, and so on, up to a hundred. Then I started teaching the units series. I also developed a system of calling out numbers in Gujarati which followed the pattern of the English and the South Indian languages. For instance, 26 would be pronounced twenty and six. By this method I could teach young children to write and read numbers, in words and figures, in just a 15-day period.
I then decided to improve my qualifications by studying on my own. I enrolled for a bachelor’s degree in education. Before being admitted, I was asked by the interviewer, Dr. Dawood Ganchi, a well-known educationist, why I wanted a degree which was not necessary for a primary teacher. He suggested that my work would be better appreciated at the secondary school level. I explained that I wanted to remain a primary school teacher and that the number of children and the problems in primary schools were larger. Later on, he became a good friend and well wisher. I discussed with him my number experiments. He was the first person to appreciate my ideas and suggested that I should evaluate the idea. In 1980, I selected a large sample of primary and secondary school students. A set of 10 numbers, in words, and another set, in figures, were presented to the students. They had to translate the words into figures and the figures into words in five minutes. The results were very poor. I then taught them through my method of teaching numbers for one month. I repeated the test on the same students. Almost all the students could complete the test without any mistakes. For this research I got a National Council of Educational Research and Training (NCERT) award. I elaborated this work and was awarded the CASTME (Commonwealth Association of Science, Technology and Mathematics Educators) award in 1982. I was a poor student till I finished my seventh standard. After I got the award I went to pay my respects to my primary school teacher. He was very happy. I still remember his words of advice to me when I became a teacher: never judge a child; do not attempt to predict that this particular child will be dull or weak in the future.

            I was invited to London to accept the CASTME award. I was faced with three problems. Firstly, I did not know English. Secondly, I had to contribute some money towards my travel and stay. Thirdly, I was not sure whether I would be able to get vegetarian food there. I did not want to go and sent a telex to the organisers. Some friends came to know of my decision.

            Dr. Ganchi insisted that I go to London and convinced me to withdraw the money that I was saving for my son’s wedding. Some of my colleagues told me that primary teachers in general were a maligned lot and here was an opportunity to set right the picture. A businessman in Bombay who had some links with our village heard about my award. He immediately arranged for my travel to Bombay. He gave me warm clothing since it was winter. He also telephoned a Gujarati friend of his in London. This friend informed the organisers that I was in fact coming and came to pick me up at the airport. I was in a state of fear in the new surroundings, then I saw the friend holding a placard with my name written on it in Gujarati. In relief I garlanded the man with the flowers I had been presented in Bombay. I told him that the first person I meet in a new land is like a god to me. After that there were no problems. During the award ceremony the organisers announced my father’s name by mistake. I felt happy because it was an appropriate mistake; my first guru had received the award. The most important lesson he taught me was my dominant thought during the ceremony: neither denigrate your profession nor blame your tools. As an artisan he always prayed to the tools that sustained him.

Developing reading skills

Watching movies was one of my hobbies. I was surprised to know that some people could read the titles that were flashed on the screen. I found that the difficulties the children experienced in reading could be related to their limited span of vision. I therefore developed a method for training the eye muscles of the children to develop a broader span of vision. I started experiments with class 3 children of my school. I selected students who performed poorly in an initial reading skills test. I prepared a set of flash cards with one, two, three or four letter, words and sentences, and were arranged according to increasing complexity. I seated the children in a triangular formation. I flashed the cards from one side to the other; the children had to read them. I realised at that time that Gujarati is a graphical language and to read one has to move the eyes upwards and downwards constantly. An evaluation after six months showed that the children could read more rapidly that those who did not have this exposure. Two years later, I enrolled for my masters in education with the help of Dr. Ganchi. I read about developing reading skills and elaborated my flash card experiments for my thesis. I completed my degree in 1987.


Songs on the environment

            I have written about 150 songs, set to popular tunes, on the body, natural elements, social relationships, rural artisans and workers and functioning of everyday appliances like the primus stove and bicycle pump. These songs have not been published till now, but about 200 schools have asked for copies. I feel that children learn readily if subjects are taught in their own ‘language’ -- the language of song and music. Also I feel that the principles underlying the functioning of common appliances like stoves, pumps, pressure cooker, syringe, need to be
explained in an entertaining way. I had not understood the scientific principles and functioning of the bicycle pump till I reached class 9. I have extended the song writing to preparing scripts for television.

Education through drama

            Children remember things which they see in action very well. Influenced by this idea, and also by a desire to make learning joyful, I created many dramas based on the bhavai style, in language which the children could understand. Some of the topics on which I have written plays are vitamins, types of plant stems and their functions, health and hygiene, pollution of water and air, and noise pollution. I mobilised resources for musical instruments, amplifiers and filmstrip projector needed for the purpose. In addition I have also mobilised money from donors for infrastructure like toilets.
The novelty of learning through plays appeals to children. The play Chhati Ankhen Andhapa (The World of the Illiterate is Dark) especially motivated the children. Many of my plays have been performed on radio or on stage.

School-village activities

Our village is famous for transport business. There are many drivers and conductors. Accidents may occur any time. With the help of the village panchayat, the school prepared a directory of the villagers with their blood groups. Everyone was educated on how to react in an emergency and whom to contact for blood. This was one way I thought the school could give something back to the community. This initiative has brought together the village, the primary school and the high school. I also have special knowledge of indigenous medicines which I gained from my father. Many people come to me for medicines. I also teach yoga and am associated with a nearby leprosy ashram. After retirement I will be working in this ashram.

Final comments
            Outstanding teachers should be utilised as trainers in the district and state level training institutes. I do not think such teachers will expect much in return. Only their travel and food expenses need to be taken care of. If I am requested to help other teachers, I am ready to do so. My advice to my younger colleagues is respect your profession and maintain your dignity. Let me give a personal example. The mid-day meal scheme was started with good intentions. But the way it is being treated angers me. Free food does not mean that the quality should be bad, or the surroundings unclean and unhygienic, or that malpractice should be allowed. I would not like to be associated with such a scheme, because I feel that children are being abused. However, I have made efforts on my own to maintain the dignity of the meal programme through initiatives like supplying good plates.
            I consider dedication to the profession the most important quality that a teacher should develop. The world is rapidly changing and teachers should be ready to learn all the time. That
is professionalism. I tell my colleagues that the English word master can be split up in two ways in the Gujarati language: ma (mother) and sthar (status), that is a teacher is one who loves and cares for children just as a mother looks after her children. The second way is mas (month) and thar (swim), swimming throughout the month in something we do not know much about or do not want to know about. The choice is ours.

@#@

“The world is rapidly changing and teachers should be ready to learn all the time. That is professionalism”



Wednesday, July 11, 2018

ऐसा भी होता हैं।


आज कल शिक्षा में बहोत सारी नई बाते जुड़ चुकी हैं।आजकल शिक्षा व्यवस्था इतनी तेजी से बदल रही हैं।मगर में आप को कुछ नई बात बताने जा रहा हूँ।क्या हमें एडमिशन लेने में मुश्किल हैं।कोई कहेगा हा तो कोई कहेगा ना।
अगर हम एडमिशन किसी शहर में लेना हैं तो ये मुश्किल हैं।
अब पढ़िए...

अमदावाद में एक स्कूल हैं।
आप कहेंगे तो तो महेगा होगा।प्ले ग्रुप में एडमिशन के लिए लाखों रुपया खर्च करना पड़ता होगा।
मगर यहाँ बात कुछ अलग हैं।सभी सुविधाओं के साथ चलने वाली स्कूल महंगी नही हैं।अनर्थकारी  शिक्षा व्यवस्था के नाम से चलने वाली स्कूल कुछ अलग हैं।अखिलभाई यहां के संचालक हैं।वो कहते हैं कि एडमिशन के लिए हम 15 दिन के  लिए बच्चो को साथ में रखते हैं।वैसे तो हम 15 दिन में बच्चों को समझ सकते हैं,खोज लेते हैं मगर सबसे अलग बात ये हैं कि यह एडमिशन के लिए जन्म कुंडली के चौथे ओर पाँचमें स्थान में विद्या ओर कला का स्थान हैं।अगर ये स्थान जन्म समय अलग हैं तो ही आपको एडमिशन मिलेगा।
यश,शिक्षा कला और संस्कार का दावा करने वाला ये शिक्षा संकुल आज भी जन्म पत्रिका की मदद से आगे एडमिशन देता हैं।बॉस की कलम ओर शाही से लिखने वाला बच्चा इसी स्कूल से होगा वो तय हैं।इस संकुल का फ्लोर गोबर से लीपा हुआ हैं।यहां गायो की सेवा और धार्मिक प्रतिकृति की झलक से ये संकुल कार्यरत हैं।
जितेंद्र नामक संसहलक हैं वो कहते हैं कि अगर कोई कहता हैं कि ऐसी शिक्षा से नोकरी नहीं मिलेगी ऐसा मानने वाले पेरेंट्स को सिलेबस बगैर स्कूल में पढ़ाने में विश्वास नहीं है तो उन्हें घर वापस भेजा जाता हैं।
इस स्कुल का एक बच्चा जो मेथ्स की कॉम्पिटिशन में वर्ल्ड चेम्पियन हैं।वो नेशनल चेम्पियन बन चुका हैं।संगीत,चित्र ओर ऐसी सभी स्किल के लिए यहाँ अच्छा वातावरण और आयोजन हैं।बच्चे यहाँ संस्कृत में चर्चा और संवाद करते हैं।यहां पड़ने वाले बच्चे सिर्फ दो या तीन महीने की तैयारी के बाद बोर्ड एक्जाम देते हैं और उतीर्ण हुए हैं।आप भी अमदावाद में हेमचंद्राचार्य गुरुकुल में जाये तो आप को आए सब सच में देखने को मिलेगा।

@#@
ऐसी स्कूल होनी चाहिए।में सिर्फ इतना कहूंगा कि जन्म पत्रिका के विचार को छोड़कर सब चलता हैं।

Monday, July 9, 2018

शिक्षा में विचार


आप पोस्टर देखेंगे।

आईं स्टाइन ने कहा हैं।
आप उस भाव को तो समझ गए होंगे।मुजे कुछ कहना नहीं हैं।विचार के सर्जन के किए शिक्षा आवश्यक हैं।मगर इसे कहने में मजा हैं,सुन ने में मजा हैं मगर इसे इम्प्लीमेंट करते समय हम सिर्फ फेक्ट ओर फिगर के प्रति ही ध्यान देते हैं।सवाल उठने चाहिए।ऐसी थिंकिंग प्रोसेस आवश्यक हैं।इसको कक्षा एक से पाठ्यक्रम में लिया गया हैं।सभी कक्षा के सभी विषय में जहाँ जो भी स्किल का चांस मील उसे बच्चो के सामने रखने का अवकाश देती हैं।पाठ्यक्रम NCERT का हो या स्थानीय काउंसिल का मगर इन चीजों के बारे में कुछ सोचके रखा होता हैं।मगर न जाने क्यों सिर्फ फेक्ट ओर फिगर चलते हैं।

@#@
शिक्षा याने बच्चो की दुनिया।
जजिस में सिर्फ बच्चो का अधिकार होता हैं।हम सिर्फ उन्हें सुविधा प्रदान करनी होती हैं।

वर्ल्ड हेरिटेज ओर हम


कुछ दिनों से हम वर्ल्ड हेरिटेज के बारे में सुन रहे हैं।पढ़ रहे हैं।कहि कहि चर्चा हो रही हैं।कुछ साथियों के मन में सवाल हैं कि ये वर्ल्ड हेरिटेज साइड को तय करता हैं।इस का जवाब हैं  ययूनेस्कों।खत्म हो रही संस्कृति,कुदरती विरासत का संरक्षण और उसके रखरखाव हेतु यूनेस्को ये जिम्मेदारी निभा रहा हैं।UNESCO का पूरा नाम यूनाइटेड नेशन्स एज्यूकेशनल साइंटिफिक ऐंड कल्चरर ऑर्गेनाइजेशन हैं।वैश्विक संस्थान के रूप में उसकी पहचान हैं।1978 में यूनेस्को की स्थापना हुई थी।इस साल उसे 40 साल खत्म हो रहे हैं।इस बार बहरीन में 4 जुलाई को वर्ल्ड हेरिटेज समिति की बैठक संम्पन हुई हैं।इस बार जो बैठक हुई वो 42 वी बैठक थी।इस साल विश्व के नए 19 साइड्स को पसंद किया गया हैं।इस बार भारत में मुम्बई के विक्टोरियन युग के स्थापत्य को पसंद किया गया हैं।
दुनियामें सबसे अधिक साइड्स इटाकी से हैं।यहां से 54 साइड्स हैं।दूसरे नंबर पे चिन्हित।चीन की 53 साइड्स हैं।46 साइड्स के साथ स्पेन तीसरे स्थान पर हैं।हमारे देश 37 हेरिटेज साइड्स के साथ विश्व में छठे स्थान पर हैं।विश्व के 167 देश में वर्ल्ड हेरिटेज साइड्स हैं।

@#@
वर्ल्ड हेरिटेज के लिए विश्व में बहोत कुछ हो रहा हैं।हम हमारे घर की तरह ही अपनी धरोहर से प्यार करे तो ऐसी साइड्स का महत्व बढ़ेगा।